Қазақша рефераттар

Кескін картаға Қазақстанның көлдерін түсіру

География • 8-сынып

Сабақтың тақырыбы: Көлдер мен бөгендер

Жаңа сабақты меңгеру Тірек-сызба

Сабақтың әдістері

  • Түсіндіру
  • Сұрақ-жауап
  • Өз бетімен жұмыс
  • Картамен жұмыс

Көрнекіліктер

  • Қазақстанның физикалық картасы
  • Тірек-сызба
  • Өзендер мен су нысандарының суреттері

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Қазақстан көлдері мен бөгендері, олардың ерекшеліктері және су деңгейінің өзгеруі туралы түсіндіру.

Дамытушылық

Ойды нақты әрі дәл жеткізуге, салыстыруға, ойлау қабілетін дамытуға және өз бетімен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Тәрбиелік

Экологиялық мәдениетті қалыптастырып, су ресурстарын ұқыпты пайдалануға және қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Қайталау
  1. Солтүстік Мұзды мұхит алабына қандай өзендер кіреді? Оларды картадан көрсетіп, сипаттама беріңдер.
  2. Ішкі алаптарды атаңдар және оларға сипаттама беріңдер.
  3. Каспий теңізі алабына қандай өзендер жатады? Оларды картадан көрсетіп, сипаттама беріңдер.
  4. Арал теңізі алабы өзендеріне сипаттама беріп, картадан көрсетіңдер.
  5. Балқаш–Алакөл алабы өзендеріне сипаттама беріңдер.

III. Миға шабуыл

Белсендіру

1) Көл дегенді қалай түсінесіңдер?

Анықтамасын өз сөздеріңмен айтыңдар.

2) Қазақстандағы ірі көлдерді атаңдар.

Мысал келтіріп, картадан көрсетіңдер.

3) Неліктен кейбір көлдер «теңіз» деп аталады?

Көлемі мен тарихи атауына назар аударыңдар.

4) Бөгендер деген не?

Қалай және не үшін жасалатынын түсіндіріңдер.

5) Бөгендер не үшін қажет?

Су қорын реттеу, шаруашылық және экология тұрғысынан ойлаңдар.

IV. Жаңа тақырып: Қазақстандағы көлдер мен бөгендер

48 000+ көл 3 000-ға жуық бөген

Қазақстан аумағында ірілі-ұсақты 48 мыңнан астам көл және 3 мыңға жуық бөген бар. Климат ерекшеліктеріне байланысты көлдердің басым бөлігі елдің солтүстігінде шоғырланған.

Ірі су айдындары

Каспий теңізі, Арал теңізі, Балқаш, Зайсан, Алакөл сияқты ірі көлдерден бөлек, көлдердің 94%-ы — ауданы 1 км²-ден кіші шағын көлдер. Соған қарамастан, олар көлдердің жалпы ауданының шамамен 60%-ын құрайды.

Солтүстік Қазақстан

21 580 көл

Республика көлдерінің шамамен 45%-ы.

Орталық және Оңтүстік Қазақстан

17 550 көл

Республика көлдерінің шамамен 36%-ы.

Қазақстан көлдерінің қазаншұңқырлары пайда болуына қарай бірнеше типке бөлінеді (мысалы: тектоникалық, мұздық және т.б.). Бұл жіктеу көлдердің қалыптасу тарихын және табиғи ерекшелігін түсінуге көмектеседі.

Бөгендер туралы

Бөгендер жер үсті ағысын реттеу мақсатында өзен арнасын бөгеу арқылы жасалады. Егер көлемі шағын ойысты бөгеп жасалса, ол тоған деп аталады. Бөгендер халықтың және шаруашылықтың әртүрлі қажеттілігін өтеуге қызмет етеді.

Кіші

50 км²-ге дейін

Орта

250 км²-ге дейін

Ірі

1 000 км²-ге дейін

Аса ірі

1 000 км²-ден үлкен

Саны

4 000 бөгендер мен тоғандар

Ауданы

10 000 км²

Жиналатын тұщы су

90 км³

Бөгендердің шаруашылықтағы маңызы зор: оларды энергетикада, ирригацияда, көлік жүйесінде, демалыс және туризмде, сондай-ақ спорт пен балық шаруашылығында пайдаланады.

V. Бекіту: «Көлді тап» ойыны

Практика

Шарты: кез келген көлді атап, оның қай типке жататынын анықтаңдар.

Мысал

Каспий теңізі

Реликті көл

Мысал

Іле Алатауындағы көлдер

Мұздық тип

Мысал

Бурабай

Тектоникалық тип

VI. Үй тапсырмасы және бағалау

Қорытынды

Үйге тапсырма

  • Кескін картаға Қазақстанның көлдерін түсіру.
  • Туған өлкеңдегі көлдерді сипаттап жазу.

Бағалау

Сабаққа қатысу белсенділігі, карта және тірек-сызбамен жұмыс, сұрақтарға жауап беру сапасы бойынша бағаланады.

Нақтылық

Жауаптың дәлдігі

Талдау

Салыстыру, қорытынды