Мұзафар Әлімбаевтың туғанына 90 жылдығына орай өткізілген М. Әлімбаев - балалар ақыны атты ертеңгілігінің жоспары
Мұзафар Әлімбаев — балалар ақыны
Мұзафар Әлімбаевтың туғанына 90 жыл толуына орай өткізілген «М. Әлімбаев — балалар ақыны» атты ертеңгіліктің мазмұны төменде жинақталып, тілдік тұрғыдан өңделді. Бұл жоспар ақынның өмірі мен шығармашылығын таныстыруға, балалар әдебиетіне қосқан үлесін айқындауға және көркем мәтінді мәнерлеп оқуға бағытталған.
1) Өмірбаяны және шығармашылық жолы
Туған жері мен жылы
1923 жылғы 29 қазан. Павлодар облысы, Шарбақты ауданы, Маралды ауылы.
Соғыс жылдары
Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Соғыс жылдары майдан газеттерінде өлеңдері жарияланған.
Тұңғыш өлеңі 1939 жылы «Қызыл ту» газетінде жарық көрді. Кейін шығармалары түрлі басылымдарда тұрақты жарияланып отырды.
1948–1958 жылдары «Пионер» (қазіргі «Ақ желкен») журналында, одан соң «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі, кейін бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарды. 1958–1986 жылдары «Балдырған» журналының бас редакторы болды. 1965 жылы ҚазҰУ-ды тәмамдаған.
Алғашқы жинағы — «Қарағанды жырлары» (1952). Ақынның 300-ге жуық өлеңіне ән жазылған, бірнеше ән кітаптары жарық көрген.
Балалар әдебиетіне қосқан үлесі
-
«Менің ойыншығым»
1953
-
«Отпен ойнама»
1959
-
«Орақ-олақ»
1962
-
«Шынықсаң шымыр боларсың»
1977
Бұл кітаптар қазақ балалар әдебиетінің қорын байытып, өскелең ұрпаққа ой мен тіл мәдениетін сіңірген маңызды еңбектер ретінде бағаланады.
Мақал-мәтел және нақыл сөздер әлемі
Мұзафар Әлімбаев мақал-мәтелдерді жинау, зерттеу, өзге халықтардың мақалдарын қазақ тіліне аудару ісімен де жүйелі айналысты. Осы бағыттағы еңбектерінің қатарында:
«666 мақал мен мәтел»
1960
«Мақал — сөздің мәйегі»
1963
«Өрнекті сөз — ортақ қазына»
1967
«Мақалнама»
1970
«Маржан сөз»
1982
«Нақылдар»
1998
«Халық — ғажап тәлімгер»
1994
«Батамен ел көгерер»
1996
«Нақылдың төркіннамасы»
1996
Сын-зерттеу және аударма
Сын-зерттеу саласында «Қалам қайраты» (1976), «Көңіл күнделігінен» (1980), «Өмір, өнер, өнерпаз» (1990), «Толқыннан толқын туады» (1992), «Көргендерім көңілде» (1992) еңбектері бар.
Әлем әдебиетінің таңдаулы туындыларын қазақ тіліне аударған. Ақын өлеңдері 38 тілге тәржімаланған.
Марапаттары мен атақтары
Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері
1978
Қазақстанның халық жазушысы
1994
Ы. Алтынсарин атындағы медаль
1993
«Құрмет» ордені
1995
Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы
1984
Жазушылар одағының «Алаш» сыйлығы
1992
Жамбыл атындағы халықаралық сыйлық
1996
2) Оқушылардың өлең оқуы
1-оқушы
Тумайды жұртын ақын жылатуға,
Туады жүректерді нұрлантуға.
Өлеңін орамал ғып өтеді олар,
Көз жасын адамзаттың құрғатуға.
Шығады шың басына — шығады өнер,
Шын ақын екі туып, бір-ақ өлер.
Алдында әр заманның, әр ұрпақтың
Құламай тіккен туы тұра берер.
1949 жылы Мұзафар Әлімбаев қызметтес Мұхамет ағасының үйіне барғанда, оның кішкентай қызы қуыршақтарымен ойнап отырып, Әлімбаевтың өлеңдерін жатқа айтып отырғанын көреді. Балабақшаға барып жүрген бүлдіршіндердің жұмбақтарды қызыға айтатынын естігенде, ақынның көңілінде: «Балаларға арнап жазсам, бірдеңе шығады екен ғой» деген үміт оты тұтанады.
Осы бөлімде «Менің ойыншықтарым», «Аязда», «Шынықсаң шымыр боларсың» сияқты балаларға арналған өлеңдерден үзінділер оқылады.
2-оқушы
Аударып кітап-даланың көне бетін,
Жаяды жаңа бетін — кереметін.
Абайдың жырларындай оқи берсең,
Рақатқа жаның батып кенелетін.
Мұзафар атамыздың өзі айтқандай, бұл бөлімде ақын өлеңдері оқылып, соңынан «Ізгі тілек» өлеңі орындалады.
3) Мысалдарды сахналап оқу
М. Әлімбаевтың адам мен жануар мінезін — адалдық пен арамдықты, батырлық пен бостықты, достық пен қастықты — бейнелейтін мысалдары оқылады. Оқушылар бетперде киіп, рөлдерге бөлініп орындайды.
«Қағаз бен өшіргіш»
Мәнерлеп оқу, қысқа диалог.
«Көгершін мен аққу»
Кейіпкер мінезін ашу.
«Кірпі мен кактус»
Түйін мен тәлімді ой айту.
4) Арнау өлеңдері және естелік өрнегі
4-оқушы
Ойға баттым,
Қиял тербеп,
Бойды қызу
Өлең кернеп,
Қалам кетті жорғалап.
Ақ қағазға
Салдым өрнек,
Ойдан өлең
Құйылды кеп,
Сияменен сорғалап.
Ақын қазақтың біртуар ұл-қыздары туралы естеліктер жазып, көптеген арнау өлеңдер шығарған. Бұл бөлімде ақын-жазушыларға, күйшілерге, батырларға арналған жырларынан үзінділер ұсынылады.
Оқылатын шығармалар
- «Әл-Фарабиге арыз»
- «Мәншүк апай»
- «Тамұқ отын қақ жарып»
- «Әліби Жанкелдин»
- «Алшынбай мен Шөженің диалогы»
Тәрбиелік түйін
Бұл ертеңгілік арқылы оқушылар Мұзафар Әлімбаевтың балаларға жақын тілін, өнегеге құрылған ой өрнегін, мақал-мәтел мен нақыл сөзге негізделген тұжырымын танып, көркем мәтінді мәнерлеп оқудың маңызын сезінеді.