Тапсырманы талдау Нарқын сөзін басқа сөзбен алмастырып көр
Сабақтың тақырыбы
Сәкен Сейфуллиннің «Біржан» шығармасы.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
С. Сейфуллиннің Біржан Қожағұлұлы өмірі мен шығармашылығы туралы мәлімет беру; өлеңнің тақырыбы мен идеясын ашу.
Дамытушылық
Танымдық қабілетті дамыту; өз бетімен жұмыс істеу дағдысын жетілдіру; шығармашылық әлеуетті ұштау.
Тәрбиелік
Ұлттық өнерді насихаттау арқылы мәдени мұраны қастерлеуге үндеу; өнер адамын құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақтың кіріспе сәті
Сынып атмосферасы
Қоңыраудың сыңғырымен сынып есігі ашылды.
Қонақты ілтипатпен қарсы алған әдепті ұл-қызды көреміз.
Отырып, жайғасайық; құрал-жабдықтың түгелдігін тексерейік.
Ұстаздар қонаққа келіпті — бұрылып, сәл назар салайық.
Эпиграф
Күй күшті, тауды, тасты бұзатұғын,
Орнына өз өрнегін сызатұғын.
Талқандап тас кереңді үн оятып,
Дүкені дүниенің қызатұғын.
Автор және кейіпкер туралы
Сәкен Сейфуллин
Сәкен Сейфуллин Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданында туған. Ол — қазақ әдебиетінің өсіп-өркендеуіне зор үлес қосқан ақын әрі жазушы. Көне әдебиет үлгілерін жинап, кітап етіп шығарған зерттеуші ретінде де танылған.
Қазақ жастарының білім алуына ерекше көңіл бөліп, мектеп оқулықтарын дайындауға қатысқан. Өкінішке қарай, Сейфуллин жалған айыптаудың құрбаны болды.
Біржан сал Қожағұлұлы
Біржан сал Қожағұлұлы 1834 жылы қазіргі Көкшетау өңірінде (Еңбекшілер ауданында) дүниеге келіп, 1897 жылы сонда қайтыс болған. Ол жастайынан ән мен өлеңге құмар болып, өнер жолына түсті.
Табиғи талантының арқасында көп ұзамай «Әнші, ақын, сал Біржан» атанып, ел аралап, ән салып, айтысқа түсіп, ойын-тойдың көркіне айналды. Халық оның әнін ерекше сүйді, ал жас ақын-әншілер оны өнердің пірі, ұстаз санады.
Сөздік жұмысы
- Нарқын
- Сөздің бағасы, құны.
- Сал
- Әнші, ақын, сазгер; сегіз қырлы, бір сырлы, өнерлі адам.
Біржан салдың әні: «Теміртас»
Біржан деп атым шықты алты алашқа,
Құдайым берсін өмір Теміртасқа.
Жасымыз алпыс бірге келгенінде,
Құдайым берді науқас ғазиз басқа.
Алдымда шамшырағым, Теміртасым,
Тілегім — ұзақ болсын сенің жасың.
Қош болыңдар, бауырым, балаларым,
Байқаймын, ажал шіркін құтқармасын.
Тапсырмалар
Талдау
- «Нарқын» сөзін мағынасы жақын басқа сөзбен алмастырып көр.
- «Ағызған қызыл тілден шекер балды» жолының мағынасын қалай түсінгеніңді әңгімеле.
- Сөзге шешен, тілге жүйрік, суырыпсалма өнер туралы ойыңды тұжырымда.
Шығармашылық
«Жыр жазамын жүрегіммен» — берілген жолдарды жалғастырып, өз ойыңды өлеңмен жеткіз.
1-топ
Кім білмейді Біржан салды, ………………… шешен тілді.
………………… шырқағанда, ………………… жеңілмейді.
2-топ
Екі ішектің бірін қатты,
Бірін сәл-сәл кем бұра.
Нағыз қазақ — қазақ емес,
Нағыз қазақ — домбыра.
Сұрақтар
- Өлеңде Біржанның әншілігі туралы не делінген?
- Оның дауысының зор екені, асқан талант иесі екені қай жолдарда айтылады?
- Біржанның қандай әндерін тыңдадық?
Проблемалық сұрақ
Не себепті халық Біржанды дәріптеген?
Біржан — өнер тұлғасы
- Әнші
- Ақын
- Айтыскер
- Сазгер
Белгілі әндері
- «Ләйлім шырақ»
- «Теміртас»
«Әнге әуес, күйге құмар бала, өмірге ғашық, жаны сұлу болып өседі.» (М. Әуезов)
Үй тапсырмасы
Өлеңді мәнерлеп оқу.