Қыс туралы сурет
Сабақ туралы мәлімет
- Өңір
- Шығыс Қазақстан облысы, Бородулиха ауданы, Новая Шульба ауылы
- Мекеме
- Новая Шульба облыстық балалар үйі КММ
- Пән
- Қазақ тілі мен әдебиет
- Мұғалім
- Молжигитов Рауан Серикович
- Тақырып
- Жай сөйлем түрлері
Сабақтың мақсаты
Білімді бекіту
Оқушылардың сөйлем және жай сөйлем түрлері туралы білімін нығайту; сөйлем ішінен жалаң және жайылма сөйлемді табуға, сұрақ қоя білуге үйрету.
Талдау дағдысы
Сөйлем мүшелерін ажырату, сөйлемнің мәнін терең түсініп, мағынасын ашу; оқушылардың ойлау қабілеті мен тілін дамыту.
Тәрбиелік бағыт
Әдемі жазуға, мәнерлі сөйлеуге тәрбиелеу.
Құрал-жабдықтар мен әдістер
Көрнекілігі
- Суреттер
- Мақал-мәтелдер
- Венн диаграммасы
- Тірек-сызба
Әдістері
- Венн диаграммасы
- Топтастыру
- Сұрақ-жауап
- Тірек-сызба
Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Сабақ амандасудан басталады. Оқушыларға тілге құрмет сезімін ояту үшін қысқа өлең жолдары оқылады:
Қазақ тілім — өз тілім, ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл-қызың мәңгі сені —
Болашағым, бақытым, дара тілім.
Сыныпта қонақтардың отырғаны ескертіліп, қазақтың «Қонақ аз отырып, көп сынайды» деген мақалы арқылы оқушылар білімін сенімді көрсетуге ынталандырылады.
Сабақ жоспары: мақалмен өрілген кезеңдер
- 1 «Қына тасқа бітеді, білім басқа бітеді» — өткенді қайталау (тірек-сызба арқылы).
- 2 «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» — жаңа сабақ, топтық ойлану.
- 3 «Бойы сергектің — ойы сергек» — сергіту сәті.
- 4 «Еңбек түбі — береке» — дәптермен және жаттығумен жұмыс.
- 5 «Кімнің ойы жүйрік?» — жеке тапсырмалар.
- 6 «Білгенге маржан, білмегенге арзан» — мақал-мәтелмен бекіту.
- 7 Венн диаграммасы — ұқсастық пен айырмашылықты салыстыру.
- 8 Аймақ құру — қорытындылау және жүйелеу.
Өткенді қайталау: сөйлем мүшелері
Тірек-сызба арқылы оқушыларға мына сұрақтар қойылып, білімдері нақтылауға бағытталады:
Негізгі сұрақтар
- Сөйлем мүшелері дегеніміз не?
- Тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелердің айырмасы қандай?
- Бастауыш пен баяндауыштың қызметі қандай?
Негізгі ұғымдарды еске түсіру
Оқушылар сөйлемнің тұрлаулы мүшелері (бастауыш, баяндауыш) мен тұрлаусыз мүшелерін анықтауды қайталайды.
Жаңа сабақ: жалаң және жайылма сөйлем
Жұмбақ арқылы кіріспе
Мамықтай ақ, қанттай аппақ,
Қыста жер бетін басады,
Жазда сайға қашады.
(Қар)
Тақырыпты ашу
Оқушылар қыс мезгілі туралы ой бөліседі: қыстың жағымды және жағымсыз жақтары аталып, сурет бойынша әңгіме құрастырылады.
Негізгі анықтамалар
- Жалаң сөйлем — бастауыш пен баяндауыштан ғана тұратын сөйлем.
- Жайылма сөйлем — бастауыш, баяндауыш және тұрлаусыз мүшелері бар сөйлем.
Мысалдар
Қыс келді.
Балалар шаңғымен сырғанады.
Бұл сөйлемдер сөйлем мүшелеріне талданып, қайсысы жалаң, қайсысы жайылма екені дәлелденеді.
Сабақтың түйіні: сөйлем мүшелерін қайталай отырып, жалаң және жайылма сөйлемдерді табуға үйренеміз.
Дәптермен жұмыс және жаттығу
Дәптерге орындалатын қадамдар
- 1 Бүгінгі күннің ретін жазу.
