Дәстүрлі өлшемдер
Салт-дәстүрім — қазынам
Бұл іс-шараның мақсаты — еңбек пәні бойынша меңгерілген білімді насихаттау, ұлттық салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпты ұлықтау, сондай-ақ дәстүрлі өнерге баулу және қатысушы топтар арасынан өнерлі, шебер оқушыларды анықтау.
Кіріспе сөз
Қайырлы күн, құрметті ұстаздар мен оқушылар! Бүгінгі оқушылар арасындағы өнер сайысына қош келдіңіздер.
Қолөнер — ежелден келе жатқан кәсіп. Ол ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, заман талабына сай дамып келеді. Қазақ халқы қолөнерді жоғары бағалап, баланы жастайынан өнерге баулыған; еркін ойлауға, кең көсіліп сөйлеуге үйреткен.
Құрметті ұстаздар мен жанкүйерлер, «Салт-дәстүрім — қазынам» атты сайысымызды бастауға рұқсат етіңіздер.
Сайыс кезеңдері
Сайыс бірнеше кезеңнен тұрады. Әр бөлім мақал-мәтелмен немесе қанатты сөзбен айшықталып, қатысушылардың білімін, шеберлігін және ұлттық танымын жан-жақты ашады.
1-кезең. Сәлемдесу және таныстыру
«Сәлем — сөздің анасы»
Қатысушы топтар өздерін таныстырып, мәдениетті сөйлеу, сахна әдебі және бірлік құндылықтарын көрсетеді.
2-кезең. Дастархан мәдениеті
«Ас — адамның арқауы»
Қазақы дастарханның мәні, қонақ күту әдебі, тағамға құрмет және берекенің символикасы талқыланады.
3-кезең. Ұлттық қолөнер: ою-өрнек
«Ою — ойғанның ойы ұшқыр»
Ою-өрнек — ұлттың тілі. Қатысушылар өрнек түрлерін таңдап, дәлдік пен талғамды ұштастыра отырып, жұмыс орындайды.
«Ою-өрнек қарасаң, өңкей мүйіз тізілген. Қайсысын қаласаң, қиып ал сызған ізіңмен. Қию оңай демеңдер — оған да өнер, ой керек.»
4-кезең. Өзге елдің өнері: изонит
«Шеберлік шыңға жеткізер»
Өзге елдің өнерін үйрену — танымды кеңейтеді. Бұл бөлімде жіппен бейнелеу (изонит) техникасы арқылы ұқыптылық, композиция және шыдамдылық дағдысы сыналады.
«Бүгінгі жастарға оқу — міндет. Тек оқуменен өнер білмек. Бар қиынды ғылым жеңбек, оқыса басқа елдердей қатарға енбек.»
5-кезең. Дәстүрлі өлшемдер
«Жақсы дәстүр — сақтар елдің елдігін»
Халық арасында «Шебердің өлшеуіші өзімен бірге жүреді» деген сөз бекер айтылмаған. Бұрын шеберлер керекті өлшемді қол саусақтары мен буындары арқылы алған. Бұл өлшемдердің бірқатары кейінгі халықаралық өлшем бірліктерімен де сәйкес келген. Осы бөлімде белдемше ұзындығын, енін немесе құрақ бөліктерін дәстүрлі өлшемдермен өлшеу тәжірибеленеді.
6-кезең. Сұрақ-жауап
«Ақылды — мыңды жеңеді»
Әр топқа 10 сұрақтан беріледі, ұпайлар есептеледі. Білімділік, жылдамдық және дәлдік бағаланады.
Қазылар алқасы және бағалау
«Қазылар орнықтырар әділдікті, кімдердің жауаптары кәміл шықты. Өнер мен шеберліктің сайысында жеңіске жетер дейміз нағыз мықты».
Әділқазылар сайыстың әр кезеңін бағалап, қорытынды нәтиже шығарады. Жоғары ұпай жинаған топқа «Ең үздік топ» жүлдесі ұсынылады.
Ескерту: бастапқы мәтінде қазылар құрамы көрсетілмеген. Қажет болса, осы бөлімге аты-жөні мен лауазымдарын тізім ретінде енгізуге болады.
Дәстүрге қатысты сұрақтар
Бұл бөлімде ұлттық танымға қатысты нақты сұрақтар қойылып, жауаптардың дәлдігі мен мазмұны бағаланады.
І топ: 1-сұрақ
Жаңа туған нәрестені бесікке бөлегенде, бесіктің үстіне қандай 7 нәрсе жабылады?
Жауап: бесік жапқыш, ауыл ақсақалының шапаны, әкесінің сырт киімі, қапшық, бас киім, сырт киім, әжесінің жаулығы.
Мағынасы: игі қасиеттері дарысын деген ниетпен ел сыйлаған қариялардың киімін жабады, ұйқысы тыныш болсын деп қап жабады.
ІІ топ: 2-сұрақ
Наурыз көжеге салынатын 7 дәмді атаңыз.
Жауап: су, тұз, ет, құрт, жүгері, бидай, сүт.
ІІІ топ: 3-сұрақ
Бата қандай жағдайда беріледі?
Жауап: салт-дәстүрлі тойларда, тұсау кесерде, ер бала отау құрғанда, шілдехана мен сүндет тойларда.
Іс-шара туралы анықтама
Өткізілуі
Әйтеке би кентіндегі №170 орта мектепте 2–4 сынып оқушылары арасында «Салт-дәстүрім — қазынам» тақырыбында сайыс өткізілді. Сайысты еңбек пәні мұғалімі Түрікбенбаева Күлайым ұйымдастырды.
Сайыс кезеңдері: 1) сәлемдесу және таныстыру; 2) дастархан мәдениеті; 3) ұлттық қолөнер; 4) өзге ел өнері (изонит); 5) дәстүрлі өлшемдер; 6) сұрақ-жауап.
Қатысушылар
- «Атамекен»
- «Шаңырақ»
- «Атажұрт»
Сайыс оқушылардың еңбек пәніндегі білімін, шеберлігін, ұлттық құндылықтарды меңгеру деңгейін және шығармашылық қабілетін көрсетті.
Нәтиже
Әділқазылар бағалауымен ең мықты топ анықталды. Білімділігімен, шеберлігімен және өнерімен көзге түскен «Атамекен» тобы — І орын, «Шаңырақ» тобы — ІІ орын, «Атажұрт» тобы — ІІІ орын алып, мақтау қағаздарымен марапатталды.