Сабақтың мақсаты. Сабақтың түрі
Дүниетану (4-сынып): Су және табиғаттағы су айналымы
Бұл сабақ жоспары оқушыларға судың адам өміріндегі маңызын түсіндіріп, табиғаттағы су айналымы туралы білімін тәжірибе арқылы кеңейтуге бағытталған.
Сабақтың мақсаты
Табиғаттағы судың адам өміріндегі маңызы туралы мағлұмат бере отырып, табиғаттағы су айналымы туралы түсінікті кеңейту.
Міндеттері
- Білімділік: тәжірибе арқылы су айналымы жөніндегі білімді кеңейту.
- Тәрбиелік: табиғатты аялауға, ластамауға, ұқыптылыққа тәрбиелеу.
- Дамытушылық: шығармашылыққа баулу, өз бетімен жұмыс істеу және ойлау қабілетін дамыту, сөздік қорын байыту.
Көрнекіліктер
- Плакат
- Үлестірмелі қағаздар
- Қондырғы (тәжірибе құралдары)
- Карта
Сабақ барысы
Сабақ құрылымы оқушыны біртіндеп жаңа тақырыпқа әкеледі: ұйымдастыру, өткенді қайталау, жаңа білім, тәжірибе және қорытынды.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім оқушылармен амандасып, сабаққа қажетті құрал-жабдықтарын дайындап, тыныш отыруын сұрайды.
Қысқа диалог үлгісі
Мұғалім: «Сәлеметсіңдер ме, балалар?»
Оқушылар: «Сәлеметсіз бе, апай.»
II. Үй тапсырмасын тексеру
Тақырып: кенге жатпайтын пайдалы қазбалар. Оқушылардың түсіну деңгейі үлестірмелі қағаздар арқылы тексеріледі.
1-үлестірме
Құрылыс материалдары тобына қандай пайдалы қазбалар жатады?
2-үлестірме
Әктастың түрлерін ата.
3-үлестірме
Мәрмәр дегеніміз не?
4-үлестірме
Асбестің қандай ерекшеліктері бар?
5-үлестірме
Ас тұзы қайда қолданылады?
«Кім жылдам?» ойыны
Шарты: сұрақтарға тез әрі нақты жауап беру арқылы өткен материалды қаншалықты меңгергені тексеріледі.
- Сұрақ: Кенге жатпайтын пайдалы қазбаларға нелер жатады?
- Жауап: Мәрмәр, ас тұзы, әктас.
- Сұрақ: Пайдалы қазбалар нешеге бөлінеді?
- Жауап: Екіге: 1) жанғыш пайдалы қазбалар, 2) кенге жатпайтын пайдалы қазбалар.
- Сұрақ: Жанғыш пайдалы қазбаларға не жатады?
- Жауап: Көмір, мұнай және т.б.
Одан кейін пайдалы қазбаларды картадан көрсету жұмысы жүргізіледі.
III. Жаңа білімді меңгерту
Еске түсіру
Адамға қажетті негізгі 5 жағдай: жарық, ауа, су, жылу, тамақ.
Жұмбақ
Жылт-жылт еткен,
Жылғалардан өткен.
Жауабы: су.
Негізгі ой: Су — тіршілік көзі
- Сусыз тіршілік ететін ағза болмайды; көптеген үдерістер судың қатысуымен жүреді.
- 70 кг адамның денесінде шамамен 50 кг су болады.
- Денедегі су мөлшері шамамен 17% азайса, өмірге қауіп төнеді.
- Адам су ішпей шамамен бір апта ғана шыдай алады.
- Жер бетінің шамамен үштен екі бөлігін су қабаты алып жатыр.
Табиғаттағы су айналымы қалай жүреді?
- Булану: Күннің қызуымен мұхиттар мен теңіздерден су буланып, жоғары көтеріледі.
- Будың көтерілуі: Топырақтан, өсімдіктерден және жануарлардан да су бу түрінде бөлінеді.
- Бұлттың түзілуі: Көзге көрінбейтін су буы салқын қабатқа көтерілгенде қоюланып, бұлтқа айналады.
- Жауын-шашын: Бұлт ауа ағысымен қозғалып, жауын-шашын ретінде құрлыққа қайта түседі.
- Сіңу және қайта булану: Жауын-шашынның бір бөлігі топыраққа сіңіп, өсімдіктерге қорек болады; қалған бөлігі күн қыздырғанда қайта буланып, айналым жалғасады.
Анықтама
Судың мұхит пен құрлық арасындағы осындай үздіксіз қозғалысы табиғаттағы су айналымы деп аталады.
Тәжірибе: «Булану және конденсация»
- Қондырғыға су құйылған темір қалбырды бекітіңдер.
- Оны астынан спирт шамымен қыздырыңдар.
- Бу көтеріле бастағанда қалбырдың үстін мұз салынған немесе суық су құйылған табақшамен жабыңдар.
- Біраздан соң табақшаның асты терлеп, су тамшылары пайда болатынын байқайсыңдар.
- Тамшылар бірігіп, үлкейіп, салмағы артқан соң төмен тамады.
Кітаппен жұмыс
Мәтінді тізбектей оқып, негізгі ұғымдарды белгілеу ұсынылады: булану, бұлт, жауын-шашын, сіңу, су айналымы.
Сергіту сәті
Аспанды бұлт жапты.
Жаңбыр жауды себелеп,
Бұға қалды көбелек.
Жаңбыр қатты жауды.
Жаңбыр басылды.
Күн ашылды.
Осы сергіту сәтінен табиғат құбылыстарын анықтаймыз: бұлт, жаңбыр, күн.
Жаңбырдан кейін жиі байқалатын құбылыс: кемпірқосақ.
IV. Қорытынды сұрақтар
- Сұрақ: Сусыз тіршілік бола ма? Жауап: Жоқ.
- Сұрақ: Адам су ішпей қанша уақыт шыдай алады? Жауап: Шамамен бір апта.
- Сұрақ: Судың неше күйі бар? Жауап: Үш күйі бар.
- Сұрақ: Су айналымы дегеніміз не? Жауап: Судың мұхит пен құрлық арасындағы қозғалысы.
Проблемалық сұрақ
Арал теңізінің тартылмауы үшін сен қандай іс-әрекет ұсынар едің? (Оқушылардың ойлары тыңдалады.)
V–VI. Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге тапсырма
«Табиғаттағы су айналымы» тақырыбын оқып келу.
Бағалау тәсілі
Сабаққа белсенді қатысқан оқушыларға қызыл дөңгелек, жақсы қатысқандарға көк дөңгелек, орташа қатысқандарға жасыл дөңгелек беріледі.