Қазақша рефераттар

Фариза Оңғарсынова Оюлар

Сабақ тақырыбы

Фариза Оңғарсынова — «Оюлар» өлеңі.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік мақсаты

  • Ақынның өмірі мен шығармашылығы туралы кеңінен мәлімет беру.
  • «Оюлар» өлеңі арқылы ұлттық құндылықтарға құрмет сезімін қалыптастыру.
  • Ой-өрісті кеңейту, тіл байлығын және сөздік қорды молайту.

Тәрбиелік мақсаты

  • Рухани байлығы мен моральдық тазалығы үйлескен, жан-жақты дамыған, еркін ойлайтын тұлға тәрбиелеу.
  • Халықтың эстетикалық талғамы мен мәдениетінің тереңдігін таныту.
  • Көркемдік білім мен эстетикалық тәрбиені жетілдіру.

Дамытушылық мақсаты

  • Өнерге қызығушылықты арттыру, әсемдік сезімін дамыту.
  • Көркемдік талғамды қалыптастырып, өнер туындысын және табиғат сұлулығын бағалай білуге үйрету.
  • Өнердің өмірмен байланысын ұғындырып, ойды жүйелі әрі өз бетінше жеткізуге баулу.

Сабақ форматы

Түрі мен әдісі

Сабақтың түрі:
іздендіру, танымдық сабақ.
Сабақтың әдісі:
сұрақ-жауап, түрлі ойындар.
Пән аралық байланыс:
қазақ тілі, еңбек, сурет, тарих.

Көрнекіліктер

  • Оқулық
  • Тақта, бор
  • Ф. Оңғарсынова портреті
  • Тұс киіз
  • Оюлар үлгілері
  • Түсіндірме сөздік
  • Текемет

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Сынып оқушыларын ұйымдастырып, сабаққа бейімдеймін. Сабақтың мақсатымен таныстырамын. Оқушыларды екі топқа бөлемін: «Білімпаздар» және «Өнерпаздар».

2) Үй тапсырмасын тексеру: «Кубизм» ойыны

Оқушы нөмірлері жазылған кубикті лақтырады. Қай сан түссе, сол санға сәйкес карточканы алып, сұраққа жауап береді. Жауаптар алдын ала дайындалған «Бағалау айнасы» арқылы бағаланады.

Үлестірме қағаздардағы сұрақ үлгілері:

  1. Т. Молдағалиев қай жылы туған? Өлең кімдерге арналған?
  2. Ақынның «Бауырлар» өлеңі қашан және қандай жағдайға байланысты жазылған?
  3. Өлеңдегі патриоттық сезімді танытатын жолдардан үзінді оқы.
  4. Ақын қандас бауырларға қандай өтініш, тілек білдіреді?

3) Жаңа тақырып: ақын және өлең әлемі

Бүгінгі тақырыбымыз — Фариза Оңғарсынованың «Оюлар» өлеңі. Алдымен ақынның өмірі мен шығармашылығына тоқталамыз.

Фариза Оңғарсынова туралы қысқаша дерек

  • 1939 жылы қазіргі Атырау өңіріндегі Манаш ауылында дүниеге келген.
  • Қазақ поэзиясына 1960-жылдардың басында келді.
  • 1967 жылы «Бұлбұл» атты тұңғыш жыр кітабы жарық көрді.

Ақынның қалыптасуына әсер еткен бастау

Ақынның әдебиетке келу жолындағы алғашқы тәлім-тәрбиесі анасының аузынан естіген ертегі, жыр, аңыз, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, сондай-ақ қазақ халық әдебиеті үлгілерін көп оқуы болды. Осы құнарлы орта Фаризаның әдеби әлемінің есігін ашты.

Өлеңді қабылдау: өнердің әуені мен сағыныштың үні

Мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды. Әр халықтың ұлттық болмысы оның дәстүрінен, мәдени мұрасынан көрінеді. Қазақтың қолөнері ғасырдан ғасырға жалғасып, бүгінгі күнге жетті. Сол асыл мұралардың бірі — ою-өрнек.

