Қосылу реакциясы
Химия пәні мұғалімі: Ожанова Жанар Ахметбековна
Сабақ тақырыптары
- Химиялық реакцияның типтері
- Химиялық реакция теңдеулері бойынша есептеулер
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Қосылу, орынбасу, айырылу және алмасу реакциялары туралы ұғым қалыптастыру; оларды химиялық теңдеулер арқылы ажырата білу дағдысын дамыту.
Дамытушылық
Химиялық реакция типтері бойынша есептер шығарту арқылы ойлау қабілетін тереңдету, талдау дағдысын жетілдіру.
Тәрбиелік
Өз бетінше жұмыс істеуге, пікірін нақты әрі сауатты жеткізе білуге тәрбиелеу.
Құрал-жабдықтар және ресурстар
Көрнекілік
- Слайдтар, электронды оқулық
- Көмірдің оттекте жану тәжірибесі
- Алюминий мен күкірттің әрекеттесуі
- Фосфордың жануы
- Дидактикалық тапсырмалар
Техникалық құралдар
- Электронды оқулық (тәжірибелер)
- Интерактивті тақта
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Пәнаралық байланыс
Математика, қазақ тілі, қазақ әдебиеті, тарих
Тірек білім мен біліктер
- Зат массасының сақталу заңы
- Валенттілік туралы түсінік
- Жай және күрделі заттар
- Химиялық формула жазу және теңдеуді теңестіру
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Амандасу, кезекшімен жұмыс, сыныптың сабаққа дайындығын тексеру.
II. Үй тапсырмасын сұрау (сұрақ–жауап)
- 1. Химиялық реакцияның жүру белгілері қандай?
- 2. Химиялық реакция теңдеуі дегеніміз не? Анықтамасын беріңіз.
- 3. Химиялық реакция теңдеуін құрудың ортақ ережелері қандай?
- 4. Зат массасының сақталу заңының мәні неде?
№6 есеп (теңдеулер)
III. Жаңа сабақ
Ертеде Прометей алыптар соғысынан аман қалып, құдіретті өнерімен саз балшықтан мол, химиялық элементтерге бай жерді сыйға тартыпты. Жерді қараңғылық пен су басып жатқан екен. Қайырымды Прометей түнектің пердесін түріп, жер бетіне жарық нұрын себуге ант беріп, аспанға ұшып Күн құдайынан отты алып қашып, жерге қайта оралады да:
«Ей, адамзат! Аспаннан саған от әкелдім. Оның сырлы сәулесі жүрегіңе нұр болып қонады. Жесең — азығың, кисең — киімің, мінсең — көлігің, жауыңнан қорғар қаруың. Ол — әміріңе жүрер адал қызметкерің».
Сол сәтте от сөз алады: ол болмаса, адамның киімі де, тамағы да, мүлкі де, техникасы да қазіргі деңгейге жетпес еді — бәрі химиялық реакциялар арқылы жүзеге асады. Тіпті ғарышқа ұшу да химиялық реакцияларсыз мүмкін емес.
Алайда фосфор қарсы уәж айтады: от көбіне оның көмегімен пайда болады. Әңгімеге шырпы да қосылып, өзінің фосфор (P) мен күкірттен (S) тұратынын, үйкеліс нәтижесінде оттың тұтанатынын еске салады.
Мысал теңдеу
Фосфордың оттекте жануы:
Реагенттер мен өнімдердің құрамындағы өзгерістерге сүйене отырып, химиялық реакциялар негізгі төрт типке жіктеледі. Бұл тақырып электронды оқулықтағы жіктелу кестесі арқылы түсіндіріледі.
Көрсетілім тәжірибелер
Көмірдің оттекте жануы
Қосылу реакциясына мысал.
Алюминий мен күкірттің әрекеттесуі
Экзотермиялық реакция.
Фосфордың оттекте жануы
Қосылу реакциясына мысал.
Химиялық реакция типтері: анықтама және мысалдар
Қосылу реакциясы
Екі немесе бірнеше заттың бірігіп, бір күрделі зат түзуі қосылу реакциясы деп аталады.
Айырылу реакциясы
Бір заттың бірнеше затқа ыдырап, бөлінуі айырылу реакциясы деп аталады.
Орынбасу реакциясы
Күрделі зат құрамындағы бір элемент атомын басқа жай заттың атомы алмастыратын реакция орынбасу реакциясы деп аталады.
Ескерту
Мәтінде «алмасу реакциясы» сабақ мақсаты ретінде аталады, алайда бұл үзіндіде оның анықтамасы мен мысалы берілмеген. Қажет болса, алмасу реакциясын да осы бөлімге толықтырып енгізуге болады.