Аруана - бауыр дүние өлеңін қарасөзге айналдырып жазу
Сабақтың мақсаты
Бұл сабақ Т. Айбергеновтің «Аруана бауыр – дүние» өлеңін терең оқып, өлеңнің негізгі идеясы мен көркемдік өзегін ашуға бағытталады. Сонымен қатар оқушылардың сөздік қорын байытып, әдеби шығарма идеясын тануға, ойын ауызша да, жазбаша да сауатты жеткізуге баулиды. Ең бастысы — туған жерге, Отанға деген сүйіспеншілікті күшейтуді көздейді.
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ
Әдіс-тәсілдер
- сұрақ-жауап
- өзіндік жұмыс
- шығармашылық жұмыс
- салыстыру
Көрнекіліктер мен оқу ресурстары
Негізгі материалдар
- ақынның суреті
- буклет
- кітап көрмесі
Тақырыптық плакаттар
Ана, туған жер, Отан туралы нақыл сөздер жазылған плакаттар арқылы ой ұштау және талқылауды көрнекі ету.
Сабақтың құрылымы
I. Ұйымдастыру
- 1 Амандасу.
- 2 Кезекшімен қысқа сұхбат.
- 3 Оқушыларды үш топқа бөлу: «Болашақ», «Дарын», «Сезім». Әр топ өз атауын неге таңдағанын түсіндіреді.
II. Үй тапсырмасын тексеру және «Ой қозғау»
Т. Айбергеновтың шығармашылығына қатысты сұрақ-тапсырмалар арқылы өткен тақырыпты еске түсіру:
- 1 Т. Айбергенов кім?
- 2 Ол қашан және қай жерде дүниеге келген?
- 3 Қандай оқу орнын бітірген?
- 4 Кітап болып шыққан қандай шығармаларын білесіңдер?
«Жатқа оқу» және «Топтастыру» стратегиясы
Әр топтан бір оқушы Т. Айбергеновтың «Ана» өлеңін жатқа оқиды. Қалған оқушылар плакатқа маркермен «топтастыру» әдісі бойынша жұмыс жүргізеді. Соңында әр топ жасаған жұмысына түсінік береді:
- 1-топ: Ана кім? (қызметіне қарай)
- 2-топ: Ана кім? (қасиетіне қарай)
- 3-топ: Ана кім? (мәніне қарай)
Өткен сабақтың қорытынды ойы
Ана атану, перзент сүю, ұрпақ жалғастыру — адамзатқа тән ең асыл қасиеттердің бірі. Тіршіліктің өзегін келешекке жалғап, баланың бойына кішкентайынан ізгіліктің дәнін егетін — аналар.
Бүгінгі сабақта осы ойды кеңейтіп, «екінші анамыз» — Отан-Ананы жырлаған тақырыпқа өтеміз. Қарастыратынымыз — Т. Айбергеновтің «Аруана бауыр – дүние» өлеңі.
Өлеңге кіріспе және тыңдалым
Өлеңді оқымас бұрын жерлес ақын, төлегентанушы Б. Имановпен болған сұхбаттан үзінді тыңдалады (бейнежазба көрсетіледі). Бұл бөлім оқушыны ақын тұлғасымен жақын таныстырып, өлеңнің идеялық кеңістігін алдын ала сезіндіреді.
Торғай, өлең өлмеді — аман қалды,
Әкетті ажал... жыр емес, адамды алды.
Бір өмірдің дастаны басталды да,
Шорт үзілді, шоп-шолақ тамамдалды.Ой түйіні: жарық дүниенің отыз-ақ жылын көрген ақын елге отты жыр, өлмес өлең қалдырды.
Мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды. Кейін екі оқушыға өлеңді мәнерлеп оқыту арқылы интонация, сезім, ырғақ пен образды түсіну дағдысы бекітіледі.
Талдау сұрақтары
- Аңыз дегеніміз не?
- Ақын аңызды өз өлеңіне қалай арқау еткен?
- Осыған ұқсас шығармаларды еске түсірейік: Қ. Жұмаділовтің «Қозыкүрең» әңгімесінің мазмұнын қысқаша баяндау.
Салыстыру: топтық жұмыс
Т. Айбергеновтің өлеңін Тахауи Ахтановтың «Күй аңызы» әңгімесімен салыстыру ұсынылады. Оқушылар Венн диаграммасы арқылы ортақ және ерекшелік белгілерін айқындайды:
Ортақ тұстары
Аңызға сүйену, ұлттық рух, өнер мен сағыныш, адамдық сезімнің тереңдігі.
Ерекшелігі
Жанрлық сипаты, образ жасау тәсілі, баяндау ырғағы және авторлық көркемдік шешім.
Шығармашылық жұмыс: жеке тапсырмалар
1) Эссе
«Әркімнің туған жері — Мысыр шаһары» тақырыбында шағын шығарма жазу.
2) Мәтін түрлендіру
«Аруана бауыр – дүние» өлеңін қарасөзге айналдырып жазу.
Орындалған жұмыстар талданып, ой дәлдігі, тіл көркемдігі және тақырыпты ашу деңгейі бойынша кері байланыс беріледі.
Сабақты қорыту
Қорытынды бөлімде Т. Айбергеновтің әдебиеттегі орны қайта еске алынады. Ақын аңсап, бірақ көзі тірісінде көре алмаған Қазақстанның еркіндігі мен егемендігі — өлеңнің ішкі пафосын түсінуге жетелейді.
Ой қозғау: «Мен ақын болсам...»
Бірнеше оқушы өз ойын ауызша бөліседі. Тақырыпқа сай образ, ұстаным, азаматтық үн және тіл тазалығы назарға алынады.
Бағалау
Оқушылар сабақтағы белсенділігі, талдауға қатысуы, топтық және жеке тапсырмаларды орындауы бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
- Өлеңді толық оқу.
- Ерекше әсер еткен жолдарын жаттау.
- «Туған жер — алтын бесігім» тақырыбында шығарма жазу.