Бізде осында туып өстік
Сабақ тақырыбы
Жақан Смақов — «Отан»
Білімділік
Оқушыларға Отан туралы түсінік беру, Отанды адамның өмір сүретін, өсіп-өнетін мекені ретінде таныту.
Дамытушылық
Туған ел, туған жер туралы сөйлеу дағдыларын қалыптастыру, сөздік қорын молайту, есте сақтау қабілетін дамыту.
Тәрбиелік
Отанды сүюге, елін қадірлеуге, патриот болуға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа аудару, психологиялық дайындық жүргізу.
Психологиялық дайындық
Сәлем саған, алтын күн!
Сәлем саған, көк аспан!
Сәлем саған, Жер-ана!
Сәлем саған, достарым!
2) Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы тақырып: «Қартқожаның туған жері». Мәтінді талқылауға арналған сұрақтар:
- Мәтін не туралы?
- Мәтіннен кешкі ауыл көріністерін сипаттап беріңдер.
- Қартқожаға кешкі ауыл суреті қалай көрінді?
- Өрістен қайтқан мал туралы не делінген?
- Ауыл адамдары қандай қарбалас үстінде болды?
- Қартқожаға нелер қатты әсер етті?
- Ол өз туған жерін жақсы көрді ме? Неліктен?
- «Туған жерсіз адамның күні жоқ» дегенді қалай түсінесіңдер?
Талқылау қорытындысы: туған ел мен туған жер адамға әрдайым жақын, жүрекке жылы. Оны сүю — әр адамның парызы.
Туған жерін сүймейтін адам — санасыз, ақылсыз, жетесіз деп бағаланады.
3) Ой шақыру
Туып-өскен жерімізді тағы қалай атаймыз?
Жауап: Отан.
«Отан» деген не? (Оқушылардың пікірін тыңдау.)
4) Топтастыру: «Кішкентай Отан» → «Кең Отан»
Әр адамның өзіне жақын шағын Отаны бар: үйі, ауылы/қаласы, мектебі, туған ортасы. Осындай «кішкентай отандардан» кең мағынадағы Отан құралады.
Ендеше, біздің ортақ Отанымыз қалай аталады?
Қазақстан Республикасы
Неліктен Қазақстан — Отан?
- Ата-бабамыз осы жерде туып-өсті.
- Біз де осында өсіп-өніп, ана тілімізде сөйлейміз.
- Бұл өлке бізге етене жақын, қымбат.
- Отан бізді «нанымен, суымен» асырайды.
Қазақстан туралы қысқаша
- Ұлан-ғайыр дала, жасыл орман, егістік алқаптары бар.
- Мөлдір өзен-көлдері мол, пайдалы қазбаларға бай.
- Көпұлтты ел: түрлі ұлт өкілдері тату-тәтті өмір сүреді.
Қазақстан қандай ел?
Тәуелсіз, егеменді.
Егемендік күні
1991 жыл, 16 желтоқсан.
Мемлекеттік нышандар
Ту, Елтаңба, Әнұран.
5) Картамен жұмыс
Тақтадан не көріп тұрмыз? Қазақстанның картасы.
- Астана картада қай жерде орналасқан? (Солтүстікте.)
- Өзіміз тұратын өңір қай аймаққа жатады?
Қарағанды облысы — негізінен Сарыарқаның орта бөлігіне орналасқан.
Карта бойынша бағыттарды анықтау, өз өңірін көрсету дағдылары бекітіледі.
6) Сөзжұмбақ: сабақ тақырыбын ашу
Сөзжұмбақты шешу арқылы бүгінгі тақырып анықталады.
- Ұлттар бірлігі, татулығы.
- Мемлекеттік рәміздеріміздің бірі.
- Ұлттың аты.
- Сені өмірге әкелген мейірімді жан.
Қара түсті торкөздегі сөз:
Отан
Бүгін біз белгілі балалар ақыны Жақан Смақовтың «Отан» өлеңін оқимыз.
Автор туралы: Жақан Смақов (1932–1974)
Туған жері
Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы, Ынталы ауылы.
