Қазақша рефераттар

Жамбылдың шығармасы

Әдебиет сабағы

С.Сейфуллиннің «Ақсақ киік» өлеңі бойынша кіріктірілген сабақ жоспары

Бұл сабақта Сәкен Сейфуллиннің өмірі мен «Ақсақ киік» өлеңінің тақырыбы, идеясы және көркемдік ерекшеліктері талданады. Сабақ мазмұны тарих, дүниетану және математика пәндерімен кіріктіріле жүргізіледі.

Түрі: кіріктірілген Әдістері: сұрақ-жауап, баяндау, түсіндіру, тест Көрнекілік: интерактивті тақта, карта, перфокарта

Сабақтың мақсаты

Негізгі бағыттар: білімділік, дамытушылық, тәрбиелік.

Білімділік

  • Ақын туралы бұрынғы білімді толықтырып, жаңа мәліметтермен кеңейту.
  • «Ақсақ киік» өлеңінің тақырыбы мен идеясын ашу.
  • Өлеңді мәнерлеп оқып, мазмұнын меңгеру арқылы автор шеберлігін тану.
  • Өлеңге теориялық талдау жасауға үйрету.

Дамытушылық

  • Шығармашылық тапсырмалар арқылы ойлау қабілетін дамыту, тіл байлығын арттыру.
  • Өздігінен зерттеу мен талдау дағдысын қалыптастыру.
  • Түйінді ой айтуға, өзіндік пікір ұсынуға бағыттау.

Тәрбиелік

  • Отансүйгіштікке тәрбиелеу.
  • Тіл мен сөз өнерін қадірлеуге баулу.
  • Табиғатты, жан-жануарды аялауға және адамгершілікке тәрбиелеу.

Сабақ форматы

Сабақтың түрі

Кіріктірілген

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, баяндау, түсіндіру, тест, перфокартамен жұмыс

Пәнаралық байланыс және көрнекіліктер

Пәнаралық байланыс

  • Тарих
  • Дүниетану
  • Математика

Көрнекіліктер

  • С.Сейфуллиннің суреті және шығармалар жинағы
  • Қазақстан картасы
  • Электронды күй жазбасы
  • Интерактивті тақта
  • Сәйкестендіру перфокартасы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, сыныпты түгендеу.
  • Оқушы зейінін өлең жолдары арқылы сабаққа бағыттау.

Кіріспе өлең

Өнер алды — қызыл тіл,

Анаңдай оны құрметте!

Қапы қалмай, талмай үйрен, біл,

Асылын сөздің өрнекте.

Ана тіл — асыл қазына,

Байлығың, білсең, ол сенің.

Жеткізер өмір жазына,

Сонымен өсер өркенің.

Осы ойды арқау етіп, сөз өнерінің қадірін, тіл тазалығын сезінуге жетелейтін әдебиет сабағын бастаймыз.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Өткен сабақ: Жамбыл Жабаевтың өмірі мен шығармашылығы.

Тест сұрақтары

  1. 1) Жамбыл қай жылы, қай жерде дүниеге келді?

    • A) 1845 ж., Шығыс Қазақстанда
    • B) 1846 ж., Әулиеата өңірінде
    • C) 1848 ж., Орталық Қазақстанда
    • D) 1847 ж., Көкшетау облысында

  2. 2) Жамбылдың шығармасы қайсы?

    • A) «Сұраншы батыр»
    • B) «Қыс»
    • C) «Сағындым»
    • D) «Жүйрігім»

  3. 3) Жамбылдың ұстазы кім?

    • A) Абай
    • B) Тезек төре
    • C) Сүйінбай
    • D) Шашубай

  4. 4) «Өтеген батыр» дастанында Өтеген еліне құтты қоныс тапқан жер қайсы?

    • A) Қызылорда
    • B) Жерұйық
    • C) Қазығұрт
    • D) Сарыарқа

  5. 5) Ақынның жыры жас ұрпақты неге үндейді?

    • A) Білімге
    • B) Еңбекке
    • C) Жалқаулыққа
    • D) Ерлікке және туған жерді сүюге

  6. 6) Жамбыл қай жылы, неше жасында қайтыс болды?

    • A) 1945 ж., 99 жасында
    • B) 1946 ж., 100 жасында
    • C) 1947 ж., 101 жасында
    • D) 1949 ж., 102 жасында

III. Жаңа сабаққа кіріспе

Мақсат: С.Сейфуллин өмірі мен «Ақсақ киік» өлеңімен танысу.

Сұрақ қою бағыты

Өлеңді оқымас бұрын, ақын туралы қандай деректерді білуіміз керек? Осы сұрақ аясында тарихи кезең, өмір жолы және шығармашылық кеңістікке тоқталамыз.

Тарих пәнімен байланыс

  • С.Сейфуллиннің туған жылы мен туған жері.
  • Өмір жолы және репрессия құрбаны болған тарихи кезең.
  • Бетпақдала арқылы Верныйға жетуі, кеңес үкіметін құруға қатысуы.
  • Картадан Сарыарқа мен Бетпақдала зоналарының шектесетін аймағын көрсету (ақбөкендер мекені).

Әдебиет пәні бойынша бағдар

  • Өлеңнің көркемдігіне назар аудару.
  • Мәнерлеп оқу арқылы эмоциялық-идеялық жүкке үңілу.
  • Теориялық талдаумен бекіту.

