Керең бол
Мақсат пен міндет
Мақсаты
Адамгершілік құндылықтары тұрғысынан қанағат пен рақым ұғымдарының мәнін ашу.
Міндеттері
- Қанағат пен қанағатсыздық ұғымдарын салыстыра отырып түсіндіру.
- Еліктіретін, қызықтыратын дүниеге ермей, сезімді тежеп, ой мен іс-әрекетке сыни көзқарас қалыптастыру.
- Оқушыларды өз қанағат сезімін басқаруға, ұстамдылыққа тәрбиелеу.
Абай: «Ғылым таппай мақтанба»
Негізгі ой: адам болуға бастайтын бес асыл іс және сақтандыратын бес дұшпан
Ғылым таппай мақтанба,
Орын таппай баптанба,
Құмарланып шаттанба,
Ойнап босқа күлуге.
Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол,
Адам болам десеңіз.
Тілеуің, өмірің алдыңда,
Оған қайғы жесеңіз.
Бес дұшпан
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ.
Бес асыл іс
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым.
Ерекше екпін
Қанағат — нәпсіні тежейтін ішкі тәртіп, рақым — адамға жұмсақтық пен мейірім дарытатын күш.
Оқу мақсаты
«Жақсы» мен «жаман» мінезді ажырату және өз-өзін басқаруға дағдылану.
Талқылауға түрткі
Адам болудың өлшемі — білім мен ниеттің, әрекет пен мінездің бірлігі.
Сахналық көрініс: Абайдың 17-қара сөзі
Қайрат, Ақыл, Жүрек үшеуі өз өнерлерін айтып таласып, соңында Ғылымға жүгінеді. Көрініске 5 оқушы қатысады.
Шәкәрім Құдайбердіұлы: «Талап пен ақыл»
Талап деген бір жүйрік тұлпар сынды,
Бабын таппай мінгенді қылар жынды.
Тауға ұра ма басыңды, тасқа ұра ма,
Ал енді оған кісі қайтіп мінді.
Талап шапса, ақылға мініп алып,
Жақсы, жаман бәріне бірдей салып,
Анық ақыл адымын ашылмайды,
Еш нәрсе одан құтылмас жетпей қалып.
Талап деген ындынмен ентелемек,
Ойға алып қызыққанын қылсам демек.
Ол ісі орайлы ма, орайсыз ба,
Ойланып оны ақылға салса керек.
Талапты тежейтін алты «ноқта»
Ынсап, рақым, ар, ұят, сабыр, сақтық.
Бұл қасиеттер талапты орынсыз әрекетке ұрындырмай, оны әділет пен адамшылыққа бағыттайды.
Негізгі тұжырым
- Ынсап — әділ өлшем, шектен асырмайды да, кем қалдырмайды.
- Рақым — қаттылықтан тыйып, аяушылық пен мейірімді күшейтеді.
- Сабыр мен сақтық — асығыстыққа қарсы қалқан.
Сабыр, сақтық, ой, талап болмаған жан
Анық төмен болмай ма хайуаннан?
Ынсап, рақым, ар, ұят табылмаса,
Өлген артық дүниені былғағаннан.
Пікірлесу: ой қозғайтын сұрақтар
Талқылау
- Қанағат дегеніміз не?
- Қанағатшылдық адамды үнемі жақсылыққа жетелей ме?
- Қанағатсыздық адамды қандай жағдайларға итермелейді?
Мәтінмен жұмыс
С. Ақатайдың әңгімесі (ұсынылады)
- Үш ананы бір ошақ басына біріктірген қандай қасиет?
- Адамдар қандай жағдайда жайдары, жарқын өмір сүреді?
М. Құлкеновтың әңгімесі (ұсынылады)
- Алмастың шындықты айту себебі неде деп ойлайсыңдар?
- Алмастың әрекетін қалай бағалайсыз?
- Әңгімеден қандай ой түйдіңіз?
Жаңа ақпарат: қанағаттың мәні
Адамның барға риза болып, місе тұтуынан, нысаптан шықпай, нәпсіге ермеуінен қанағатшылдық қасиеті көрінеді. Қанағатшыл адам кішіпейіл, қарапайым болып, қолындағы барға, жеткен табысына разы болып, шүкіршілік етеді.
Қанағатшылдық ашкөздікке жол бермей, өзгенің байлығына не дүниесіне көз сұғындырмайды. Сондықтан халық: «Адамды қанағат аздырмайды», — дейді.
Маңызды ажырату
Қанағат ету — жетіспеушілікке, таршылыққа көндігу емес. Ол — ақылға сүйеніп, өзін-өзі тежей білу, құнығудан саналы түрде бас тарту.
Байлықтың бір көзі — еңбек пен қанағат.
Мақал-мәтелдер: ойды ықшамдайтын сөз
Адам болар баланың
Кісіменен ісі бар.
Адам болмас баланың
Кісіменен несі бар.
Тәні сұлу — сұлу емес,
Жаны сұлу — сұлу.
Ақыл азбайды,
Білім тозбайды.
Ой ойласаң, кең ойла,
Алды-артыңды тең ойла.
Оқы да біл,
Ойна да күл.
Білімдіден шыққан сөз,
Талаптыға болсын кез.
Назар аударайық: парасатқа бастайтын жол
Ізгілікке, рақымшылыққа, қанағатшылдыққа ұмтылу — адамзатқа ортақ қасиет. Бірақ бұл құндылықтар әр адамның бойына бірдей туа бітпейді.
Ізгілікке, адамгершілікке, қанағатшылдыққа өз болмысын шектей алатын, өзін-өзі реттей білетін адамдар ғана шынайы қол жеткізеді. Рухани тұрғыда үнемі жетіліп, әлеуетін арттырған жанның рухы биіктейді.
Түйін
Иманнан бастау алатын мейірім, рақым, қанағат, ізгілік, сабыр, төзім, кешірім, зиялылық сияқты қасиеттер тоғысатын ортақ арна — парасаттылық. Адамды танытатын да, өзгемен табыстыратын да — осы парасат.
Үй тапсырмасы
«Ынсап сайын береке» тақырыбына эссе жазып келу.
Жүректен жүрекке (Қ. Мырза Әли)
Балам, озық өрен бол,
Қыз көзіндей терең бол.
Мінеді ме? Құлақ сал.
Мақтады ма? Керең бол!
Әділдікке жуық бол,
Әлжуаздау туыпты ол.
Күншуақтай жылы бол,
Көк сүңгідей суық бол!
Қаптап тұрса тыста қол,
Басқаруға ұста бол.
Кенен ойға ұзын бол,
Қиярыңды қиып бол,
Тыярыңды тыйып бол.
Өз ұлыңнан төмен бол,
Өз әкеңнен төмен бол!
Қаралы елдің таңы бол,
Жаралы елдің жаны бол,
Сөніп өлме, өлсең де
Өз отыңа жанып өл!