Сөз табын талдау ойыны
Сабақ туралы қысқаша ақпарат
Бұл жоспар қазақ тілі пәнінен «Етістік» тақырыбы бойынша білімді тиянақтауға арналған дәстүрлі сабақ құрылымын ұсынады. Мақсат — оқушылардың етістік туралы түсінігін бекітіп, ойлау және тілдік дағдыларын дамыту.
Пәні
Қазақ тілі
Сабақтың тақырыбы
Етістік
Сабақтың типі
Білімді тиянақтау
Сабақтың мақсаттары
- Білімділік: етістік туралы білімді ойындар мен дидактикалық материалдар арқылы еске түсіру, талдау және тиянақтау.
- Дамытушылық: ойды еркін әрі ашық жеткізу, тілдік қорды байыту, сыни көзқарас пен шығармашылық қабілетті дамыту.
- Тәрбиелік: әдептілікке, мейірімділікке, жылдам ойлауға тәрбиелеу; сауатты әрі көркем жазуға үйрету.
Әдіс-тәсілдер және ресурстар
Әдіс-тәсілдер
- талдау, салыстыра ажырату
- сұрақ-жауап, ойын
- сәйкестендіру, топтастыру
- деңгейлік тапсырмалар
Көрнекіліктер
- суреттер, карточкалар, белгілер
- интерактивті тақта
Пәнаралық байланыс
Әдебиеттік оқу, дүниетану.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа кіріспе
Сабақ қазақ тіліне құрмет білдіретін шумақпен басталады:
Қазақ тілім — өз тілім — ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл-қызың мәңгі сені —
Болашағым, бақытым, дара тілім!
Оқушыларға сыныпқа келген қонақтарды тәрбиелі тәртібімен және білім-білігімен қарсы алу қажеттілігі ескертіледі.
Сөзжұмбақ арқылы қызығушылық ояту
Сабақ басталар алдында сөзжұмбақ шешіліп, жасырын сөз ашылады:
- Ең ардақты адам — ана
- Ешкінің төлі — лақ
- Т. Әубәкіров — ғарышкер
- Ер қанаты — ат
Оқушылар бір-біріне сәттілік тілеп, сабақты жағымды көңіл күймен бастайды.
II. «Тез ойла, сөз ойла» ойыны
Мұғалім зат есім мен етістіктің байланысын көрсететін сөйлемдер айтады, оқушылар қай сөз табы екенін ажыратады:
Мысалдар
- Қой қоздайды.
- Дәрігер емдейді.
- Бие құлындайды.
- Мұғалім оқытады.
- Ешкі лақтайды.
- Ұшқыш ұшады.
- Түйе боталайды.
- Тігінші тігеді.
- Сиыр бұзаулайды.
- Жазушы жазады.
Негізгі тұжырым
Зат есім — заттың атын білдіретін сөз табы. Ал заттардың қимылын, іс-әрекетін білдіретін сөз табы — етістік.
Етістік не істеді? не қылды? қайтті? сұрақтарына жауап береді.
Сабақ ұраны
Сөйлейміз, оқимыз, жазамыз,
Бәрін білуге ұмтыламыз!
III. Білімді тиянақтау
Топтастыру (кластер) әдісі
Етістіктің мәні мен түрлері топтастырылады:
- Етістік — қимыл, іс-әрекет.
- Сұрақтары: не істеді? қайтті? не қылды?
- Түрлері: дара және күрделі.
Оқулықпен жұмыс (1-жаттығу)
Өлеңді түсініп оқып, дара және күрделі етістіктерді табу.
Балбұлақтар ағады,
Баурайынан таулардың.
Балбұлақтар ағады.
Балбұлақтан қанғанның
Бойы сергіп қалады.
Еркін жазу стратегиясы: ұйқасын тап
Оқушылар берілген жолдардың ұйқасын тауып, өлеңді толықтырады:
Сабақтан мен ______________
Жаман бала ______________
Жақсылармен ______________
Айтқан серттен ______________
Үлкендерді ______________
Айтқандарын ______________
Көмектесем ______________
Көріңдер, мен ______________
Түйін
Өлең мазмұны арқылы оқушылар үлкенге көмектесу және әдепті болу туралы ой қорытады.
2-жаттығу: дара етістікті күрделі етістікке айналдыру
Сөйлемдердегі дара етістіктерді күрделі етістікке айналдырып жазу ұсынылады:
- Әжем маған жылы шұлық тоқып берді.
- Нұрым мен Сырым құстарға үйшік жасап берді.
- Жиналыс басталып кетті ме?
- Жездем қуанып қалды ма?
- Балалар мұз айдынында коньки теуіп жүр.
- Тиін қарағайдың бүрімен қорек етеді.
- Солтүстіктен суық жел соғып тұр.
Сергіту сәті
Шаршасаңдар, балалар,
Қолдарыңды созыңдар.
Саусақтармен ойнаңдар,
Қолдарыңды сермеңдер.
Денелерің шынықсын,
Саналарың тынықсын.
Шығармашылық диктант
Сөйлемдерді етістікпен толықтыру:
3-жаттығу: жаңылтпаш
Жаңылтпашты жатқа айту және тілдік икемділікті дамыту:
Серперді шертермен
Шерте үйрендім.
Шертермен Серперді
Ерте үйрендім.
«Сөз табын талдау» ойыны
Оқушылар сөз табын ажыратып, белгіленген түсті көтереді: зат есім — сары, сын есім — қызғылт, етістік — қызыл. Бұл тапсырма оқушының шапшаңдылығын арттыруға бағытталған.
1-топ: зат есімдер
Өзен, тау, қалам, ән, бала, киім
2-топ: етістіктер
Тұрды, жазды, сызды, күлді, жауды
3-топ: сын есімдер
Биік, әдемі, үлкен, ақылды, таза
4-топ: күрделі етістіктер
Ойланып отыр, ұшып келе бастады, сайрап отыр
IV. Бекіту: деңгейлік тапсырмалар
Оқушылардың білімін бекіту үшін тапсырмалар деңгей бойынша орындатылады.
I деңгей
1) Етістіктердің астын сыз
Доп, жазды, алды, дәптер, таза, әдемі, жуды, ұшты, барды.
2) Етістікке сұрақ қой
Аспан, ту, пісірді, қар, жазды, білгір, бірінші, апарды.
II деңгей
1) Дара етістікті күрделі етістікке айналдыр
- Ойнады — ______________
- Жазды — ______________
- Оқыды — ______________
2) Астың сызылуы
Зат есімнің астын бір рет, етістіктің астын екі рет сыз:
Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады.
III деңгей
Дара және күрделі етістіктерді екі бағанға бөл
Жайнады, бақылап тұр, жалғады, тартып отыр, шашты, ұшты, қонып жатыр, оқып отыр, шауып жатыр, секектеді, билеп жүр, тегістеді, сыртылдайды, шауып барады.
V. Қорытындылау (сұрақтар)
Теорияны жинақтау
- Етістік дегеніміз не?
- Қандай сұрақтарға жауап береді?
- Етістіктер нешеге бөлінеді?
Түсінікті нақтылау
- Дара етістік дегеніміз не? Мысал келтір.
- Күрделі етістік дегеніміз не? Мысал келтір.
- Сөйлемде етістік қандай сөйлем мүшесінің қызметін атқарады?
VI. Үй тапсырмасы
5-жаттығу, 41-бет. Дара етістіктер мен күрделі етістіктері бар сөйлемдерді бөлек топтап жаз.
VII. Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай қорытынды бағалау жүргізіледі.