Сен қалай әсер етесің
Қарым-қатынасты дамытуға арналған жаттығулар
Төмендегі жаттығулар айналаңдағы адамдарды жақсырақ түсінуге, өзіңді байқауға және қарым-қатынаста жылы, сенімді атмосфера құруға көмектеседі. Әрқайсысын асықпай орында: қысқа уақыт бөлсең де, жүйелі қайталау нәтиже береді.
«Бет-әлпетті еске сақтау»
Өзіңді қоршаған адамдардың бет-әлпетін есте сақтауға дағдылан. Адамға мұқият қарап ал да, көзіңді жұмып, көргеніңді толықтай елестет. Егер толық еске түсіру қиын болса, қайтадан қарап, тағы қайтала. Осылайша бірнеше рет қайтала.
- Назарды көз, қас, ерін, бет пішіні сияқты тұрақты белгілерге аудар.
- Қысқа қарап үлгерсең де, жүйелі жаттығу есте сақтауды күшейтеді.
«Ол қалай күледі?»
Адамның жүзін бақылап, оның қалай күлетінін, қалай жылайтынын көз алдыңа елестет. Ол жақсы көретінін, сүйіспеншілігін, махаббатын қалай білдіреді? Абыржып, сасқан сәтте қандай болады? Қулана ма, әлде тез сытылып шығуға тырыса ма? Дөрекілікті қалай көрсетеді: ұрса ма, үнсіз қала ма? Өкпелегенде ше? Бұрын қалай көрінетін еді, кейін қандай болуы мүмкін?
Маңыздысы: адамның эмоциясын бағалаудан бұрын, оны түсінуге тырыс. Бұл байқағыштық пен жанашырлықты қатар дамытады.
«Мен — басқалардың көзімен»
Әр түрлі жағдаяттарда және әр түрлі адамдармен сөйлескенде, өзіңді әңгімелесушінің көзімен көріп көруге тырыс. Сен қалай әсер қалдырасың? Ол сен туралы не ойлауы мүмкін?
- Дауыс ырғағың, сөйлеу жылдамдығың, көзқарасың қандай әсер береді?
- Сен тыңдайсың ба, әлде тек жауап беруге дайын тұрасың ба?
«Өзіңді бағалау»
Өзгелерді бағалаушы болғаннан гөрі, өзіңнің қалай бағаланатыныңды түсінуге тырыс. Айналаңдағылар сенен не күтеді? Олармен бірге болғанда, оларға сенімен жайлы ма?
Біреу қателік жіберсе, қателіктің өзінен бұрын, оған сенің реакцияң қандай болатынына назар аудар.
Өзін-өзі тексеру: «Менің жауабым мәселені жеңілдетті ме, әлде ушықтырды ма?»
«Көңіл күйге ортақтасу»
Жеке тақырыпта сөйлескенде әңгімелесушіні ұқыпты тыңда. Егер ол саған ішкі сырын сеніп ашса, өзіңнің әңгімеңді алға тартып жарыспа, сөзін бөлме. Оның көңіл күйіне ортақтасып көр: өзіңді оның орнына қойып байқап көр.
- Қысқа қайталау жаса: «Сен қазір… сезініп тұрсың ғой?»
- Кеңес беруге асықпа; алдымен түсінгеніңді көрсет.
«Қоштау»
Балаларға мұқият көз салып қара. Олардың іс-әрекетін бақыла да, қолдаудың (қоштаудың) мүмкіндігін жіберіп алма. Кішкентай мақұлдау да өзіне сенімділікті өсіреді.
Үлгі: «Сен тырыстың — сонысы маңызды», «Мына жерін жақсы ойлапсың».
«Күлкі»
Жүзіңде әрдайым күлкінің ізі тұрғанын сақтауға үйрен: жылы кейіп, мейірімді жүз, ақжарқын қалпың адамдарға қауіпсіздік сезімін береді. Күлкің келмесе де, оған дайын бол. Ең бастысы — ішкі дүниеңнің жылы болуы.
Күлкі міндет емес, бірақ жылы шырай — қарым-қатынастың ең жылдам ашылатын есігі.
«Саған аманшылық тілеймін»
Кез келген адаммен кездескенде алғашқы ішкі ниетің «Саған аманшылық тілеймін» болсын. Мұны шын ниетіңмен сыйла. Егер біреумен дау-жанжалға түсіп, ұрсысып қалсаң, осы сөзді дереу есіңе түсіріп, іштей қайтала.
Нәтиже: бұл ой агрессияны бәсеңдетіп, әңгімеге адамгершілік шегін қайтарады.
«Жаңа түрге ену»
Өзіңді басқа адамның орнында сезініп көр. «Мен — ол адаммын» деп елестет. Оның сыртқы келбетін байқап, ішкі әлеміне аздап еніп көр: жүріс-тұрысы, мимикасы, қозғалысы қандай? Жаңа рөлге еніп, оның сезімі мен ойына жақындауға тырыс.
- Оның көзқарасы қай құндылықтарға сүйенуі мүмкін?
- Қандай қорқыныш немесе үміт оның әрекетін қозғап тұр?
«Найзағай қаупі жоқ»
Жағымсыз эмоцияны тежеуге тырыс. Оны тежеу саған қаншалық қиын болса, айналаңдағыларға соны көтеру соншалық қиын. Ұрысып-керіспеуді, күңкілдеп шағымданбауды үйрен.
Бір апта бойы мына қағиданы ұстап көр: бәрін кешіруге, бәрін түсінуге, ешкімді сынамауға, ескерту айтпауға, кінәламауға тырыс. Мүмкін, бұдан да ұзаққа созарсың.
Сынауды азайт
Пікір айту керек болса, адамға емес, әрекетке бағытта.
Үн қатуды баяулат
Жауап бермей тұрып 2–3 тыныс алуға уақыт бер.
Кешіруді таңда
Өзіңді қорғау мен қатайып қалудың ара жігін ажырат.
Күнделікті шағын қадам
Бір уақытта бәрін орындауға тырыспа. Күніне бір ғана жаттығуды таңдап, 5–10 минут арна. Апта соңында өзіңнен сұра: қай жерде жылы бола алдың, қай жерде сабыр қажет болды, ал қай жерде шынымен тыңдай алдың?