Білімі
Қазақ мемлекеттік университеті, филология факультеті, журналистика бөлімі.
Негізгі бағыты
Балаларға арналған өлеңдер, жұмбақтар, ойын-өлеңдер.
Жақан Смақов бала тақырыбына ерекше мән берген ақын. Өзі қысқаша өмірбаянында: «Мені балалар тақырыбы әрдайым қызықтыратын», — деп жазған. 1953 жылы «Пионер» журналында «Арам шөп пен бидай» атты алғашқы өлеңі жарық көрді.
Шығармалары (іріктеме)
«Сыйлық», «Қаз-қаз бас», «Жастық сыры», «Ойындар мен жұмбақтар», «Күлдірген», «Сылдырмақ», «Жүз бір жұмбақ», «Қарақат», «Тамшы», сондай-ақ «Біздің атай Түсекең», «Қартаймайтын кісі екен», «Менің бөпем», «Ғажайып бұлттар», «Саяхат» атты суретті кітапшалары.
1976 жылы «Жаңғырық» атты таңдаулы өлеңдер жинағы (Жалын баспасы) ақынның балалар әдебиетіндегі орнын айқындай түсті. «Талапай» кітабы (1984) да қазақ балалар әдебиетіне қосылған елеулі еңбек ретінде бағаланды.
Ақын поэзиясының айрықша салаларының бірі — жұмбақтары: мазмұны мәнді, тілі көркем, ойы тапқыр. Сонымен қатар ол ойын-өлеңдерді әсерлі әрі әрекетке құрылған түрде дамытты; халық ойындарын («Соқыр теке», «Талапай») шебер жандандыра білді. Тіл ұстартуға бағытталған жаңылтпаш, жұмбақ, өлеңдерінде тәрбиелік мақсат айқын сезіледі.
Өкінішке қарай, денсаулығы сыр беріп, ақын 42 жасында дүниеден өтті. Соған қарамастан оның мұрасы балалар әдебиетінің қазынасына айналды.
Сергіту сәті
Орнымыздан тұрайық,
Қанат қағып алайық.
Аққу болып ұшайық,
Ұшып-ұшып алайық.
Көлде жүзген балықтай,
Жүзіп-жүзіп алайық.
Шаянға ұқсап былпылдап,
Қане, айнаға қарайық.
7) Оқулықпен жұмыс
Оқу кезеңдері
- Мұғалімнің мәнерлеп оқуы.
- Оқушылардың кезектесіп оқуы.
Талқылау сұрақтары
- Өлең қандай көңіл күймен жазылған деп ойлайсыңдар?
- Ақын Отанды неге теңейді?
8) Дәптермен жұмыс
Өлеңнен Отанға, аспанға, тауға, гүлге қатысты көркем сөздерді тауып, жазу.
Мысалдар: Ұлы Отан мөп-мөлдір аспан асқар тау қауызы ашқан гүл
9) «Поэзия минуты»
Қазақстан, Отан, туған жер туралы өлең-тақпақтарды айту; оқушылардың жазған эсселерін тыңдау.
10) «Жалғасын тап» ойыны
1) Отан үшін отқа түс — ...
2) Отанды сүю — ...
3) Отансыз адам — ...
4) Отан — оттан да ...
11) Қорытынды
Талқылауға арналған сұрақтар:
- Бүгінгі сабақ ұнады ма? Несімен?
- Отан деген не?
- Өз Отаныңның көркеюіне сен қандай үлес қоса аласың?
Үлес қосу жолы: жақсы оқу, тәртіпті болу, білімді азамат болып өсу.
Қазақстан туралы сипаттамалар
«Күннің сәулесі» сияқты негізгі теңеулерді біріктіріп айту:
Туы көкте желбіреген, шыңдары аспанмен таласқан қасиетті Отанымыз — Қазақстан Республикасы.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
- Өлеңді жаттау.
- Оқулықтағы 8-тапсырманы орындау.
Бағалау
Сабаққа қатысу белсенділігі, мәнерлеп оқу, сұрақтарға жауап беру, тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.