Жалпақ балуан, ана
Сабақтың мақсаты мен міндеттері
Білімдік мақсат
Оқушыларға жазушының өмірі мен шығармашылығы туралы мәлімет беру, әңгімені оқып, мазмұнын ашу.
Дамытушылық мақсат
Ізденгіштік қасиеттерін арттыру, дәлелді пікір айтуға үйрету, ойлау қабілеттерін дамыту, шығармашылықпен жұмыс істеуге және өз тұжырымын еркін жеткізуге баулу.
Тәрбиелік мақсат
Шығарма идеясы негізінде оқушыларды адамгершілікке, ата-ананы құрметтеуге тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер
- СТО стратегиялары (ой қозғау, мағынаны тану)
- Сұрақ-жауап
- Тірек-сызба
Сабақтың типі
Жаңа сабақ.
Көрнекілік
Жазушы өміріне байланысты дайындалған слайдтар, сөзжұмбақ.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу.
- Сабаққа дайындығын тексеру.
II. Жаңа сабақ
Сабақтың негізгі мақсаты — оқушылардың қызығушылығын оятып, Ғ. Мүсіреповтің өмірі мен шығармашылығына сүйене отырып, «Ананың анасы» әңгімесінің мазмұны мен идеясын талдау.
Қызығушылықты ояту: «Сөз сырына саяхат»
Оқушылар сөзжұмбақ шешу арқылы әдеби-тілдік ұғымдарды еске түсіреді. Әр жауап негізгі терминдерді бекітуге көмектеседі.
1. Сатира
Көркем шығармада өмірдің жағымсыз жақтарын күлкі ете, мысқылдай суреттеу.
2. Өздік есімдік
Есімдіктің бір түрі.
3. Фразеология
Тұрақты сөз тіркесі.
4. Аз
«Саусақпен санағандай» дегеннің мәні.
5. Кейіптеу
Жансыз затты жандандыра суреттеу.
6. Реттік сан есім
-ыншы, -інші жұрнақтары арқылы жасалады.
7. Гипербола
Шамадан тыс асыра суреттеу.
8. Фонетика
Тіл дыбыстарын зерттейтін сала.
9. Анафора
Өлең тармақтарында сөздің жол басында қайталануы.
10. Ірі
«Уақ» сөзінің антонимі.
Негізгі қорытынды
Сөзжұмбақтан «Сөз зергері» тіркесі шығады. Осы тіркес арқылы сабақтың тақырыптық өзегі ашылады: бүгін біз сөз зергері атанған жазушы Ғабит Мүсіреповтің өмірі, шығармашылығы және «Ананың анасы» әңгімесімен танысамыз.
«Білген сайын келеді біле бергім…»: жазушы туралы дерек
Ғ. Мүсірепов туралы қысқаша мәлімет
- 1902–1985 жылдары өмір сүрген.
- Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданында дүниеге келген.
- 1923–1926 жылдары Орынбор қаласында жұмысшы факультетінде оқыған.
- 1930-жылдары Қазақстан баспасында редактор болған.
- «Қазақстан әдебиеті», «Социалистік Қазақстан» газеттерінде бас редактор қызметін атқарған.
- Жазушы, драматург, аудармашы.
Шабыт көздері және тақырып өзегі
1933 жылы Ғ. Мүсірепов М. Горькийдің «Адамның тууы», «Өлімді жеңген ана» әңгімелерін қазақ тіліне аударды. Горькийдің гуманистік ойлары, «адам» деген ардақты атты жоғары бағалауы және аналардың қоғамдағы рөлі жазушыға терең әсер етті.
Осы ықпалдың нәтижесінде жазушы ана тақырыбына арналған көркем дүниелер жазды: «Ананың анасы», «Ананың арашасы», «Ашынған ана», «Ер ана», «Ақлима».
Бүгінгі талдау
Ғ. Мүсіреповтің «Ананың анасы» әңгімесі.
Мәтінмен жұмыс
«Кітаппен сөйлесу» стратегиясы
Оқушылар оқығандарын еске түсіріп, әңгіменің мазмұнын қысқаша баяндайды. Бұл кезең мәтіндегі негізгі оқиғаларды жүйелеуге көмектеседі.
Дәптермен жұмыс: кейіпкерлерді топтастыру
Кейіпкерлер бейнесін жинақтап жазу және негізгі кейіпкерлерді анықтау.
Кейіпкерлер
Бала би, Ана, Молда, Жалпақ балуан, Әйтілес, Сарыбай, Рамазан саудагер, Жанай балуан.
Негізгі кейіпкерлер
Жалпақ балуан және Ана.
Ана бейнесі: мінездеме
- Жасқанбайды
- Ер мінезді
- Көзі ашық
- Қиындыққа қарсы тұруға әзір
- Батыл
- Өткір сөзді
- Қайратты
Мағынаны тану сұрағы
«Қайратты» дегенде, оның бойына қайрат бітірген күш қандай?
Жауап: аналық махаббат.
Жалпақ балуан бейнесі: мінездеме
- Өз билігі жоқ
- Адамгершілігі әлсіз
- Аңқау
- Надан
- Өмірде адасып жүрген жан
Талқылау сұрағы
Қырық жігіт пен Жалпақты тізе бүктірген қандай күш, қандай құдірет?
Жауапты талқылауда оқушылар әйелдің басындағы ауыр жағдайды, күнделікті көріп жүрген теңсіздікті ашып айта білуін негізгі себеп ретінде көрсетеді.
Ананың батырлығы және көркем үзінді
Ананың батырлығы — қауіптен тайсалмай, зорлықшылардың ортасына өзі барып, қызын қорғауы. Ол қалың топтан қызын арашалап алып, төбеге шығып, қарсы жақты қасына шақырып, именбей сөз айтады.
Оқушылар оқулықтан ананың сөзін тауып, мәнерлеп оқиды.
Үзінді
«Менің атым — әйел, мына қыздың анасымын! Бәрің де анадан тудыңдар! Анамен алыспайды да, атыспайды да. Нең бар еді менің жалғызымда? Кел, ботам, өзіме!»
Осы сәтте қыздың шешесіне ұмтылып, мойнына асылғаны баяндалады.
Нақтылау сұрағы
Неліктен әңгіменің кей жерінде ананың нақты есімі аталмайды?
Бұл сұрақ оқушыларды ойландыруға бағытталады: ана бейнесі жеке адамнан гөрі, жалпы адамзаттық ұлы ұғым ретінде жинақталып берілуі мүмкін.
Шығармашылық жұмыс
Ойтолғау
Тақырып: «Ана деген асыл жан ғой әрқашан…»
Оқушылар өз ойларын жазып, сынып алдында оқиды.
Үй тапсырмасы және бағалау
- Үйге тапсырма: әңгіменің құрылымын талдауға дайындалу.
- Бағалау: сабақ барысындағы жауаптар мен жұмыстар негізінде жүргізіледі.