Ақын оюды жай ғана өрнек ретінде емес, ұрпақ жады, тұрмыс тарихы, эстетикалық талғам сақталған белгі ретінде жырлайды. Өлеңдегі текемет өрнегі ақынның анасына, әжесіне деген сағынышын оятады.

Өлеңнен үзінділер:

Түрін-ай текеметтің! Асыл қандай.
Үңілдім үнсіз ғана басымды алмай.
«Келе ғой, қошақаным, өзіме!» — деп,
Әжем кеп сипағандай шашымнан жай.

Сүйеніп тұскиізге тұрып қаппын,
Көз жазып оюлардан қалам ба деп.
Мөлдір шық жасырынды жанарға кеп.

Тарихи дерек: оюдың әлемге танылуы

Қазақтың оюланған қолөнер бұйымдары Қазақстаннан тыс жерлерге де белгілі болған. 1868 жылы Париждегі дүниежүзілік көрмеде қазақтың зергерлік бұйымдары мен ұлттық киімдері таныстырылғаны туралы дерек бар.

Негізгі ой: ою — тек әсем өрнек емес; әр өрнектің астарында мыңдаған жылдық тарих, салт-дәстүр, әдет-ғұрып және тұрмыс-тіршілік туралы сыр жатыр.

4) Ойын арқылы бекіту

«Кім ұтты?» (сауда) ойыны

Ою-өрнек туралы көбірек мағлұмат алғысы келген оқушы сұрақтарға жауап беріп, ою үлгісіне ие болады. Дұрыс әрі толық жауап берген оқушыға ою беріледі. Бағалау нәтижелері «Бағалау айнасына» белгіленеді.

«Киіз басу» ойыны

Әр топтан бір оқушы конверт таңдайды. Конверт ішінде нөмірленген текемет өрнектері және сұрақтар бар. Сұраққа жауап берген оқушы сол нөмірдегі оюды плакаттағы тиісті орнына жапсырады. Осылайша «текемет» құрастырылады.

Бір топ жұмыс істеп жатқанда, екінші топ «Әже» тақырыбына мәтін құрастырады; кейін кезектесіп оқып береді.

«Feedback» ойыны (3 тапсырма)

  1. Ою бөліктерін құрастырып, атын тауып жазады.
  2. Оюдың шығу төркінін және мағынасын түсіндіреді.
  3. Мақалды жалғастырып, мағынасын айтады.

Ребус шешу

Ребустың жауабын тауып, астына жазады.

5) Сөздік жұмысы

Төмендегі сөздерге түсінік беріліп, дәптерге жаздырылады:

желбау басқұр текемет тұс киіз сабау қару сабақтау

6) Өлең құрылысына талдау

  • Өлең 4 тармақтан тұратын шумақтарға құрылған.
  • Әр тармақ 11 буынды, әр тармақта 3 бунақ бар.
  • 1, 2, 4-тармақтардың соңғы сөздері үндесіп, қара өлең ұйқасы сақталған.

7) Сабақты пысықтау және қорытынды

Фариза Оңғарсынованың «Оюлар» өлеңі арқылы біз ұлттық өнердің мәнін, ою-өрнектің терең мазмұнын түсіндік. Сонымен бірге ақынның әжесіне деген сағыныш сезімі өлеңнің эмоциялық өзегіне айналғанын байқадық.

Сабақты аяқтайтын жолдар (Т. Молдағалиев):

Түс киізге жайнатып түсіріпті-ау,
Туған жердің жайнатып жасыл кезін.
Балам туған даласын ұмытпасын,
Деп тұсыма анашым кетті ме іліп?

Үй тапсырмасы

  • «Оюлар» өлеңін жаттап келу.
  • «Ұлттық қолөнеріміз» тақырыбына мәтін жазып келу.