Қазақша рефераттар

Қасқыр қасқырдың құйрығын баспас

Көксерек: табиғаттың тағы перзенті

Бұл қазақ әдебиеті сабағы ынтымақтастық педагогикасы қағидаларына сүйеніп құрастырылды. Негізгі өзек — талап ету педагогикасынан қарым-қатынас педагогикасына көшу. Екі бағыт та бір мақсатқа қызмет етеді: бірін-бірі толықтыруы керек, басымдық танытпауы тиіс.

Тұжырымдамалық ерекшеліктер

  • Мұғалім – оқушы, оқушы – мұғалім: өзара ықпалдастық.
  • Оқыту мен тәрбиенің бірлігі.
  • Қоршаған ортаны педагогикаландыру.

Ынтымақтастықтың қолданылған түрлері

  • «Бірге оқимыз» форматы.
  • Топ ішіндегі зерттеу жұмысы.

Сабақтың мақсаты мен тәрбиелік бағыты

Оқу мақсаты

  • Кейіпкер іс-әрекеті арқылы мінездеме жасай білу.
  • Оқиғалар желісі арқылы шығарманың негізгі проблемаларын анықтау.
  • Автор көзқарасын, кейіпкер әрекетін және көркемдік шешімді терең талдау.

Дамытушылық және тәрбиелік мақсат

  • Ізденімпаздықты, шығармашылықты, ой мен сезімді дамыту.
  • Көркем әдебиетке, өнерге, табиғатқа сүйіспеншілікті арттыру.
  • Патриотизмге, ізгілікке, табиғатты аялауға тәрбиелеу.

Көрнекіліктер

Жазушы портреті, көркем әдебиет көрмесі, иллюстрациялар, қанатты сөздер, тақырыптық слайд-суреттер.

Сабақ барысы: топтық құрылым және рөлдер

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың дайындығы тексерілді, сынып топтарға бөлініп, орындарына жайғастырылды.

1) Тарихшылар

Әңгіменің жазылу тарихын зерттеу.

2) Әдебиетшілер

Мақал-мәтелдер мен көркем образдың сипатын талдау.

3) Рөлдік ойын

«Көксерек пен серіктері» және «ауыл адамдары» арасындағы көзқарас қақтығысын сахналау.

4) Биологтар

Қасқырдың табиғи ерекшеліктері мен экожүйедегі рөлін түсіндіру.

5) Сарапшылар

Дәлелдерді жинақтап, ортақ тұжырым жасау.

Бағалау және қорытынды

Топтық жұмыс нәтижелері талданып, бағаланып, сабақ қорытындыланды.

Тарихшылар: «Көксерек» қалай туды?

Мұхтар Әуезовтің «Көксерек» әңгімесінің тақырыбын таңдауы туралы жазушының жұбайы Валентина Әуезова бір естелігінде мынадай деталь айтады: 1929 жылғы қабырға күнтізбесінде қыстың түнгі көрінісі — қар жамылған меңіреу дала, алыстағы шағын деревняның жылтыраған оттары және алдыңғы қатарда түн жортқан қасқыр бейнеленген сурет ілулі тұрған.

Назар аударатын ой

Бір ғана көрініс жазушы қиялын оятып, табиғат пен адам арасындағы күрделі байланысты көркем мәтінге айналдыруы мүмкін.

Әдебиетшілер: бөрі туралы даналық сөздер

Қасқыр бейнесі халық даналығында да, өзге халықтардың мәтелдерінде де қырлы сипатта көрінеді: тектілік, еркіндік, қаталдық, сақтық және табиғат заңына бағыну.

Қазақ мақал-мәтелдері

  • Бөрі арықтағанын білдірмес, сыртқа жүнін қампайтар.
  • Бөрі баласы асырағанмен ит болмас.
  • Бөрі баласы бөркіңе салсаң да ит болмас.
  • Бөрі көмеді, түлкі ашады.
  • Бөрі қартайса тышқаншыл.
  • Бөрінің аузы жесе де қан, жемесе де қан.
  • Бөрі қартайса да, бір қойлық әлі бар.
  • Қасқыр байлағанға көнбес.
  • Қасқыр қасқырды жемес.
  • Қасқыр қой терісін жамылса да танылар.
  • Қасқыр жүнін алмастырса да, дәстүрін алмастырмас.
  • Жылқыға қасқыр жолдас болмас.
  • Қасқыр қасқырша ұлиды.
  • Қасқыр иттен қорықпас, тек үргенін жақтырмас.

