Мектепте оқу аптасы бес күн
Мектеп тәжірибесін жаңартудың өзектілігі
Мектеп тәжірибесіне өзгеріс қажеттілігін негіздеуде шетелдің озық әдістері мен ХХІ ғасырдағы әлемдік өзгерістерді ескермеу мүмкін емес. Білім мен ғылым дәуірлеген кезеңде білім беру саласына нақты жаңалық енгізу үнемі ізденісте жүретін мұғалімнің қолынан келеді. Алайда мұндай өзгеріс үшін мұғалімге толыққанды жағдай жасалуы тиіс.
Қазіргі таңда әлемде болып жатқан құбылыстар бізді бір жағынан алаңдатса, екінші жағынан қызықтырады. Оларды қабылдап қана қоймай, білім беру жүйесінде іске асыруға дайын болуымыз қажет. Қиындықтарға қарамастан көптеген елдер білім беру саласында реформаларды тұрақты жүргізіп келеді. Біз де осы бағыттағы тәжірибелерді меңгеріп, жаңа тәсілдерді қолдап отырсақ, жұмысымызда оң өзгерістер жүйелі түрде көрініс табады.
Негізгі ой
Білім беру деңгейі — экономикалық және ғылыми-техникалық прогрестің көзі, мемлекет пен қоғам дамуының басты кепілі. Сондықтан білім саласында кенжелеп қалу елдің бәсекеге қабілеттілігіне және ұлт болашағына тікелей әсер етеді.
Сапаны арттыру: деректер не дейді?
Ендеше, не істеуіміз керек? Ең алдымен, білім беру сапасын арттыру қажет. Әртүрлі зерттеулерге сүйенсек, еліміздің оқушылары TIMSS-2007 және PISA-2009, 2012 халықаралық бағалауларында төмен нәтижелер көрсеткен. Ал ҰБТ қорытындылары бойынша түлектердің едәуір бөлігінің білім деңгейі қанағаттанарлықсыз болып отыр.
«Мәңгілік Ел» идеясының өзегінде оқушыларға рухани-адамгершілік тәрбие беру және сапалы білім қалыптастыру мақсаты жатыр. Осы жолда озық тәжірибелер мен оқытудың жаңа тәсілдерін енгізудің маңызы ерекше.
Реформаға апарар жол: эксперимент
Білім беру реформалары нәтижелі болуы үшін тәжірибе жасау, яғни эксперимент қажет. Дамыған елдерде өзгерістер көбіне дәл осы жолмен енгізіліп, дәлелденіп, кейін жүйелі түрде кеңейтіледі.
Озық елдер тәжірибесі және Жапония мысалы
Оқушылары тұрақты түрде жоғары нәтиже көрсетіп жүрген Финляндия, Қытай, Жапония, Германия, Сингапур сияқты елдерде білім беру сапа тұрғысынан үздік деңгейде дамыған. Солардың ішінде Жапонияның білім беру жүйесі әлемде алдыңғы қатардан орын алады.
Жапония 12 жылдық орта білім беру жүйесіне жарты ғасыр бұрын көшкен. Мектептегі оқу аптасы — бес күн. Оқушының мектепте өзін жақсы сезінуіне қажетті жағдайлар қарастырылған: мектепке дейінгі тәрбиемен қамту, білім жүйесін ақпараттандыру, жоғары білімге қолжетімділікті арттыру сияқты шешуші бағыттар бойынша жүйелі жұмыс жүргізілген.
Жапон мектебінің үш басымдығы
- Ең алдымен ұлттық рухты дәріптеу.
- Адамгершіліктің негізгі нормаларын қалыптастыру.
- Ұлттық мінез-құлық белгілерін сіңіру.
Осы мақсаттарды жүзеге асыру үшін оқу жоспарында гуманитарлық пәндерге айрықша көңіл бөлінеді. Нәтижесінде оқушылардың еркін сөйлеу, шапшаң ойлау, шығармашылық қабілеттері және практикалық дағдылары қалыптасады.
Бұдан бөлек, оқушының өзіндік пікірі беки түсіп, қоғамда болып жатқан оқиғаларға жеке көзқарасы қалыптасады, жүйелі ойлау қабілеті дамиды. Жапондықтардың ұрпақ тәрбиесіндегі негізгі ұстанымдары біздің тәжірибемізге де жақын екенін аңғаруға болады.
Құрылым, қолдау және бағыт: Жапониядағы тәжірибе
Жапонияда білім саласын қаржыландыру деңгейі жоғары: 9 жылдық білім беру тегін жүзеге асырылады, ал қалған 3 жылда оқушы кәсіпке бейімделеді. Бастауыш мектеп — 6 жыл, одан кейінгі 3 жылда негізгі мектеп бағдарламасы оқытылады. 12 жылдықты аяқтаған түлек белгілі бір кәсіпке бейімделген дайындықпен шығады.
Бір қалашықта тұрса да, балалардың бір мектепке баруы сирек: оқушылар бейіміне қарай әртүрлі мектепті таңдайды. Мұның тиімділігі — бала өз мүмкіндігін дамытып, белгілі бір бағытты терең меңгеру арқылы жоғары оқу орнына түсуге нақты дайындық алады.
Тәрбиелік бағдар: қарапайым, бірақ жүйелі қағидалар
- Терең ойлану және өздігінен шешім қабылдау.
- Қиындықты еңсерудің тиімді жолын табу.
- Әдемілікті түсіну, ішкі мәдениетті жоғары қою.
- Денсаулықты сақтау, төзімділік пен шыдамдылықты дамыту.
Бұл ұстанымдар оқу үдерісінде тұрақты қолданылып, күнделікті тәжірибеге айналады. Осындай жүйелілік Жапонияның ғылым мен технологиядағы жоғары нәтижелерінен де байқалады.
Ұлттық тәрбие және оқушының жауапкершілігі
Қазіргі таңда елімізде де ұлттық тәрбиенің құндылықтарын шәкірт бойына сіңіруге, халықтың салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпын оқу бағдарламаларына кіріктіруге мән беріліп келеді. Бұл бағытта «Мәдени мұра» сияқты бастамалардың ықпалымен этнопедагогика мәселелеріне деген көзқарас нығая түсті.
Жапон білім беру жүйесінің маңызды ерекшеліктерінің бірі — оқушыларды өз біліміне сенуге, қиындықты өз күшімен жеңуге баулу. Мұнда білімге ден қойған оқушы өзінің еңбегі арқылы жоғары оқу орнына түсіп, кейін қызметте де өсу мүмкіндігіне ие болады.
Ал білім алуға жеткілікті көңіл бөлмеген оқушы ақылы оқу орнына түскенімен, оның болашақта кәсіби тұрғыдан өсуіне кепілдік жоқ. Бізде де оқушылардың өз қалаған мамандығына түсе алмауы жиі кездеседі. Мұндай жағдайда жүрек қалауынан тыс таңдалған мамандық ертеңгі күні еңбек өнімділігіне де әсер етуі ықтимал.