Қазақша рефераттар

Туынды етістіктерді тап

I. Психологиялық дайындық

Қазақ тілім — өз тілім, ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл-қызың мәңгі сені,
Болашағым, бақытым — дара тілім.

II. Үй тапсырмасы

A) 27-жаттығу

  • Жалғасын тап.
  • Туынды етістіктерді тап.

Ә) Етістік түрлері: негізгі және туынды

Негізгі етістік — түбір сөзден жасалған етістік.

Туынды етістік — түбір сөзге жұрнақ жалғану арқылы жасалған етістік.

Б) Суретпен жұмыс

  • Суреттегі заттарды ата.
  • Олар қай сөз табына жатады?
  • Етістікке айналдыр. Қандай етістік жасадың?

III. Негізгі бөлім

1) Кіріспе

  • Дәптерді ашып, бүгінгі күнді жаз.
  • Тақтадағы тапсырмаға назар аудар.
  • Берілген сөздерді топтастыр, мағынасын түсіндір, айырмашылығын айт.

ActivStudio тапсырмасы

Жұптық жұмыс

ЖҮЗ — ЖҮЗБЕ

КҮЛ — КҮЛМЕ

ТӨК — ТӨКПЕ

ЖАЗ — ЖАЗБА

БАР — БАРМА

ТАҚ — ТАҚПА

  • Қосымшалы етістіктерді талда.
  • Көшіріп жаз.

Ереже

Есіңе сақта!

Етістік болымды және болымсыз болып бөлінеді. Болымсыз етістік болымды етістікке -ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе жұрнақтарын жалғау арқылы жасалады: ерінбе, бұзба, жұлма.

2) Оқулықпен жұмыс

29-жаттығу

  • Сөйлемдерді көшіріп жаз.
  • Болымсыз етістіктерді тап, олардың қалай жасалғанын түсіндір.

30-жаттығу

  • Берілген етістіктерден болымсыз етістік жаса: ал, аш, жап, сөйле, шақыр, тарт, үз, үрле, кес.
  • Болымсыз етістік жасау үшін қандай жұрнақ қолдандың?

3) Сергіту сәті

Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары арқылы назарды жаңғырту, тынысты реттеу.

4) Өздік жұмыс және бекіту

31-жаттығу (мақал-мәтел)

Мақалдарды құрап, жатқа жаз:

Атаңның баласы болма, адамның баласы бол.
Киіміңе мақтанба, біліміңе мақтан.
  • Болымсыз етістіктердің астын сыз.
  • Мақалдардың мәнін түсіндір.

32-жаттығу (тыйым сөздер)

  • Тыйым сөздерді оқы.
  • Етістіктерді тап та, олардың болымды не болымсыз екенін анықта.

33-жаттығу (қайталау және түрлендіру)

  • Қазақ тілінде тәуелдеудің қандай түрі бар? Неше жағы болады?
  • «Асықпа» болымсыз етістігін үлгі бойынша түрлендіріп жаз.
Өткен шақ Осы/келер шақ
Мен асықпадым Мен асықпаймын
Сен асықпадың Сен асықпайсың
Сіз асықпадыңыз Сіз асықпайсыз
Ол асықпады Ол асықпайды

Осы үлгі бойынша «жонба», «тиме» болымсыз етістіктерін де түрлендіріп айт.

IV. Қорытынды

A) Әр дыбыстан сөз тудыру

Мысалы, «Әсет қандай оқушы?» сұрағына әріптер арқылы сипаттама құрастыр:

Ә —

әзілқой, әдепті, әділ

С —

сезімтал, сымбатты, сыйлы

Е —

еңбекқор, епті

Т —

төзімді, тәрбиелі, тиянақты

«Оқушы не істеді?» сұрағына жауап болатын етістіктерді де әріптер арқылы тіз:

О —

ойланды, оқыды, отырды

Қ —

қуанды, қозғалды

У —

уайымдады

Ш —

шынықты, шимайлады

Ы —

ынталанды, ысқырды, ынта қойды

Ә) Негізгі сұрақтар

  • Болымды және болымсыз етістік дегеніміз не?
  • Берілген сөздерді топтастыр (футбол ойыны үлгісімен: қажетті сөздерді «қағып алу»).

V. Үйге тапсырма

34-жаттығу: ребустың шешуіндегі сөз болымсыз етістік бола ала ма? Дәлелде.

VI. Бағалау

Сабаққа қатысу белсенділігі, тапсырмаларды орындау сапасы және ережені қолдану дәлдігі бойынша бағалау жүргізіледі.