Заттың агрегаттық күйлері Қатты заттардың балқуы және қатаюы
Заттың агрегаттық күйлері
Бұл тақырыпта заттың агрегаттық күйлері, қатты заттардың балқуы мен қатаюы, сондай-ақ меншікті балқу жылуы қарастырылады. Негізгі назар құбылыстарды молекула-кинетикалық тұрғыдан түсіндіруге және оларды күнделікті өмірмен байланыстырып ой қорытуға аударылады.
Сабақтың мақсаттары
- Түсіндіру: заттың агрегаттық күйлерін және қатты заттардың балқу үдерісін молекула-кинетикалық тұрғыдан түсіндіру.
- Дамыту: күнделікті өмірдегі күй өзгерістерін бақылап, проблемалық сұрақтарға жауап беру және есеп шығару дағдыларын дамыту.
- Тәрбиелеу: өзара сыйластықты қалыптастыру, ойды ашық айтуға қолайлы орта құру.
Негізгі ұғымдар
- Агрегаттық күйлер
- Қатты, сұйық, газ және плазма.
- Табиғатта үш күйде кездесетін зат
- Су: мұз (қатты), су (сұйық), су буы (газ).
Балқу және қатаю
Балқу
Балқу — заттың қатты күйден сұйық күйге өтуі. Бұл үдеріс белгілі бір температурада жүреді.
Балқу температурасы — заттың балқитын температурасы.
Қатаю (кристалдану)
Қатаю немесе кристалдану — заттың сұйық күйден қатты күйге өтуі.
Қатаю температурасы — заттың қатаятын температурасы.
Маңызды қорытынды
Зат қай температурада қатаятын болса, дәл сол температурада балқиды.
Мысал: сынап
Сынап — сұйық күйде болатын металл.
Балқу температурасы: −39 °C
Ойлануға арналған сұрақтар
Төмендегі сұрақтар агрегаттық күйлер мен күй өзгерістерін тұрмыстық жағдайлармен байланыстырып түсіндіруге көмектеседі.
- 1. Қар жауған кезде ауаның жылып кетуінің себебі неде?
- 2. Сынап қай температурада кристалға айналады?
- 3. Түнде Ай бетіндегі температура −170 °C-қа дейін төмендейді. Осы температураны сынап немесе спирт термометрімен өлшеуге бола ма?
- 4. Алюминий ыдыста мысты немесе қорғасынды балқыту мүмкін бе?
- 5. Сұйық күйдегі қандай металл суды қатыра алады?
- 6. Ашық ыдысты 50% газбен толтыруға бола ма?
- 7. Металдарды дәнекерлеу үшін неліктен жоғары температура қажет?
- 8. Қыста автокөліктердің радиаторларынан суды не үшін төгіп тастайды?