Қазақша рефераттар

Тек ата

Ақ Ару & Ер Сұлтан

Бұл іс-шара оқушыларды қазақ халқының өткен өмірі мен тарихымен таныстырып, салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпын тереңірек түсіндіруге бағытталған. Негізгі мақсат — жүректерінде туған елге деген сүйіспеншілік пен құрмет сезімін ояту, өміртанымын кеңейту, имандылық пен ізгіліктің дәнін себу, сондай-ақ оқушылардың бойындағы өнері мен дарын-қабілетін дамыту.

Жүргізушілердің ашылу сөзі

1-жүргізуші

Уа, халайық, халайық,
Мұнда назар салайық.
Ақ Ару, Ер Сұлтан
Сайысын біз бастайық.

2-жүргізуші

Мың бұралған арулар аңдап басып,
Келді міне, ортаға толқып-тасып.
Арулардың сыйлаған, халқым менің,
Көңілді қошеметпен қарсы алайық.

Сайыстың өту барысы

I кезең

Таныстыру

Жұптар өздерін таныстырады.

II кезең

Сұрақ-жауап

Жұптарға пәндер бойынша сұрақтар беріледі.

III кезең

Өз өнері

Ән, би, өлең сияқты өнерлерін көрсетеді.

IV кезең

Қолөнер

Жұптар өз қолымен жасаған бұйымдарын ұсынады.

V кезең

Сән үлгісі

Өздері жасаған заттардан киім үлгілерін көрсетеді.

VI кезең

Салт-дәстүр: сұрақ-жауап

Қазақтың салт-дәстүріне қатысты сұрақтар беріледі.

VII кезең

Ас әзірлеу мәзірі

Жұптар көктемгі салат әзірлейді.

VIII кезең

Қорытынды

Жеңімпаз жұп анықталып, марапатталады.

Іс-шараның жүргізілуі

Сайыскерлерді таныстыру

1-жүргізуші

Уа, халайық, халайық,
Мұнда назар салайық.
Ата жолын жалғайық,
Ел намысын қорғайық.
Жігіттер шықсын ортаға,
Бүгін Сұлтан атанбақ.
Олай болса, бүгінгі сайыскер жұптарымызбен таныс болыңыздар: 8 «А» сынып оқушылары.

2-жүргізуші

Уа, халайық, халайық,
Мұнда назар салайық.
Арулар мен Сұлтандар ортада —
Көзайымын алайық.
Күйші қайсы, кім биші —
Талабына қарайық.
Кімдер зерек, кім жылдам —
Таланттарын табайық.

Әділқазылар алқасы

  • Мектеп тәлімгері
  • Жас мамандар жетекшісі
  • Информатика пәні мұғалімі
  • Шет тілі пәні мұғалімі

Аруларға үндеу

Уа, арулар, арулар,
Қатты таңға қалдырар.
«Ақ Ару» атты лайықты
Қайсысы қане, жеңе алар!

Жігіттерге үндеу

Уа, жігіттер, жігіттер,
Бар өнерді салыңдар.
«Ер Сұлтан» атты лайықтап,
Біреуің жеңіп алыңдар!

Нөмір таңдау тәртібі

Сайыс шарты бойынша арулар мен сұлтандар қоржыннан өз нөмірін алып, сол нөмірге сәйкес өнер көрсетеді.

II кезең: Сұрақ-жауап (пәндер бойынша)

Жұптар шар ішіндегі тапсырманы таңдап, қойылған сұрақтарға жауап береді.

1-сұрақ: Қазақ тілі мен әдебиеті

  • Қазақтың үш бәйтерегі кімдер?

    Бейімбет Майлин, Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров.

  • Қорқыт ата есімі неге «Қорқыт» деп аталған?

    Қорқыт туған кезде аспан күркіреп, қатты дауыл соғып, жұрттың бәрі қорыққан. Сондықтан есімі «Қорқыт» аталған.

2-сұрақ: Математика

  • Үстел үстінде 3 стакан шие тұр. Егер Алпамыс 1 стакандағы шиені жесе, неше стакан қалады?

    3 стакан қалады (Алпамыс стаканды емес, оның ішіндегі шиені жеді).

  • Төртбұрыштың бір бұрышын кесіп тастасақ, неше бұрыш қалады?

    Бес бұрыш.

3-сұрақ: Орыс тілі

  • Когда наша Республика стала независимым государством?

    Наша республика получила независимость в 1991 году.

  • Что такое имя существительное?

    Это часть речи, которая обозначает предмет и отвечает на вопросы «кто?» и «что?».

4-сұрақ: Шет тілі (English)

  • What is the capital of Kazakhstan?

    Astana.

  • What is the capital of Great Britain?

    London.

5-сұрақ: Тарих

  • Қазақ хандығы қай жылы, қай жерде құрылды?

    1465–1466 жылдары Қозыбасы өңірінде.

  • Қазақ хандығын құрған хандар кімдер? Қазақ хандығының құрылғанына 550 жыл толған жыл?

    Керей мен Жәнібек. 550 жылдық — 2015 жыл.

6-сұрақ: География

  • Қазақстан Республикасы қай мемлекеттермен шектеседі?

    Ресей, Қытай, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан.

