Оқушы ережесі
Тәртіп — тәрбие бастауы, тәртіпсіздік — өміріңнің қас жауы
Жасөспірімнің мектептегі және мектептен тыс мінез-құлқы — тек тәртіп мәселесі емес, бұл оның құқықтық мәдениеті, қауіпсіздігі және болашаққа дайындығы. Бүгінгі қоғамда құқық бұзушылық пен тәртіпсіздік мәселесі жиі айтылып жүр. Бұл жағдай кімнен туындайды: ата-анадан ба, мектептен бе, әлде қоғамнан ба? Көбіне жауапкершілікті үш тараптың тең бөлісе алмауынан, өзара байланыс пен талаптың бірізді болмауынан туындайды.
Кездесудің өзегі
«Заң және біз» форматындағы пікірталас кеші оқушылардың құқықтық сауаттылығын арттыруға, құқық бұзушылық түрлерін таныстыруға және жасөспірімнің құқықтары мен міндеттерін нақтылауға бағытталады.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім қонақтарды қарсы алып, кештің бағытын айқындайды: бүгін біз жасөспірімдердің мектептегі және мектептен тыс ережелерді сақтауын, құқық бұзушылықтың алдын алу жолдарын және жеке жауапкершіліктің рөлін талқылаймыз.
Ой тастайтын сұрақ
Қателік қай тұстан кетеді: отбасы, мектеп, әлде орта? Әрқайсысының үлесі қандай?
Тәртіп туралы көзқарас
А. С. Макаренко тәртіпті тек шектеу емес, белсенділікке ұмтылу, жауапкершілік және ерік-қайраттың көрінісі ретінде қарастырған. Тәртіп ұйымшыл ұжымда қалыптасып, сол ортада бекиді; ол ұжымның мінезі мен беделін айқындайды.
II. Оқушы ережесі
Әр топ плакатқа оқушының мектептегі негізгі ережелерін жазып, өз жұмыстарын қорғайды. Бұл бөлімнің мақсаты — ережені жаттау емес, оның мәнін түсініп, күнделікті әрекетке айналдыру.
«Тәртіпті бала — сүйініш, төбең бір көкке жетеді. Тәртіпсіз бала — күйініш, төмендеп басың кетеді».
— Талқылауға негіз болатын нақыл
Талқылау сұрағы
«Тәртіпке бағын жасыңнан…» деген сөзді қалай түсінесіздер? Тәртіп туралы өз ой-пікірлеріңізді айтыңыздар.
III. Тығырықтан шығар жол қайсы?
Бұл бөлімде екі топтың және көрермен оқушылардың пікірлері тыңдалып, нақты мысал арқылы талдау жасалады. Бердібек Соқпақбаевтың «Менің атым — Қожа» шығармасы желісі бойынша түсірілген фильмнен үзінді көрсетіліп, кейіпкер әрекеті ортақ талқылауға салынады.
1-видео: Оқушылар жиналысындағы талқылау
- Қожа қандай әрекеттері үшін жазаланып отыр?
- Қожаның мектептегі тәртібі қандай болды?
- Ұстазы Қожаның тәртібі кімдерге байланысты екенін қалай түсіндірді?
- Егер сендер Қожаның досы болсаңдар, қандай көмек берер едіңдер?
2-видео: Өзіне-өзі есеп беру
- Бұл үзіндіден қандай ой түйдіңдер?
- Күн сайын өзіне есеп беру жақсы азамат болып қалыптасуға әсер ете ме?
- Сендер өз-өздеріңе есеп беріп жүрсіңдер ме?
- Тәртіпті оқушы қандай болуы керек? Өзіңді тәртіптімін деп санайсың ба?
Тәрбие туралы түйін
Жас ұрпақ — ұлттың ең үлкен байлығы. Бауыржан Момышұлы: «Тәрбиелі — тәртіптің құлы, тәртіпті — елдің ұлы» десе, Олжас Сүлейменов: «Адам тағдырын тәрбие шешеді» деп жазған. Тәрбие — кешіктірілсе түзету қиын, дұрыс бағыт берілмесе салдары ауыр болатын нәзік әрі жауапты жұмыс. Адам ұрпағымен ұлы, еңбегімен ерен, келешегімен кемел; ал соның бастауы — тәлім-тәрбие.
IV. «Заңсыз арал»
Пікірталастың ең әсерлі бөлігі — ойша тәжірибе: «Егер біз ешқандай заңы жоқ аралда өмір сүрсек, не болар еді?» Бұл жерде I топ заңсыздықтың «жақсы» көрінуі мүмкін тұстарын, ал II топ оның қауіпті салдарын дәлелдермен айтып, ортақ қорытындыға келеді.
I топ: ықтимал «артықшылықтар»
Еркіндік, шектеудің азаюы, жылдам шешім қабылдау сияқты сырттай тартымды көрінетін пікірлер ұсынылады. Бірақ бұл тұстардың қаншалықты тұрақты екені сұраққа алынады.
II топ: нақты қауіптер
Құқықтың қорғалмауы, әлсіздің жапа шегуі, зорлықтың күшеюі, сенім мен тәртіптің құлдырауы сияқты салдарлар талданады. Нәтижесінде заң — қоғам қауіпсіздігінің тірегі екені айқындалады.
Қорытынды ой
Тәртіп — қорқыныштан туған бағыну емес, саналы таңдау. Ал құқықтық сауат — өз құқығыңды білу ғана емес, өзгенің құқығын құрметтеу және жауапкершілікті сезіну.