Сымбаттың бұзылуы
Кіріспе
Колледжде дене тәрбиесі сабағына барлық студент қатысады. Күнделікті күн тәртібі бойынша әрбір студент ұйқыдан тұрғаннан кейін сергіту жаттығуларын орындауы тиіс. Алайда көп жағдайда бұл тәртіп сақтала бермейді. Бүгінгі тақырып сіздердің білімдеріңізді толықтырып, дене қалпына деген көзқарастарыңызды өзгертуге көмектеседі.
Негізгі ой
Сымбатты мүсін — адамның өз денсаулығына жауапкершілікпен қарайтынының айқын белгісі.
Күнделікті дағды
Сергіту жаттығулары — омыртқа мен бұлшықет тепе-теңдігін сақтаудың ең қарапайым әрі тиімді жолы.
Сымбаттың бұзылуына әкелетін алғышарттар
Сымбат бұзылысы көбіне тұрмыс әдеттері мен қозғалыс мәдениетінің кемшіліктерінен туындайды. Төмендегі факторлар ерекше назар аударуды қажет етеді:
-
1
Күн сәулесінің жеткіліксіздігі
Д дәрумені азайса сүйек тіндерінің әлсіреуі мен қисаю қаупі артады.
-
2
Артық салмақ (семіздік)
Омыртқаға түсетін жүктеме артып, бұлшықет теңгерімі бұзылады.
-
3
Дұрыс емес әдеттер
Тамақты жатып ішу, орындықта қисық отыру, басты қисайтып оқу/жазу.
-
4
Ыңғайсыз аяқ киім
Әсіресе биік өкшелі аяқ киім дене салмағын дұрыс бөлмей, табан мен омыртқаға кері әсер етеді.
-
5
Ауыр зат көтеру және біржақты жүктеме
Жүктің бір қолға түсуі (портфельді үнемі бір қолмен ұстау) иық-жауырын теңдігін бұзады.
Дұрыс сымбат: омыртқа жотасының қалыпты ерекшелігі
Адам дүниеге келгеннен бастап қимыл-қозғалыстың жеткілікті болуы қаңқаның дұрыс жетілуіне және кеуде мен құрсақ ағзаларын тік ұстап тұратын омыртқа жотасының қалыптасуына әсер етеді.
Маңызды белгі
Дұрыс қалыптасқан омыртқа жотасында S әрпі тәрізді иіндер болады: қырынан қарағанда мойын — ілгері, кеуде — кейін, бел — ілгері, сегізкөз — кейін иіледі.
Өзін-өзі тексеру
Қабырғаға арқамен жабысып тұрған кезде мойын мен белдің сыртынан алақан еркін өтуі тиіс.
Артқы көрініс
Арқадан қарағанда омыртқа тік, ал екі иық пен жауырын бір деңгейде орналасуы қажет.
Омыртқа ілгері немесе кейін шамадан тыс қисайса, бүкір, еңкіш, шалқақ мүсін қалыптасады. Кейде бір иық екіншісінен биіктеп, жауырындардың орналасуы асимметрияланады. Мұндай өзгерістер бұлшықеттердің бір тобының шамадан тыс дамуына, ал екіншісінің әлсіреуіне әкеледі. Қисайған жақта қан айналымы төмендеп, жүйке талшықтары қысылады да, жалпы денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін.
Сымбатты қалыптастыруға арналған жаттығулар
Сымбаттылықты қалыптастыруда мойын мен омыртқа жотасына арналған жаттығуларды жеңіл түрінен бастап, аптасына кемінде үш рет орындау ұсынылады. Сабақ барысында жаттығулар кешені көрсетіліп, бірге орындалады.
Ескерту
Жаттығуларды ауырсынусыз, біртіндеп орындаңыз. Қажет болса, тәлімгердің нұсқауын және медициналық кеңесті ескеріңіз.
Сымбат бұзылысының алдын алу: жалпақтабандылық (қазтабандық)
Жалпақтабандылық (қазтабандық) — жиі кездесетін жағдайлардың бірі. Таза топыраққа жалаңаяқ тұрған кезде табан ізі күмбезді болып, табанның ортасы жерге тимеуі керек. Егер табан ізі толық түссе, бұл жалпақтабандылықтың белгісі болуы мүмкін.
Белгілері
- Ұзақ жүргенде табанның сыздап ауыруы
- Табан күмбезінің төмендеуі, аяқтың тез шаршауы
Алдын алу
- Арнайы жаттығуларды тұрақты орындау
- Баспалдақпен аяқ ұшымен жүріп, денені табан күшімен көтеру
Есте сақтайтын 5 ереже
Бүкір, шалқақ, қисық мүсінді анықтауды үйреніп, өзіңізді жиі тексеріп отыру маңызды.
- 1.Айна алдында иық деңгейін және арқаның тік тұруын бақылаңыз.
- 2.Отырғанда арқаны тік ұстап, басты алға созбаңыз.
- 3.Сөмке/портфельді бір иыққа ғана артпай, жүктемені тең бөліңіз.
- 4.Ұзақ қимылсыз отырғаннан кейін қысқа сергіту жасаңыз.
- 5.Ыңғайлы аяқ киім таңдаңыз және табан бұлшықеттерін шынықтырыңыз.
Талқылау сұрақтары
- 1 Сымбаттылық пен мүсін сұлулығы туралы қандай мақал-мәтел немесе теңеу білесіз?
- 2 Сұлу қыздарды неліктен аққуға теңейді?
- 3 Сымбатты жігіттерді неге теңеуге болады (ақ қайың, бәйтерек, қайыс)?
- 4 Сымбат пен әсемдік туралы өлең жолдарын білесіз бе?
- 5 «Ел болам десең, бесігіңді түзе» мақалын қалай түсінесіз?
Сөздікпен жұмыс
Сколиоз
Омыртқа жотасының қисаюы.
Кифоз
Омыртқаның артқа қарай шамадан тыс қисаюы.
Лордоз
Омыртқаның алға қарай шамадан тыс қисаюы.
Астения
Ұзынтұра дене бітімі.
Нормостения
Қалыпты, орта бойлы дене бітімі.
Гиперстения
Қысқа бойлы, денелі дене бітімі.
Қорытынды
Дене тәрбиесімен жүйелі айналысу және әртүрлі жаттығулар орындау адам ағзасына ерекше әсер етеді. Жаттығуларды тәлімгердің немесе дәрігердің ұсынымымен дұрыс орындау ғана дене дамуын дұрыс жолға қойып, денсаулықты жақсартады. Ал бақылаусыз, ретсіз жасалған дене жаттығулары ағзаға зиян келтіруі мүмкін.
Бағалау
Сабақтағы белсенділік, жауаптардың нақтылығы және жаттығуларды дұрыс орындау ескеріледі.
Үй тапсырмасы
Жаттығуларды орындап, оларды күнделікті күн тәртібіне тұрақты түрде енгізу.