Қазіргі уақытта әлеуметтік - экономикалық жағдайдың төмендеуі және экологиялық жағдайдың бұзылуы бүкіл халықтың, әсіресе, жас ұрпақтың денсаулығына кері әсерін тигізуде

Жас ұрпақ денсаулығы: бүгінгі сын-қатер және білім берудің рөлі

Қазіргі уақытта әлеуметтік-экономикалық жағдайдың әлсіреуі және экологиялық ахуалдың нашарлауы бүкіл халықтың, әсіресе жас ұрпақтың денсаулығына кері әсерін тигізіп отыр. Елбасының «Қазақстан – 2030» бағдарламасында азаматтардың денсаулығы, білімі және әл-ауқаты басты құндылық ретінде айқындалып, әр адам өз өмірінің соңына дейін сау болуы және оны қоршаған ортаның таза болуы үшін салауатты өмір салтын қалыптастыру қажеттігі көрсетілген.

Негізгі ой

Егемен елдің туын көкке көтеретін — өркениетті ұрпақ. Сондықтан қоғамның ертеңін айқындайтын жас буынның денсаулығын нығайту — кейінге қалдыруға болмайтын міндет.

Мектептегі жұмыстың бағыты: салауатты дағдыны ерте қалыптастыру

Өкінішке қарай, қазіргі кезде жасөспірімдердің бір бөлігі салауатты өмір салтына қайшы келетін әрекеттерге баратыны баршаға мәлім. Сол себепті білім беру жүйесінде қоғамдық өмірге бейімделген, дені сау ұрпақ тәрбиелеу — өзекті міндет. Мектептегі тәрбиелік-ұйымдастырушылық жұмыстың өзегі — баланың денсаулыққа деген жауапты көзқарасын қалыптастыру.

Дұрыс тамақтану мәдениеті — әдетті ерте жастан қалыптастыру.
Белсенді демалыс пен қозғалыс қажеттілігі — күнделікті өмір нормасына айналуы.
Зиянды әдеттердің алдын алу — оның зардабын түсіндіру арқылы саналы таңдау жасауға үйрету.

Қозғалыстың жетіспеуі (гиподинамия) — жасырын қауіп

Ежелгі гректер: «Әдемі болғың келсе — жүгір, денің сау болсын десең — жүгір, ақылды болғың келсе — жүгір» деген. Бүгінгі деректер де адамның ақыл-ой белсенділігі қимыл-қозғалыспен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Алайда қазіргі қоғамда сауығу жаттығуларын жүйелі жасау барған сайын қиындап, көптеген адамдар уақытының басым бөлігін қозғалыссыз, яғни гиподинамия жағдайында өткізеді.

Гиподинамия нені күшейтеді?

Қозғалыс тапшылығы қазіргі таңда көптеген аурулардың пайда болу себептерінің бірі ретінде қарастырылады.

Дене жүктемесі не береді?

Кез келген физикалық жүктеме кезінде организм толық белсенеді: жүйке жүйесі, жүрек жұмысы, реттелу үдерістері, оттегі мен энергиямен қамтамасыз етілу күшейеді.

Қозғалыс болмаса ағзада не өзгереді?

Қозғалыс жеткіліксіз болғанда бұлшық ет пен сүйек ұлпалары атрофияға ұшырап, өкпе сыйымдылығы төмендейді. Ең бастысы — қаңқа бұлшық еттерімен тығыз байланысты жүрек-қантамыр жүйесінің жұмысы әлсірейді. Қозғалыс жүйесінде тыныс алудың маңызы да зор: ол ағзаны оттегімен қамтамасыз етіп, оны қан арқылы ұлпаларға жеткізеді. Демек, жүрек-қантамыр және тыныс алу жүйелері жүйелі шынығуды қажет етеді.

Маңызды байланыс

Жақсы тамақтану өздігінен жеткіліксіз: егер физикалық жүктеме аз болса, ағзаның өсуі мен дамуы баяулайды немесе тоқтауы мүмкін. Қозғалыс болғанда ғана қабылданған қоректік заттар тиімді қорытылады.

Неліктен жүгіру бірінші кезекте аталады?

Түрлі жаттығулар белгілі бір бұлшық ет топтарын шынықтыруға бағытталса, жүгіруді жалпы дене жүктемесі ретінде сипаттауға болады: ол ағзаның көптеген жүйелерін бір мезетте іске қосады. Жүрек, асқазан, ішек, бауыр, бүйрек және басқа да мүшелер эволюциялық тұрғыдан қозғалысқа бейімделіп қалыптасқан.

Зерттеулер атап өтетін жайттар

Жүйелі жүгіретін адамдарда жүрек-қантамыр құрылымдарының төзімділігі жоғары болуы мүмкін.
Жүгіру кезінде оттегінің ұлпада қолданылуы артып, ағзаның функционалдық мүмкіндігі кеңейеді.
Қозғалыс тапшылығы жүректің тиімді жұмыс істеуіне кедергі келтіреді.

Ескерту: Денсаулыққа қатысты кез келген жүктемені жеке жағдайға бейімдеп, қажет болса маман кеңесіне сүйенген дұрыс.

Өскелең ағза және сыртқы факторлардың әсері

Өскелең организмге әртүрлі сыртқы жағымсыз әсерлер ықпал еткенде омыртқа жотасының, аяқ пен табан құрылымының пішіні өзгеруі мүмкін. Мұндай өзгерістер шығу тегі бойынша туа біткен және жүре пайда болған болып бөлінеді.