Жай санды тап
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
5-сынып (жаратылыстану–математика бағыты) үшін ұйымдастырылған ойын сабағы. Сабақтың тақырыбы — сандардың ең үлкен ортақ бөлгішін (ЕҮОБ) табуға арналған есептер шығару.
Пән аралық байланыс
Жаратылыстану (таулар, шыңдар, табиғат туралы мәліметтер арқылы мазмұнды байланыстыру).
Сабақ түрі
Қорытындылау және білімді жүйелеу.
Өту форматы
Ойын сабақ: «Сандар тауының шыңына жету».
Ұран
«Эдельвейстер аяқ астында өспейді: эдельвейске жету үшін еңбек ету керек!»
Көрнекіліктер мен ресурстар
- Интерактивті тақта және презентация.
- Гүл жапырақтары пішініндегі кеспелер (балл/ынталандыру үшін).
- Әр оқушыға арналған бағдарлы парақ (өзін-өзі бақылау және белгі қою).
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
- Бөлгіш, еселік, жай және құрама сандарды, ЕҮОБ ұғымын қайталау.
- Бөлгіш пен еселікті, ЕҮОБ-ты және санның дәрежесін табу дағдыларын бекіту.
- Жай және құрама сандарды ажыратуға үйрету.
- Бөлінгіштік белгілерін қайталау және есептерде қолдану.
- Бақылау жұмысына мақсатты дайындық жасау.
Дамытушылық
Есеп шығару дағдыларын дамыту, логикалық ойлауды және дәлелдеуді жүйелеу.
Тәрбиелік
- Табиғатты сүюге тәрбиелеу.
- Еңбекқорлыққа, ерік-жігерге және батылдыққа баулу.
- Өз бетімен жұмыс істеуге, белсенділікке, қиындықты жеңуге үйрету.
Сабақтың құрылымы
Кіріспе: «Сандар тауына» сапар
Мұғалім сабақ басында оқушылармен амандасып, бүгінгі жұмыстың мақсатын нақтылайды: біз «Натурал сандардың бөлінгіштігі» тарауын аяқтап, келесі сабақтағы бақылау жұмысына жүйелі түрде дайындаламыз.
Оқушыларға бағдарлы парақ таратылады: тапсырма дұрыс орындалса «+» белгіленеді. Сабақ соңында дұрыс орындалған тапсырмалар санына қарай эдельвейс жапырақтары беріледі: 5 жапырақ — «5», 4 жапырақ — «4». «4»-тен төмен баға қойылмайды.
Сабақ идеясы — таудың шыңына шығу секілді: әр кедергіні еңсерген сайын оқушы білімін нақтылап, сенімін күшейтеді. Шыңда бізді эдельвейс күтеді.
1) Үй жұмысын тексеру: «Жүкті жинау»
Жолға шығар алдында саяхатшылар құрал-жабдығын түгендейді. Біз де білімімізді «жүк» ретінде реттеп аламыз: тақтада 4 тапсырма, әрқайсысында 4 жауап нұсқасы беріледі. Дұрыс жауап біреу. Жауапты көршімен тексеріп, бағдарлы параққа белгілейміз.
Тапсырмалар
- 1. Жай санды тап: 45, 47, 143, 999
- 2. Өзара жай сандар жұбын тап: (2, 122), (24, 4), (45, 8), (27, 81)
- 3. Құрама санды тап: 2, 11, 22, 17
- 4. ЕҮОБ(24, 48): 12, 24, 48, 2
Теорияны бекіту: тест
Көп нүктенің орнын толтыр:
- 1. Кез келген натурал санның бөлгіші болатын сан: а) 2, ә) 1, б) 3
- 2. 1-ге және өзіне ғана бөлінетін натурал сан … сан деп аталады.
- 3. Екіден көп бөлгіші бар натурал сандар … сандар деп аталады.
- 4. ЕҮОБ табуда бірінші санды … жіктеу керек.
- 5. Жай да, құрама да болмайтын сан: а) 117, ә) 2, б) 1
- 6. Егер екі санның ЕҮОБ-ы 1-ге тең болса, ол сандар … деп аталады.
