Туберкулез жұқпалы ауру
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС): мәні және құрамы
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС) — адамның барынша терең дем алып, барынша терең дем шығарған кезде сыртқа шығарылатын ауаның ең көп мөлшері.
Тыныс алу көлемі
500 мл
Тыныштық жағдайда әр дем алған және дем шығарған кезде жұтылатын ауа.
Қосымша тыныс алу көлемі
1500 мл
Терең тыныс алғанда қосымша жұтылатын ауа.
Тыныс шығарудың қосымша көлемі
1500 мл
Терең дем шығарғанда қосымша шығарылатын ауа.
ӨТС қалай есептеледі?
ӨТС үш бөліктен құралады:
ӨТС арнайы спирометр құралы арқылы өлшенеді.
Тыныс алу мүшелерінің жұқпалы ауруы: туберкулез
Туберкулез — жұқпалы ауру. Оны тудыратын қоздырғыш — бактерия. Бұл бактерияны 1882 жылы неміс ғалымы Роберт Кох ашқандықтан, оны Кох таяқшасы деп атайды.
Түрлері
- Ашық түрі — жұқпалы.
- Жабық түрі — жұқпайтын.
Төзімділігі және жойылуы
- Суыққа төзімді: лас жерлерде 4 айға дейін, қараңғы жерде 1 айға дейін сақталуы мүмкін.
- Тірі организмдерде жақсы өсіп-өнеді.
- Күн көзі, қайнату және хлорамин ерітіндісі әсерінен тез жойылады.
Ескерту
Туберкулез — қазіргі кезде де өзекті мәселе. Бұл мәтінде аймақтық көрсеткіштер келтірілгенімен, нақты статистика жыл сайын өзгеруі мүмкін. Сенімді мәлімет үшін ресми денсаулық сақтау деректеріне сүйенген дұрыс.
Жұғу жолдары
- Ауа арқылы (жөтелгенде, сөйлескенде).
- Ауру адамның пайдаланған заттары арқылы.
Зақымданатын мүшелер
- Негізінен өкпе.
- Иммунитет әлсіреген жағдайда: сүйек пен буын, ас қорыту жүйесі, тері, көз, ми зақымдануы мүмкін.
Белгілері
Жалпы белгілер
- Дене қызуының көтерілуі.
- Түнде терлеу.
- Әлсіздік, тез шаршау.
Тыныс алу белгілері
- Жөтел.
- Қақырықта қанның пайда болуы.
Сақтану жолдары
- Жеке бас гигиенасын сақтау.
- Ауру адаммен байланыста сақ болу.
- Бөлме мен үй айналасын таза ұстау, жиі желдету.
- Дұрыс әрі құнарлы тамақтану.
- Белгілер байқалса, ерте тексеріліп (рентген/скрининг), дәрігерге қаралу.
Емделу және кейінгі күтім
- Емдеу тек дәрігер бақылауымен жүргізіледі.
- Дәрігер нұсқауларын қатаң орындау.
- Организмнің қорғаныш күшін күшейту: дұрыс тамақтану, жеткілікті ұйқы.
- Таза ауада көбірек болу.
Темекі шегудің тыныс алу жүйесіне әсері
Темекі түтінінің құрамында өте улы зат — никотин бар. Шылым шеккен кезде адам ауамен бірге темекі түтінін де жұтады; түтін құрамында улы газдар, шаң және күйе кездеседі.
Никотин мөлшері
Күніне шамамен 20 тал темекі шеккен адам 90 мг мөлшерінде никотинді қабылдауы мүмкін.
Алғашқы әсерлері
- Басы айналу.
- Жүрек қағуы.
- Құсу.
- Қол-аяқтың дірілдеуі.
Неліктен зиян?
Темекі түтіні тыныс алу мүшелерінің барлығына кері әсер етеді. Никотин тыныс жолдарының сілемейлі қабықшасын тітіркендіріп, қабынуды күшейтеді. Қорғаныш қызметі әлсіреген сілемейлі қабықша арқылы ауру тудыратын микробтардың енуі жеңілдейді.
Қысқа қорытынды
ӨТС көрсеткіші тыныс алу жүйесінің функционалдық мүмкіндігін сипаттайды, ал туберкулез бен темекі шегу өкпенің саулығына тікелей қауіп төндіреді. Тазалық, дұрыс тамақтану, профилактикалық тексерулер және зиянды әдеттерден бас тарту — алдын алудың негізгі тіректері.
Сабақтың қысқаша құрылымы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу
- Түгелдеу
II. Үй тапсырмасын сұрау
Тест тапсырмалары арқылы қайталау.
III. Жаңа материал
ӨТС, туберкулез, алдын алу және темекінің зияны.
Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» деген жол бастапқы мәтінде көрсетілген, бірақ жүктеу сілтемесі берілмеген.