Жұмбақ шешуден жарыс
«Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ» ойын-жарысы
Бұл ойын-жарыс оқушылардың халық ауыз әдебиетіне деген сүйіспеншілігі мен қызығушылығын арттыруға бағытталған. Шара барысында оқушылар халық мұрасын құрметтеуге, оны сақтап-дамытуға, тіл мәдениетін көтеруге, достық қарым-қатынасты нығайтуға, ой ұшқырлығы мен тапқырлыққа, өз ұлтын сүюге тәрбиеленеді.
Көрнекілігі
- Халық ауыз әдебиеті бойынша материалдар
- Ел аузынан әңгімелер
- Мақал-мәтелдер, жұмбақтар, нақыл сөздер
Неге маңызды?
Мақал-мәтелдер — ғасырлар шежіресі: онда халықтың тарихы, әлеуметтік тәжірибесі мен өнегесі көрініс табады. Ал жұмбақ — ауыз әдебиетінің көне түрі; ол арқылы халықтың ойлау жүйесі мен дүниетанымын танимыз.
Кіріспе сөз (жүргізуші)
Құрметті оқушылар! Бүгін сыныбымызда «Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ» атты ойын-жарыс өтеді. Басты мақсатымыз — халық ауыз әдебиетін дәріптеу, халық мұрасын сақтап, жалғастыру.
Жарыстың шарты
Мақал-мәтел айту
Сұраққа мақалмен жауап беру арқылы жарысу.
Жұмбақ шешу
Жүргізуші оқыған жұмбақтардың шешуін табу.
Жеңімпаздардың өзара сайысы
Екі жеңімпаз бір-бірімен шапшаңдыққа түседі.
Шешендік өнер
Ойды дәл әрі көркем жеткізу мәдениеті.
1-шарт: Мақал-мәтелмен жауап беру
Жүргізуші қойған сұраққа қатысушы мақалмен жауап береді.
Мысал
Сұрақ: Жыланды іннен қалай шақырады?
Жауап: «Жылы-жылы сөйлесең, жылан іннен шығады».
1) Қар жана ма?
«Қалауынша тапсаң, қар жанады».
2) Инемен құдық қазуға бола ма?
«Білім — инемен құдық қазғандай».
3) Аппақ қарға бола ма?
«Қарға баласын “аппағым” дейді».
4) Қой мен қасқыр ойлана ма?
«Қойдың ойлағаны — амандық, қасқырдың ойлағаны — арамдық».
5) Ең тәтті не?
«Сүт — тәтті, баланың тілі — тәтті».
6) Адамның қай мүшесі қорқақ, қай мүшесі батыр?
«Көз — қорқақ, қол — батыр».
7) Кімнен кім жаман?
«Олақтан салақ жаман».
8) Шашу мен жинаудың қайсысы оңай?
«Шашу оңай, жинау қиын».
9) Ер неше рет, қорқақ неше рет өледі?
«Ер бір өледі, қорқақ мың өледі».
10) Отқа түсіп күймеуге бола ма?
«Отан үшін отқа түс — күймейсің».
11) Отаннан да ыстық не бар?
«Отан — оттан да ыстық».
12) Білгенің қанша, білмегенің қанша?
«Білгенің — бір тоғыз, білмегенің — тоқсан тоғыз».
Құрастыру тапсырмасы: берілген сөздерге мақал-мәтел ойлау
Енді төмендегі сөздерге байланысты мақал-мәтел құрастырыңыздар (немесе еске түсіріп айтыңыздар):
Қой, қойшы, қозы
Арпа, бидай
Бірлік, тірлік
Ит
Жер
Білім
Отан
Тіл
Осы кезеңнен кейін қатысушылардың ұпайы есептеледі. Жеңімпаз мақалшылар келесі айналымға өтеді.
Жеңімпаз мақалшылар сайысы
Екі жеңімпаз мақалшы өзара сайысқа түседі: бірі айтқан мақалдың ішіндегі бір сөзді екіншісі іліп алып, сол сөзге жаңа мақал құрайды. Соңында ұпай қайта есептеледі.
Музыкалық үзіліс
Келесі бөлімге дейін шағын сергіту сәті ұйымдастырылады.
Жұмбақ шешу кезеңі
Ортамызға жұмбақшылар шақырылады. Жүргізуші оқыған жұмбақтардың шешуін табу керек.
Шеңбер жасап өледі, желмен бірге көшеді.
Жауабы: қаңбақ
Үлпіршікке қан құйып, үріп талға байладым.
Жауабы: бүлдірген
Шидеген ұзын сирағы, тастай керең құлағы, сөйтіп жүріп көп жерге аспалы тор құрады.
Жауабы: өрмекші
Аяғы бар — жүрмейді, аузы бар — бірақ күлмейді. Айнымайды бөпемнен, бірақ сөйлей білмейді.
Жауабы: қуыршақ
Кітап та емес, дәптер де емес. Жүреді, бірақ портфельде. Көрсетіп ондағы бағаңды, қуантып қоясың ағаңды.
Жауабы: күнделік
Көтерейін десем — ауыр кілем, көтермейін десем — тәуір кілем.
Жауабы: жер шары
Бұл кезең аяқталған соң ұпай саналып, жеңімпаз жұмбақшылар анықталады.
Музыкалық үзіліс
Келесі шартқа өтпес бұрын қысқа үзіліс жасалады.
Келесі шарт: жұмбақшылардың өзара сайысы
Екі жұмбақшы бір-біріне жұмбақ жасырады. Жауаптың дәлдігі мен жылдамдығы ескеріледі.
Қорытынды кезең: мақалшы мен жұмбақшының жұп сайысы
Ортаға жеңімпаз мақалшы мен жеңімпаз жұмбақшы шығады. Жұмбақшы жұмбақ жасырады, ал мақалшы сол шешімге байланысты мақал құрайды.
Жұмбақ: Тізіп өскен тісі бар, көп істеген ісі бар.
Шешуі: орақ
Мақал: «Аузыңмен орақ орғанша, қолыңмен шалғы шап».
Жұмбақ: Ортасында ақ көлдің, қара көлге тап болдым.
Шешуі: көздің ағы мен қарасы
Мақал: «Көз жетпеген жерге, сөз жетеді».
Жұмбақ: Ақ шапанын үстінен алты ай бойы шешпейді, қара шапан үстінен алты ай бойы түспейді.
Шешуі: қара жер мен ақ қар
Мақал: «Қалауынша тапсаң, қар жанады».
Музыкалық үзіліс және жеңімпаздарды анықтау
Соңғы ұпайлар есептеліп, жеңімпаздар анықталады.