2) Жалпылау кезеңі: тауға өрлеу және есептер
Таулар биіктігімен ерекшеленеді. Әлемдегі ең биік тау — Гималай, ал ең биік шыңы — Джомолунгма (Эверест). Гималайдың ұзындығы шамамен 2400 км, ені — 350 км; ол Қытай мен Непал аумағында орналасқан.
Қазақстандағы ең биік шың — Хан Тәңірі. Оның биіктігі 6995 м, Алматы облысы аумағына жақын аймақта орналасқан. Бүгін біз осы идеяны «Сандар тауына» көшіреміз: әр аялдама — жаңа кедергі, әр кедергі — жаңа есеп.
Аялдама №1 (кедергі): №287
Дәптермен және тақтамен жұмыс. Келесі жұптардың ЕҮОБ-ын табыңдар:
- 48 және 84
- 70 және 98
- 16 және 45
- 52 және 78
- 44 және 65
- 72 және 96
Аялдама №2 (кедергі): топпен жұмыс
Есеп 1 (балабақшадағы ойыншықтар)
28 ойыншық машина, 35 қуыршақ және 77 доп әр топқа тең бөлініп берілді. Ойыншықтар неше топқа бөлінді? Әр топқа қаншадан тиді?
Шешімі: ЕҮОБ(35, 28, 77) = 7. Әр топқа: 4 машина, 5 қуыршақ, 11 доп.
Есеп 2 (қыздар мен ұлдар)
12 қыз және 16 ұл бар. Қыздар мен ұлдардың саны әр топта бірдей болатындай, әрі топ саны ең көп болатындай етіп неше топқа бөлуге болады? Әр топта қанша адам болады?
Шешімі: ЕҮОБ(12, 16) = 4 топ. Әр топта 3 қыз және 4 ұл, барлығы 7 адам.
Сергіту сәті: «математикалық дене шынықтыру» (2 мин)
Мұғалім сан айтады: 2-ге бөлінсе — екі қолды көтеру; 5-ке бөлінсе — шапалақтау; 3 және 9-ға бөлінсе — тізені бүкпей алға еңкею.
Аялдама №3 (кедергі): бөлгіштерді толықтыру
Суретте қандай сандар берілген? Қандай сандар жетіспейді? Бос орындарға тиісті сандарды өсу ретімен орналастыр.
Жауап үлгісі: 60 санының бөлгіштеріне қатысты жетіспейтін мәндер ретінде 2, 4, 5, 6 сандары қолданылады (берілген тапсырма форматына сай).
Егер дұрыс орындалса, тақтада Хан Тәңірі тауының суреті көрсетіліп, келесі кезеңге өтеміз.
3) Қорытындылау: соңғы аялдама (ЕҮОБ және ЕКОЕ)
Шыңға бір қадам қалды: төмендегі екі нұсқаның бірін орындап, әр жұп үшін ЕҮОБ және ЕKOЕ мәндерін көрсетіңдер.
1-нұсқа
- а) ЕҮОБ(12, 18) = 6; ЕКОЕ(12, 18) = 36
- ә) ЕҮОБ(13, 39) = 13; ЕКОЕ(13, 39) = 39
- б) ЕҮОБ(11, 15) = 1; ЕКОЕ(11, 15) = 165
2-нұсқа
- а) ЕҮОБ(10, 15) = 5; ЕКОЕ(10, 15) = 30
- ә) ЕҮОБ(19, 57) = 19; ЕКОЕ(19, 57) = 57
- б) ЕҮОБ(7, 12) = 1; ЕКОЕ(7, 12) = 84
4) Бағалау
Біз Сандар тауының шыңына жеттік және эдельвейс гүлін «таптық». Бірнеше кедергіден өтіп, қиындықты жеңдік.
Енді бақылау жұмысына дайындық деңгейін көру үшін бағдарлы парақшаларды қараймыз: кімде қанша «+» белгі жиналды — соған сай бағалау жүргізіледі.
5) Үй тапсырмасы
Естелік ретінде эдельвейс гүлі беріледі: сабақта жинаған жапырақтарды гүлге жапсырыңдар. Жапырақтардағы сандардан үш жұп құрастырып, әр жұп үшін ЕҮОБ және ЕKOЕ табыңдар. Қосымша: №287 (7, 8, 9).