Орыс тіліндегі мақалдар

  • Волка как ни корми, а он всё в лес смотрит.
  • Волка кормят зубы, а зайца спасают ноги.
  • Волка на собак в помощь не зови.
  • Волки рыщут — добычу ищут.
  • Волков бояться — в лес не ходить.
  • Волком родился — овцой не бывать.
  • Волку в зубы попало — считай, пропало.
  • Волчья шкура и в городе воет.

Көрініс: ауыл адамдарының Көксерек туралы пікірі

Рөлдік қойылым барысында ауыл адамдарының Көксерекке қатысты көзқарасы ашылды. Бұл бөлім оқушыларға қақтығыс табиғатын түсінуге көмектесті: бір жақта — қауіп пен қорғану инстинкті, екінші жақта — жыртқыштың табиғи болмысы және еркіндікке ұмтылысы.

Биологтар: қасқырдың табиғаты мен мүмкіндігі

Айша

Қасқыр — ит тұқымдасына жататын жыртқыш. Дене тұрқы 105–160 см, салмағы 35–50 кг (сирек жағдайда 80 кг). Жазда түсі қоңырқай, қыста жүні қалыңдап, ақшыл сұр реңкке ауысады. Орташа өмір сүру ұзақтығы 15–16 жыл.

Жаннұр

Сұр қасқырлар жиі кездеседі, ал сары қасқырлар Қызыл кітапқа енгізілген. Қасқырдың ұлуы 16 км жерден естіледі. Қаншық 62–65 күн көтеріп, әдетте 5–7 (кейде 13-ке дейін) күшік туады. Күшіктер 12–13 күннен кейін көзін ашады. Қасқырдың табиғатқа келтіретін пайдасы зор.

Назгүл

Қоңыр қасқырлар таулы аймақтарда, соның ішінде Португалия мен Испанияда да кездеседі. Бұл — ірі жыртқыштардың бірі; көлемі неміс овчаркасына ұқсас. Денесі мығым, аяқтары жүгіруге бейім. Қасқырлар 24 км қашықтықты оңай еңсереді, ал шапшаңдық кезінде жылдамдығы 45 км/сағ-қа дейін жетеді.

Ерболат

Қасқырлар бір-бірімен кездескенде құйрығын бұлғаңдатып, бірін-бірі жалап амандасады. Байланыс жасау тәсілдері — ұлу және әртүрлі дыбыстар. Үйірде тәртіпті көбіне арлан сақтайды; оны дене қалпы мен өзін ұстау мәнерінен тануға болады.

Сарапшылар: ортақ талқылау және шешім

Майраның пікірі

Көріністен кейін әр топ өз проблемаларын ұсынды. Биологтар қасқырды қолға үйрету қиын екенін дәлелдеді, ал бұл тұжырым халық мақалдарымен де астасады. Біз қасқырды көбіне қатал, суық, қатыгез, қанішер деп бағалаймыз, бірақ оның табиғаттағы пайдасы бар екенін де байқадық: ол экожүйе тазалығына үлес қосады. Әдебиет пен өнерде қасқыр көбіне қатігез бейне ретінде суреттеледі. Тарихшылар, әдебиетшілер, биологтар ұсынған мәселелер талқыланып, ортақ шешімге келдік деп ойлаймыз. Табиғаттағы жан-жануар саны азайып барады, соның бірі — қасқыр. «Көксерек» арқылы М. Әуезов адамды табиғатты қорғауға және мейірімділікке шақырады.

Бексұлтанның қорытындысы

  1. Табиғат — екінші үйіміз. Сондықтан табиғатты аялайық, зиян келтірмейік.
  2. Қасқыр — даланың санитары.
  3. Көркем әдебиетте және өзге өнер салаларында қасқыр бейнесі көбіне суық, қатал жыртқыш ретінде көріне береді.
  4. Қасқырдан сақтанғанша, қасқыр кейпіндегі адамнан сақтанайық.

Сабақтың түйіні

Бұл сабақта мәтін талдауы, сахналау және ғылыми дерек бір арнаға тоғысып, оқушыға табиғат заңын түсінуге, жануар бейнесін біржақты бағаламай, күрделі құбылыс ретінде қабылдауға мүмкіндік берді.