Жастар - болашағымыздың алтын тірегі
Салауатты өмір салты: ауырмайтын жолды іздеу
«Ауырып ем іздегенше, ауырмаудың жолын ізде» дейді халқымыз. «Бірінші байлық — денсаулық» деген сөзді бәріміз айтамыз, бірақ көбіне оның салмағын, жауапкершілігін толық сезіне бермейміз. Айтылған сәтте құлаққа жағымды, көңілге қонымды көрінеді де, көп ұзамай өз әдетімізбен жүре береміз. Ал бір күні ауыр дертке ұшырағанда ғана өкініш өртеп, «әттеген-ай» деп сан соғамыз.
Абайдың «Тәннен жан артық» деген ойы — бүгін де өзекті. Адам бойындағы билік рухта болуы тиіс десек те, күнделікті пендешілік көбіне тән қалауын алға шығарып, соның салдарынан аурудың қатары көбейеді.
Ең дұрыс жол — жан мен тәннің үйлесімін сақтау. Бұл біреуге емес, ең алдымен өзің үшін, отбасың үшін, өзіңсіз толымды болмайтын өмірің үшін қажет.
Денсаулық деген не?
Тән саулығы
Дене қуаты, төзім, дұрыс тамақтану, қозғалыс — ағзаның табиғи тірегі.
Рухани саулық
Ішкі тұрақтылық, құндылық, мінездің беріктігі, күйзелісті басқару — денсаулықтың маңызды бөлігі.
Әлеуметтік игілік
Орта, қарым-қатынас мәдениеті, қауіпсіздік, қолжетімді көмек — денсаулыққа тікелей әсер етеді.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) ұстанымы бойынша, денсаулық — тек аурудың жоқтығы емес, адамның жан, тән және әлеуметтік жағдайының толыққанды игілігі.
Денсаулыққа әсер ететін негізгі факторлар
ДДҰ дерегі
Сарапшылардың бағалауынша, халық денсаулығының шамамен 49–50% өмір салтына, яғни адамның өз денсаулығына қалай қарайтынына тәуелді.
Ал 17–20% қоршаған орта ерекшеліктерімен байланысты.
Тәуекелді күшейтетін себептер
- Қозғалыстың азаюы (гиподинамия), артық салмақ.
- Жүйесіз тамақтану.
- Қоршаған ортаның уытты заттармен ластануы.
- Өндіріс пен тұрмыста күйзеліс туғызатын жағдайлар.
- Зиянды әдеттер: шылым, алкоголь, есірткі.
Қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық қиындықтар, тұрмыс деңгейінің төмендеуі және экологиялық қолайсыздық, әсіресе, өсіп келе жатқан ұрпақтың денсаулығына кері әсер етеді. Сондықтан денені шынықтыру, сананың сапасын көтеру, интеллектіні дамыту, рухты шыңдау — бәрі денсаулыққа қызмет етеді.
Қоғамдық жауапкершілік және мемлекеттік басымдықтар
Ел дамуының ұзақмерзімді бағыттарының бірі ретінде азаматтардың денсаулығын нығайту, салауатты өмір салтын ынталандыру жиі аталады. Бұл — ұлт болашағына бастайтын стратегиялық сүрлеу.
1) Балалар мен жасөспірімдер
Денсаулықты ерте жастан қорғау — ең тиімді инвестиция.
2) Қолжетерлік медициналық көмек
Сапалы қызмет пен алдын алу шаралары — жүйенің өзегі.
3) Медицина ғылымы
Отандық ғылымды дамыту — ұзақмерзімді тұрақтылық кепілі.
Негізгі ой
«Дені сау адам — табиғаттың ең қымбат жемісі». Халық денсаулығы — ел дамуының маңызды тұтқасы, болашағымыздың кепілі.
Жастар денсаулығына төнген қауіптер
Бүгінгі қоғамда темекі тарту, ішімдікке әуестік, есірткі қолдану, улы заттарға құмарлық, адамгершілікке жат мінез-құлық және ерте жыныстық қатынас сияқты факторлар кең таралып отыр. Бұл үрдістер балалар мен жастардың денсаулығына ерекше қауіп төндіреді.
Есірткі мәселесі туралы деректер
- Мәліметтер бойынша, есірткіге тәуелді адамдар саны 250 мыңнан асады.
- 1,5 млн-ға жуық адам тәуекел тобында болуы мүмкін деген болжам айтылады.
- БҰҰ сараптамалары бойынша, есірткі ағынының елеулі бөлігі Орта Азия арқылы өтетіні көрсетіледі.
- Қазақстан бойынша есепте тұрған қолданушылар туралы 47 мың деген дерек келтіріледі.
Ескерту: Бұл сандар әр дереккөзде әртүрлі берілуі мүмкін; мәселенің өзегі — тәуекелдің жоғары екені.
Неге алдын алу маңызды?
Ауру адамның өнімді еңбек етуі, білім алуы, қоғамға толыққанды үлес қосуы қиындайды. Сондықтан мемлекет үшін де, отбасы үшін де, жеке адам үшін де ең тиімді жол — алдын алу және сау әдет қалыптастыру.
Академик Н. М. Амосовтың тұжырымы ой салады: «Денсаулығың мықты болуы үшін ең бастысы — өз күшің. Оны ешнәрсемен ауыстыруға болмайды».
Салауатты өмір салтына шақыру
Құрбы-құрдастар, егемен еліміздің болашағы — біз. Жаман әдеттерге кінәлі — сыртқы бір күш емес, ең алдымен адамның өзі. Сондықтан жат әдеттен бойымызды аулақ ұстап, төзімділік пен табандылық танытып, адамгершілік қасиеттерді жоғары қоюымыз керек.
Болашағымыз нұрлы болсын десек, нашақорлық, СПИД, ішімдік, темекі секілді қауіптерден алшақ болып, қоғамның бұл түнектен арылуына үлес қосайық. Салауатты өмір салтын насихаттау — ұлтқа қызмет.
Қарапайым бағдар
- Күн сайын қозғалыс: жаяу жүру, спорт, белсенді демалыс.
- Таза ауа, дұрыс ұйқы, уақытылы демалыс.
- Теңгерімді тамақтану және су ішу тәртібі.
- Темекі, алкоголь, есірткіден толықтай бас тарту.
- Рухани саулық: мақсат, тәртіп, жақсы орта.
Ей, замандас, алдыменен досыңды ұқ: досың — спорт, таза ауа, өсімдік. Осы құндылықтарды серік етіп, жаңа ғасырдың көркін бірге арттырайық.
Қорытынды
«Денсаулық — терең байлық». Оның қадірін тек ауырғанда ғана емес, күн сайын түсінген дұрыс. Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жолды іздеу — әр адамға да, қоғамға да тиімді. Салауатты өмір салты — сән емес, саналы таңдау.