Физикалық қуғын
Пәні
Физика және астрономия
Сынып
7–8-сынып (а, б)
Сабақтың мақсаттары
1) Білімділік
Оқушылардың танымдық ойлау қабілетін жетілдіру, танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту.
2) Дамытушылық
Әрбір оқушының ақыл-ойының дамуына көмектесу, физика пәніне қызығушылығын арттыру және ғылыми көкжиегін кеңейту.
3) Тәрбиелік
Оқушыларды ұйымшылдыққа, жауапкершілікке және еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақ форматы
- Сабақтың түрі
- Дәстүрлі емес, ойын сабағы
- Сабақтың әдісі
- Жеке, топтық
- Көрнекілігі
- Топшамалар, плакаттар және т.б.
Сабақтың барысы
- I Ұйымдастыру кезеңі
- II Негізгі бөлім: «Физикалық кафе» ойыны
- III Қорытынды: жеңген топты анықтау
Ойын шарты
- Сайыс 7–8-сынып (а, б) оқушылары арасында өткізіледі.
- Әр сыныптан 3 оқушы қатысады.
- Әр топтың атауы және ұраны болады.
- «Даяшылар» әр үстелге ас мәзірін ұсынып, оқушылар бірінші тағам, екінші тағам, салат және сусындарды таңдайды.
Ас мәзірі
Тапсырмалар тақырып бойынша біртіндеп күрделенеді.
Салаттар
- «Физикалық ералаш»Логикалық сұрақ
- «Физикалық қуғын»Жұмбақ
- «Физикалық винегрет»Есеп
Бірінші тағам
- «Физикалық кеспе»Сөз құрастыру
- «Тұшпара»Көрермен сұрақтары
- «Манты»Сәйкестік орнату
Екінші тағам
- «Физикалық палау»Сұрақтар
- «Лағман»Тәжірибе
- «Котлет»Қимыл-қозғалыс
Сусындар
- «Физикалық коктейль»Жұмбақ + мағына
- «Шай»Анықтама + өлшем
- «Айран»Ғалымдар + заңдар
Салаттар бөлімі
1) «Физикалық ералаш» (логикалық сұрақтар)
Жылдам ойлау мен тапқырлыққа арналған қысқа сұрақтар.
-
Шәйнектің бірінде шикі су, екіншісінде қайнатылған су бар. Екеуінің де температурасы бірдей. Қыздыру бірдей болғанда қайсысы тез қайнайды?
Жауабы: 2 шәйнек.
-
Бір жұмыртқаны пісіруге 4 минут керек. 4 жұмыртқаны пісіруге қанша минут керек?
Жауабы: 4 минут.
-
Қалайша жұмыртқа 3 метрге ұшып, жарылмауы мүмкін?
Жауабы: Жұмыртқаны 4 метрге лақтырса, алғашқы 3 метрде жарылмайды.
-
Жердегі суды дымқыл шүберекпен сүрту оңай ма, әлде құрғақ шүберекпен бе?
Жауабы: Көрсетілмеген (пікірталасқа арналған сұрақ).
2) «Физикалық қуғын» (жұмбақтар)
Құбылысты танып, жауабын физика ұғымымен байланыстырыңыз.
-
Аса қажет өмірге, халық үшін, пайдаланам күн сайын жарық үшін.
Жауабы: электр тогы.
-
Бар-жоғын білмейсің, онсыз өмір сүрмейсің.
Жауабы: ауа (диэлектрик).
-
Жарқылдан соң жаңағы, суға бөкпі бар алып. Көпке түрлі жолақты, өрнек тұрды ғаламат.
Жауабы: кемпірқосақ.
-
Күндіз қасыңнан қалмайды, бірақ ешкім ұстап алмайды. Қорқақ па? Қараңғыға бармайды.
Жауабы: көлеңке.
3) «Физикалық винегрет» (есептер)
Есеп шығару: формула, берілгені, шешуі және жауап.
Есеп 1: Ом заңы
Берілгені
- I = 0,4 А
- U = 8 В
- R = ?
Формула
I = U / R, сондықтан R = U / I
Есептеу
R = 8 / 0,4 = 20 Ом
Жауабы: 20 Ом
Есеп 2: Сұйықтағы қысым
Берілгені
- h = 10 м
- ρ = 1000 кг/м³
- g = 9,8 Н/кг
- P = ?
Формула
P = ρgh
Есептеу
P = 1000 × 9,8 × 10 = 98 000 Па
Жауабы: 98 × 10³ Па
Бірінші тағам
1) «Физикалық кеспе» (сөз құрастыру)
«Электродинамика» сөзінен физикаға қатысты сөздер құрастырыңыз.
2) «Тұшпара» (көрермендерге сұрақтар)
Жылдам жауап беруге арналған қысқа тапсырмалар.
-
Ньютонның 1687 жылы бүкіләлемдік тартылыс заңын ашуына не себеп болды?
Жауабы: алма.
-
Қосарлап жегілген ат-арбамен Жантілеу 25 шақырым жүрді. Әр ат қанша шақырым жүрді?
