Айтылған сөзді қайталаған дұрыс
Адами қарым-қатынастағы құндылықтарды үйрену
Адаммен дұрыс қарым-қатынас құру — үйренуге болатын дағды. Ол назарды, жауапкершілікті, мейірімділікті және өзіңді де, өзгені де қадірлеуді талап етеді. Төмендегі ойындар мен ой-тұжырымдар балалардың да, ата-аналардың да ішкі мәдениетін күшейтіп, түсіністікке жол ашады.
Негізгі мақсат
Назарды дамыту, өзін-өзі реттеу, жылы сөз айту, өзара сыйластық қалыптастыру.
Нәтиже
Қатысушылар өз әрекетіне жауап беруді, тыңдауды, қолдауды және мәдениетті қарым-қатынасты тәжірибеде көреді.
Ойын: «Психолог сөйлейді»
Психолог топтың алдында тұрады. Қатысушыларға кез келген әрекетті тек «Психолог сөйлейді» деген сөзден кейін ғана орындау керек екені алдын ала түсіндіріледі.
Ережелері
- Психолог «Психолог сөйлейді!» деп айтқанда ғана қатысушылар әрекетті қайталайды.
- Егер психолог бұл сөзді айтпай әрекет жасаса, оны қайталауға болмайды.
- Ережені бұзып, психологтан кейін әрекетті қайталаған қатысушы ойыннан шығады.
Неліктен тиімді?
Ойын жылдам қарқында жүргізілсе, қызығы арта түседі: қатысушылар босаңсып үлгермей, үнемі назарын жинақтап отырады. Бұл тек балалардың зейінін дамытып қоймай, өз әрекеті арқылы үлгі көрсететін психологтың да тәртібін, нақты нұсқа беру дағдысын күшейтеді.
Қарым-қатынасты нығайтатын қағидалар
Өзіңді қадірлеу
Өзіңді құрметтеу — өзгені сыйлауға бастайтын ең қысқа жол. Өзіңді қорқытпай, жан дүниеңе мейірімді бол. Сөзіңе жауапкершілікпен қара.
Жылы сөздің күші
Жаман сөз айту кез келгеннің қолынан келеді. Ал адамды бағалау, жақсы сөз айту — оны жақсылыққа жетелейді. Ұнаған нәрсеңді үнсіз қалдырма: шын жүректен мақтау айтылған сөз мәңгі есте қалады.
Кешірімді болу
Кешірімділік — жүректің тазалығы. Ол түсініспеушіліктердің түйінін шешуге, жақындарыңмен байланысыңды сақтауға көмектеседі.
Сүйікті іс және ұқыптылық
Әр адамның сүйікті ісі болуы керек. Баланы кішкентайынан бастаған ісіне дұрыс қарауға үйрету маңызды: ұқыптылық пен тазалық кез келген еңбектің мәдениетін қалыптастырады.
Табиғат — қарым-қатынастың тірегі
Табиғатты дұрыс пайдаланбасақ, ол өз салдарын көрсетеді. Табиғат — денсаулық, қуаныш және көңіл күйдің қайнар көзі. Көңіліміз түссе, табиғатқа қарап бойымызды жинаймыз; көңіліміз көтеріңкі болса, гүлдің иісін сезіп, шаттанып қаламыз. Теңізге қарап тілек тілеп, шүкіршілік ету — жанды тыныштандыратын сәт.
Мәдениеттілік деген не?
Мәдениетті болу — мәдени орындарда өзіңді дұрыс ұстау: мектепте, ауруханада, театрда және басқа қоғамдық ортада әдеп сақтай білу.
Ішкі тазалық және өмірге құштарлық
Бақыт — өзіңе байланысты
Өмірді сүю керек. Өзіңді сыйлау қажет. Бақытқа қол жеткізу — өзіңнің таңдауың мен ішкі тәртібіңе байланысты.
Ойды тізгіндеу
Жаман ойды, қорқақтықты, біреуді жек көру ниетін уақытында тізгіндей білу керек. Адам ойының таңғаларлығы — жаман ойдан да жақсы қорытынды шығара алуы.
Шынайы мықтылық
Жеңіліп тұрып та қуана алсаң — бұл өмірдегі ең мықты қасиеттердің бірі.
