Қазақи дүниетанымның өзегі - адамшылық
Жеке тұлғаны тәрбиелеудегі ұлттық құндылықтардың маңызы
Энциклопедиялық түсіндірмеде «құндылық» ұғымы объектінің жағымды не жағымсыз қырларын айқындайтын философиялық-әлеуметтанулық категория ретінде беріледі. Құндылықтар қоғам үшін маңызды әдет-ғұрыптарды, нормаларды, өмірлік мән-мағыналарды өзіне бағындырып, әлеуметтік қатынастарды реттейді. Адам күнделікті тіршілікте заттық әрі рухани әлемді құндылықтар арқылы бағалап, сол бағдармен әрекет етеді.
Білім беру кеңістігіндегі ұлттық бағдар
Ұлттық құндылықтарды бала жастан бойға сіңіру ісінен білім беру ұйымдары да шет қалмайды. Қазақстанда білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламалары талаптарына сай отандық білім кеңістігінде заманауи реформалар іске асырылып келеді. Алдыңғы қатарлы елдер қатарына қосылудың маңызды шарттарының бірі — ең озық қасиеттер жинақталған ұлттық мектеп қалыптастыру. Бұл міндеттің өзегі жалпы орта білім беру ұйымдарында айқын көрінеді.
Негізгі бағыт
Әлемдік білім беру тәжірибесін пайдалана отырып, баланың жеке дара әлеуетін дамытуға мүмкіндік беретін оқу-тәрбие үлгілерін іздеу және енгізу.
Құндылықтық өзек
Оқытуды ізгілендіру, тұлғаға бағдарлау, жеке тұлғаның дамуы мен қалыптасуының нәтижесін қамтамасыз ету.
Бастауыш кезең: ұлттық тәрбиенің іргетасы
Осы тұрғыдан алғанда оқушылардың бойында ұлттық құндылық бағдарын қалыптастырудың маңызы ерекше. Әсіресе ұлттық тәрбиені ерте бастан, яғни бастауыш сыныптардан бастап жүйелі беру — нәтижелі ықпалдың басты шарты.
Мұғалімнің кәсіби жауапкершілігі
- Ұлттық құндылықтардың әлеуметтік мәнін терең түсіну және тақырыптың маңызын сезіну.
- Құндылық мән-мағынасын баланың санасына, сезіміне, мінез-құлқына әсер ететін деңгейде жеткізу.
- Тұлғаның құндылық түсініктерін қалыптастыруда әдептілікке ерекше назар аудару.
Әдептілік — халқымыздың ұлттық психологиясының өзегі, ғасырлар бойы қалыптасқан қоғамдық сананың практикалық көрінісі, кісілік қасиеттердің тұтастай жиынтығы. Сондықтан тәрбиелік ықпалдың нәтижелілігі көбіне осы ұстанымды дұрыс ашып, өмірлік жағдайлармен байланыстыра білуге тәуелді.
Қазақы дүниетаным және тәрбиенің тілдік қазынасы
Бүгінгі таңда қазақы өмір салтымен, шығыстық дүниетаныммен сабақтасқан ұлттық мектеп моделін жүйелі түрде құру қажеттілігі айқын сезіледі. Қазақтың мақал-мәтелдері мен аңыз-әңгімелері — тәрбие мектебі. Алайда олардың терең мазмұны дүниежүзілік тәжірибеде орныққан батыстық ұғымдармен үнемі сәйкес келе бермеуі мүмкін. Бұл қайшылық әлсіздік емес, қайта мәдени-танымдық ерекшелік.
Қазақы дүниетанымның өзегі — адамшылық
«Жаным — арымның садағасы» Ар-ожданды өмірлік биік өлшем ретінде орнықтырады.
«Дүние — қолдың кірі» Материалдық игілікті мақсат емес, құрал деңгейінде бағалауға үндейді.
«Кісі елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол» Елге, жерге, ортаға адалдық пен іңкәрлік сезімін тәрбиелейді.
Халықтық тәрбие дәстүрді дінмен бекіте отырып, адам қалыптастырудың қайталанбас мектебін қалыптастырған. Ақын Сұлтанмахмұт Торайғыров қазақы пәлсапаны құрайтын мақал-мәтелдердің мәнін атап, олардың дүниетанымдық қуатын жоғары бағалайды.
Ұлттық мектеп және өркениетпен тең сұхбат
Өкінішке қарай, ұлттық санасы толық жетілмеген қоғамдарға тән өз-өзін төмен бағалау мен жөнсіз еліктеу үрдісінен арылу оңай емес. Дегенмен ұлттық мектептің үлгісін жүйелі қалыптастыру арқылы әлемдік өркениетке еркін ене аламыз.
Өркениет ұғымын кең түсіну
Әлемдік өркениет — мәдениеттердің бір-біріне жай ғана кірігуі емес. Ол әр халықтың өз болмысын сақтай отырып, өзін-өзі тануы, мәдениетімен танылуы және өркениетті елдермен тең дәрежеде сұхбат құра білуі.
Ұлттық мектебіміздің философиясы дәстүрлі түркілік өркениетпен тең қарым-қатынаста сұхбат жасай алатындай деңгейде болуы қажет. Мектеп қабырғасында бастауыштан бастап бітіруге дейін оқушының жан дүниесінің ұлттық рухта қалыптасуына, ұлттық мәдениет пен салт-дәстүрді бойына сіңіруіне тұрақты әрі мақсатты түрде басымдық берілуі тиіс.