Жауабы: 25 шақырым.
-
Қай кезде аспан жерден төмен көрінеді?
Жауабы: сәулесі судан көрінгенде.
-
Бақтиярдың 4 ұлы бар. Олардың барлығының бір туған қарындасы бар. Бақтиярдың неше баласы бар?
Жауабы: 5 бала.
3) «Манты» (сәйкестік орнату)
Физикалық шаманы, формуласын және өлшем бірлігін сәйкестендіріңіз.
| Физикалық шама | Формула | Өлшем бірлігі |
|---|---|---|
| Уақыт | t | с (секунд) |
| Жылдамдық | v = s / t | м/с |
| Масса | m | кг |
| Күш | F | Н |
| Көлем | V = a·b·c | м³ |
| Аудан | S = a·b | м² |
| Орын ауыстыру | s | м |
| Жол | s = v·t | м |
| Тығыздық | ρ = m / V | кг/м³ |
Екінші тағам
1) «Физикалық палау» (сұрақтар)
- Физика пәнінің қоғамдағы орны қандай?
- Егер сен физика пәнінің мұғалімі болсаң, сабақты қалай ұйымдастырар едің?
2) «Лағман» (тәжірибе көрсету)
- Әрқайсыңыз шырпының 6 талын алыңыз. Шырпы ұзындығына тең қабырғалы төрт теңқабырғалы үшбұрыш құрастырыңыз. Іске сәт!
- Жел, құм және су: құм судан ауыр болғанымен, неге жел құмды судан гөрі жоғарырақ көтере алады?
3) «Котлет» (қимыл-қозғалыс арқылы тапсырма)
Күштердің теңәрекеттісін және зат күйлерін іс-қимылмен көрсетіңіз.
Тапсырма 1: теңәрекетті күш
- Бір түзудің бойымен бір бағытқа бағытталған күштер: F = F₁ + F₂
- Бір түзудің бойымен қарама-қарсы бағытталған күштер: F = F₁ − F₂
Тапсырма 2: зат күйлері
Қатты денелер молекулаларының орналасу тәртібін қимылмен көрсетіңіз. Салыстыру үшін сұйық және газ күйін де бейнелеңіз.
Сусындар
1) «Физикалық коктейль» (жұмбақ және мағынасы)
-
Алтын теңге кетеді, күміс теңге келеді?
Жауабы: күн мен ай (табиғи жарық).
-
Табаныма байладым, қос аяқпен айдадым.
Жауабы: шаңғы (сырғанау, үйкеліс күші).
-
Жылдың төрт мезгілінде мазасызданады: ол неге?
Жауабы: жел (суық және ыстық ауаның алмасуы, диффузия).
-
Отқа жанбас, суға батпас.
Жауабы: мұз (заттың қатты күйі).
2) «Шай» (сұрақ, анықтама, өлшем бірлік)
Негізгі ұғымдарды нақты анықтамамен бекіту.
Тапсырма 1
1) Қысымның анықтамасы, формуласы, өлшем бірлігі?
Жауабы: Қысым — бетке түсірілген күштің сол беттің ауданына қатынасы: p = F / S. Өлшем бірлігі — Паскаль (Па).
2) Үйкеліс күші дегеніміз не? Түрлері және айырмашылығы қандай?
Жауабы: Бір дене екінші дененің бетімен қозғалғанда (немесе қозғалысқа ұмтылғанда) пайда болатын қарсы әсер етуші күш — үйкеліс күші. Түрлері: тыныштық, сырғанау, домалау үйкелісі.
Тапсырма 2
1) Ток күші дегеніміз не? Өлшем бірлігі және формуласы?
Жауабы: Ток күші — өткізгіштің көлденең қимасы арқылы уақыт бірлігінде өтетін заряд мөлшері: I = q / t. ХБЖ бойынша өлшем бірлігі — ампер (А).
2) Жылу берілу неше түрлі? Қандай түрлері бар?
Жауабы: Үш түрі бар: жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару.
3) «Айран» (ғалымдар және ашқан заңдары)
Ғалымдарды олардың еңбектерімен/заңдарымен байланыстырыңыз.
-
Исаак Ньютон
Қозғалыс заңдары, бүкіләлемдік тартылыс заңы
-
Гук
Гук заңы (серпімділік)
-
Паскаль
Паскаль заңы (сұйық/газ қысымы)
-
Торричелли
Атмосфералық қысым, барометр тәжірибесі
-
Вольт
Электр кернеуі ұғымы, вольт бағанасы
-
Андре-Мари Ампер
Электродинамика негіздері, Ампер заңы
-
Георг Ом
Ом заңы (тізбек бөлігі үшін)
Ескерту: Бұл бөлімді «сәйкестендіру ойыны» түрінде өткізуге болады (ғалым — заң — қолданылуы).
Қорытынды
Жеңген топ анықталады, нәтижелер талқыланады.
Қатысқандарыңызға рақмет! Келесі кездескенше, сау болыңыздар!