  • Қазақстанның ең биік және ең төмен жатқан жері қандай?

    Ең биік нүкте — Хантәңірі шыңы, ең төмен нүкте — Қарақия ойпаты.

III–VII кезеңдер: Шеберлік пен талғам

III кезең: Өз өнері

Қазақта «Сегіз қырлы, бір сырлы» деген нақыл бар. Бұл кезеңде жұптар ән айтып, би билеп, өлең оқып, өз өнерін паш етеді.

IV кезең: Қолөнер

«Еңбек ширатады, өмір үйретеді», — дейді халқымыз. Жұптар өз қолымен жасаған бұйымдарын әділқазыларға таныстырып, қалай және қандай тәсілмен жасалғанын түсіндіреді.

V кезең: Сән үлгісі

Киім кию мәдениеті — талғам мен ұқыптылықтың айғағы. Бұл кезеңде жұптар өздері жасаған түрлі заттардан құрастырылған киім үлгілерін көрсетіп, таңдаудың ерекшелігін сөзбен сипаттайды.

VI кезең: Салт-дәстүр сұрақ-жауап

Бұл бөлімде жұптардың ой ұшқырлығы, зейіні, тіл шеберлігі бағаланады. Қоржыннан сұрақ алынып, дайындалуға 2 минут уақыт беріледі.

VII кезең: Ас әзірлеу мәзірі

Жұптар аспаздық өнерін көрсетіп, көктемгі салат әзірлейді. Екі қатысушы да бірге жұмыс істейді. Қауіпсіздік пен тазалық талаптары сақталуы тиіс: алжапқыш, бас киім және қолғап міндетті.

VI кезеңге арналған мазмұндық тақырыптар

1) Жеті қазына

  • Жүйрік ат
  • Қыран бүркіт
  • Құмай тазы
  • Берен мылтық
  • Қанды ауыз қақпан
  • Майланғыш ау
  • Өткір кездік

2) «Ала жіп аттамау» ұғымы

Қазақ дүниетанымында «ала жіп» бейнесі әр түрлі ғұрыптарда кездеседі (мысалы, баланың тұсауын кесу, адамдардың ренжіскен сәттері және т.б.). «Ала жіп аттамау» — адалдыққа, адамгершілікке үндейтін тұрақты теңеу. Оның мағынасы: ешкімге қиянат жасамау, біреудің мал-мүлкіне қол сұқпау. «Мен ешкімнің ала жібін аттаған жоқпын» деген сөз — адамның ақ ниеті мен тазалығын білдіреді.

3) «Сүйінші» дәстүрі

Қуанышты хабар жеткізуші адам «Сүйінші, сүйінші!» деп келеді. Мұндайда үй иесі ризашылық білдіріп, қалағаныңды ал дейді немесе сый-сияпат ұсынады. Бұл — қуаныш пен алғыстың белгісі; сүйінші сұраудың да, сүйіншісін берудің де оғаштығы жоқ.

4) Жеті ата

«Жеті атасын білмеген — жетесіз» (мәтел). Қазақ халқы жеті атаға дейін жақын туыс санап, қыз алыспаған. Бұрын танысқанда руын, тегін сұрау дәстүрі де осы ұстаныммен байланысты. Жеті ата әкеден жоғары таратылады:

  1. 1. Бала
  2. 2. Әке
  3. 3. Ата
  4. 4. Арғы ата
  5. 5. Баба
  6. 6. Түп ата
  7. 7. Тек ата

«Ата-тек» ұғымы осы тарату жүйесімен сабақтас.

5) Тоқымқағар

Жас адам сапарға шыққанда жасалатын дәстүрлі бас қосу. Арнайы мал сойылып, сыйлы мүшелерден ас әзірленіп, кең дастархан жайылады. Ойын-сауық, өлең-жыр айтылады. Бұл — «тоқымы жерде қалмасын, жолы жеңіл болсын, ат-көлігі аман келсін» деген ақ тілек.

6) Тізе бүгу

Халық әдебінде «тізе бүгу» — құрмет пен тәртіпке негізделген қимыл. Оның бірнеше түрі бар:

  • 1 Шаруамен келген адам әңгімесін отырып айтады. Егер асығыс болса, мән-жайын айтып, бір тізесін бүгуі — үйге, шаңыраққа көрсетілген құрмет.
  • 2 Бата тілегенде бір тізесін бүгіп, екі қолын жаю дәстүрі бүгінге дейін сақталған.
  • 3 Ұрыста, жекпе-жекте не дауда жеңілген жақ немесе кешірім сұраған айыпкер тізесін бүгіп, басын иіп, айыбын өтеген.

Қорытынды бөлім

Ән үзілісі

Әділқазылар алқасы кеңесіп, нәтиже шығарғанша, көрермендер назарына «Қос бәйтерек» әні ұсынылады.

Марапаттау

Қорытынды сөз әділқазылар алқасына беріледі. Жеңімпаздар анықталып, марапатталады.

Қорытынды тілек

Көгере бер, көркейе бер, өсе бер —
Өмір жолы еңбекпен шешілер.
Шыңға шығар шынар болып шынайы,
Кездеспесін ешқашанда кесірлер.

Көңіл қойып тыңдағандарыңызға көп-көп рақмет!