Өлеңмен жұмыс және талдау

1) Көркем қабылдау

Құрманғазы Сағырбайұлының «Ақсақ киік» күйі баяу орындалып тұрғанда, мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды. Мақсат — мәтіннің ішкі әуезін, аяныш пен үн қату сезімін терең сезіндіру.

2) Сөздікпен жұмыс

Өлең ішіндегі түсініксіз сөздер белгіленіп, экран арқылы түсіндіріледі.

Сегіз көштік

Ұзындық өлшемі.

Таңы

Жануардың сұлу мүсіні (сипаттама мәнінде).

Қос

Шатыр, күрке.

Бетеге

Шөп атауы.

Киік

Аталық жануар (берілген түсіндірме бойынша).

Бөкен

Аналық жануар (берілген түсіндірме бойынша).

3) Көркемдегіш тәсіл: теңеу

Өлеңде теңеу тәсілі ұшырасады. Төмендегі жолдар арқылы жануардың нәзік болмысы мен үркек мінезі айқындалады:

Қап-қара екі көзі мөлдіреген,

Әдемі екі танау желбіреген.

Елеңдеп жас балаша жалтаңдайды,

Жел түрткен жусаннан да селдіреген.

4) Өлең құрылысы

Өлең 11 буынды қара өлең ұйқасына құрылған. Буынға бөліп, ырғақтық құрылымына назар аударылады.

Ар-қа-ның Бет-пақ де-ген да-ла-сы бар (11 а)

Бет-пақ шөл ой-лы-қыр-лы па-на-сы бар (11 а)

Сол шөл-де ел жоқ, күн жоқ өс-іп-өн-ген (11 б)

Жән-дік-тің киік де-ген ба-ла-сы бар (11 а)

Дүниетану пәнімен байланыс

  • Киікті биологиялық тұрғыдан таныстыру.
  • Табиғи ерекшелігі, физиологиялық дамуы, жамылғысы.
  • Мекен ету ортасы.
  • «Киік» сөзінің этимологиясы.
  • Тірек-сызба бойынша жұмыс және экожүйедегі орны.

Математика пәнімен байланыс

  • Кеңес дәуіріндегі жануарлар әлемі туралы деректерге шолу.
  • Киіктің дене тұрқы, салмағы, жылдамдығы туралы сандық мәліметтер.
  • Қазақстандағы киік санының өзгерісін гистограмма арқылы көрсету.
  • Логикалық есептер арқылы ойлау шапшаңдығын дамыту.

Кітаппен және дәптермен жұмыс

  • Оқулықтан «Ақсақ киік» өлеңін ашып, мәнерлеп оқу.
  • Дәптерге сөздік жұмысын жазу.

VI. Сабақты түсінгенін тексеру

1) Топтастыру

Кейіпкер, көңіл күй, табиғат көрінісі, авторлық ұстаным бойынша негізгі ұғымдарды топтастыру.

2) Сәйкестендіру

Перфокарта арқылы ұғым мен анықтаманы, көркем тәсіл мен мысалды сәйкестендіру.

3) Негізгі ой

«Ақын бұл өлең арқылы бізге нені жеткізгісі келді? Біз нені түсіндік?» сұрағы бойынша пікір айту.

VII. Қорытынды сөз

Өлеңнің түйіні — табиғатты қорғау, жан-жануарды аялау. Қазақ өнерінде жазықсыз жануарға деген аяныш сезімін жеткізетін туындылар аз емес: Құрманғазының «Ақсақ киік» күйі, Жақсыкелді Сейіловтің «Жез киік» әні, сондай-ақ С.Сейфуллин сөзімен айтылатын «Ақсақ киік» әні. Бүгінгі қорытындыны Несіпбек Айтұлының сөзіне, Жалғас Назаровтың әуеніне жазылған «Ақбөкен» өлең жолдарымен түйіндейміз.

Өлеңмен аяқтау

Дертімді менің қозғама,

Онсыз да ғұмыр аз ғана.

Айталмай кеткен сырың бар

Жадырап тұрған жазға да.

Адасып жүрген ақбөкен!

Қай жаққа ауып барасың?

Қай жақтан пана табасың?

Өзегі өксік дүние-ай,

Өртеніп, күйіп жанасың!

Асарсың шаршап сан қырдан,

Ақ боран шығар алдыңнан.

Қорғансыз болып тұрған соң

Жақсылық күтпе тағдырдан.

Шексіз ғой мынау қара жер,

Өзіңді өзің пана көр.

Ажалдан қашқан тіршілік,

Сағымдай заулап аға бер.

VIII. Үйге тапсырма және бағалау

Үй тапсырмасы

  1. «Ақсақ киік» өлеңін мәнерлеп оқу, үзінді жаттау.
  2. «Біз — табиғат сақшысымыз» тақырыбында ой толғау жазу.
  3. Оқиға желісіне байланысты сурет салу.

Бағалау

  • Мәнерлеп оқу сапасы (дыбыс, екпін, тыныс, эмоциялық рең).
  • Талдау дәлдігі (тақырып, идея, көркем тәсілдер, құрылым).
  • Сөздік қорды қолдану және пікір айту мәдениеті.
  • Топтық жұмысқа қатысу белсенділігі.

Негізгі идея: табиғатты қорғау — адамгершіліктің өлшемі. «Ақсақ киік» арқылы мейірім, жауапкершілік және тіршілікке жанашыр көзқарас қалыптастыру көзделеді.