Достық: түсіну, тыңдау, қадірлеу
Дос табу оңай емес. Дос болу — бір-бірін түсіну, тыңдау, екі жақтың да сыйластығын сақтай білу. «Жүз теңгең болғанша, жүз досың болсын» деген сөздің мәнін ашатын бір мысал бар.
Өсиет әңгіме
Ертеде бір кісі ажал аузында жатады. Жан алушы келгенде, ол: «Маған бірнеше күн өмір берші», — деп сұрайды. Сонда жан алушы: «Өмірде неше досың бар? Айтшы, мен саған сонша күн өмір беремін», — дейді. Әлгі кісі үнсіз қалады. Себебі бұл өмірде ол ешкіммен дос бола алмаған екен. Сөйтіп, өмірмен қош айтысады.
Жақсы сөз — жүрекке жол
«Жақсының жақсылығын айт — нұры тассын» дегендей, жақсы сөздің адам жүрегінде орны бөлек. Адамды бағалай, аялай, сыйлай білу керек.
Адамға әсер ететін үш күш
Абай Құнанбаевтың ойына сүйенсек, адамның жақсы адам болып қалыптасуына үш нәрсе әсер етеді: ана, ұстаз, қоршаған орта.
Тренингтер мен ойындар жинағы
Төмендегі жаттығулар адамгершілік қасиеттерді нақты әрекет арқылы дамытуға көмектеседі: шынайылық, мейірім, жылы қарым-қатынас, өзгені бағалау.
I. «Құнды қасиет беру» ойыны
Қорапша қолдан қолға беріледі. Жүргізуші тоқтатқан сәтте қорапшаны ұстап тұрған қатысушы ішінен бір парақ қағаз алып, онда жазылған тапсырманы орындайды. Парақтар алдын ала дайындалып, коррекциялық сабақтың тақырыбына сай құрастырылады.
Қорытынды талқылау ұсыныстары
- Шындықты айтудың мәні туралы жеке пікір білдіру.
- Адамгершілік қасиетке қатысты ән айту немесе өлең оқу.
- Құндылық тақырыбындағы фильмнен, әңгімеден, ертегіден көрініс айтып беру.
II. «Кімде қандай қасиет бар?» ойыны
Қатысушылар жануар бейнеленген карточканы таңдап, оның қасиетін сипаттайтын сөз жазылған карточкамен сәйкестендіреді. Мысалы: ит — иесіне берілгендік, түлкі — айлакерлік, түйе — тәкаппарлық және т.б.
Ойын барысында жақсы және жағымсыз қасиеттердің кейде сыртқы мінез-құлықтан-ақ байқалатыны талқыланады.
III. «Сүйіспеншілік» ойыны
Қатысушылар бір-біріне деген сүйіспеншілігін, жақсы көретінін әртүрлі теңеу, жылы сөздер арқылы жеткізеді. Психолог бағыттаушы сөзді таңдап айтады да, сол сөзбен бір адамға жылы лебізін білдіріп, допты соған береді.
Ойын әрі қарай жалғасады: әр қатысушы сол бағыттағы жылы сөздерді айтып, допты келесі ойыншыға лақтырады. Айтылған сөздер қайталанбағаны дұрыс, сондықтан бір оқушы сөздерді тақтаға жазып отыра алады.
Ойын соңындағы нәтиже
Қатысушылар құнды қасиеттерді білдіретін сөздерді жинақтап, олардың адам өміріндегі маңызы туралы әңгімелеседі.
IV. «Жақсы мінез бен қылықты айтып, мадақтау» ойыны
Балалар шеңбер болып отырады. Жүргізуші «сиқырлы таяқшаны» бір қатысушыға ұсынады. Ол көршісінің жақсы жақтарын айтып, мадақтайды да таяқшаны соған береді. Осылай ойын кезекпен жалғасады.
Жағымды сөздерге мысал
- «Айгүл, даусың қандай керемет!»
- «Гүлнар, жүзің сондай мейірімді көрінеді!»
- «Марат, маған сенің ақкөңілділігің ұнайды!»
Соңында балалар бір-біріне жақсы пікір мен жылы көңіл үшін алғыс айтып, жаттығуды аяқтайды.
Қорытынды ой
Адам — бір мезетте тастан қатты да, гүлден нәзік те. Сондықтан қарым-қатынаста мейірім, шындық, мәдениет және жауапкершілік қатар жүрсе, орта да, көңіл де түзеледі.