- 2 Қыс туралы құрастырған сөйлемдерді тақтаға жазу және дәптерге көшіру.
- 3 Синтаксистік талдау жасау, сөйлемдерді жалаң және жайылма түріне ажырату.
Өздік жұмыс
«Еңбек түбі — береке» қағидасымен оқушылар өздігінен 198-жаттығуды орындайды: жалаң және жайылма сөйлемдерді табады.
Сергіту сәті
Би қимылдарынан үзінді: «Қаражорға».
Жеке жұмыс: «Кімнің ойы жүйрік?»
Суретпен жұмыс
Ешкі, мысық, ит суреттері бойынша жануарлардың қалай дыбыстайтынын жазу.
Дарынды оқушыға
Кітапхана суреті бойынша шағын әңгіме құрастыру; сөйлемдерді жалаң және жайылма түріне ажырату.
Қолдауды қажет ететін оқушыға
Аққу суреті бойынша жалаң сөйлем құрастыру және сол сөйлемді сөйлем мүшелеріне талдау.
Оқушылардың ойының жүйріктігі тапсырмалар арқылы байқалады; әрқайсысына деңгейіне сай қолдау көрсетіледі.
Мақал-мәтелмен бекіту: «Білгенге маржан…»
Тапсырма
Жалаң және жайылма сөйлемдерден тұратын мақалдарды көшіріп жазу, сөйлем мүшелеріне талдау жасау:
- Ұстаздан шәкірт озар.
- Күш — білімде.
- Талаптанғанға нұр жауар.
Қосымша жұмыс (дарынды оқушыға)
Берілген сызба бойынша сөйлем мүшелерін тиісті орынға жазу және дәлелдеу.
Венн диаграммасы және жұмбақпен қорытындылау
Венн диаграммасы
Оқушылар жалаң және жайылма сөйлемдердің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын Венн диаграммасы арқылы салыстырып, қорытынды жасайды.
Жұмбақтар
Өзім сөзден тұрамын, біткен ойды құрамын. (Сөйлем)
Қоя салсаң бір тары, жаңалықты жеткіземін. (Хабарлы сөйлем)
Ойды аяқтап орақ тұрады, жауап сөз қалап тұрады. (Сұраулы сөйлем)
Ұранды, шаттықты, өкініш, аптықты білдіріп ойын талайдың, шарға ине қадаймын. (Лепті сөйлем)
Көрініс: «Тыныс белгілерінің сұхбаты»
Диалог
1-бала: Ей, кішкентай ғана нүкте! Сенің керегің жоқ сияқты. Керек болсаң, айта қойшы — сырыңды менен бүкпе.
2-бала (Нүкте): Мен сөйлемнің соңында тұрамын. Сөйлемдердің жігін ажыратып, кідіріс белгісі қызметін атқарамын. Тиянақты ойдың аяқталғанын білдіремін.
3-бала: Ал сен неге аузыңды ашып, сұрай бересің? Осы саған не керек?
4-бала (Сұрақ белгісі): «Киноға барасың ба?», «Газет аласың ба?» сияқты сөйлемдердің соңында тұрамын. Кейде оқушылар мені қоймай кетеді. Айтыңдаршы: ондай сөйлемнің соңына қандай белгі келеді?
5-бала: Ал сен неге айғайлай бересің? Сөйлемге қандай мағына үстейсің? Жазуда қай жерде тұрасың?
6-бала (Леп белгісі): Мен ылғи айғайламаймын: қуана да, күле де білемін. Кейде өкініш пен ренішті де білдіремін. Көбінесе көтеріңкі, көңілді күйді жеткіземін.
Сөйлем түрлері
Оқушылар сөйлемнің түрлерін еске түсіреді: хабарлы, сұраулы, лепті.
Үй тапсырмасы, бағалау және қорытынды
Үй тапсырмасы
Ережені жаттау.
Бағалау
Сабаққа қатысу белсенділігі мен тапсырма орындауына қарай бағалау.
Түйін сөз
Ана тілің — арың бұл, ұятың тұр боп бетте.
Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте.
«Қонағыңнан алтын алма, алғыс ал» дегендей, сабақ өзара құрмет пен ізгі тілекпен аяқталады.