Қазақша рефераттар

Ұлулардың табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы

Тақырып: Ұлулар (былқылдақденелілер) типі

Бұл сабақта ұлулардың (былқылдақденелілердің) сыртқы және ішкі құрылысы, табиғаттағы орны және адам өміріндегі маңызы қарастырылады. Материал оқушының қызығушылығын арттырып, өздігінен ізденуге ынталандыруға, ойлау мен есте сақтау қабілеттерін дамытуға бағытталған.

Сабақтың мақсаттары

  • Білімділік

    Ұлулардың сыртқы және ішкі құрылысын, табиғаттағы және адам өміріндегі маңызын түсіндіру.

  • Дамытушылық

    Пәнге қызығушылықты ояту, өзін-өзі дамытуға жетелеу, ойлау және есте сақтау қабілеттерін арттыру.

  • Тәрбиелік

    Табиғатты қорғауға баулу және табиғатқа сүйіспеншілікті күшейту.

Әдіс-тәсілдер және көрнекіліктер

Әдістер

  • Сұрақ-жауап
  • Топтық жұмыс
  • Жеке жұмыс

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Слайдтар
  • Суреттер
  • Маркер
  • Магнит тақта
  • Ұлу (үлгі)
  • Қызықты деректер

Пәнаралық байланыс және жаңа сөздер

Пәнаралық байланыс

  • Қазақ тілі
  • География
  • Медицина

Жаңа сөздер

Малакология Бентос Меруерт (жемчуг) Кальмар Каракатица

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сыныптың дайындығын тексеру, назарды сабаққа аудару, сабақ мақсаттарын қысқаша таныстыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Тапсырма: «Сәйкесін тап» әдісі арқылы өткен тақырыпты қайталау.

Тақырып: құрттардың табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы.

III. Ой қозғау

Жұмбақ

Тас арқалап жүреді,

Құрлықта өмір сүреді.

Тастамай тас ұясын,

Бақшаға тиер зияны.

Көрсетілім

Ұлу туралы қысқа бейнефильм көрсетіліп, оқушылардың алғашқы түсінігі мен сұрақтары жинақталады.

Жаңа тақырып: ұлулардың ерекшеліктері

Малакология және бентос ұғымдары

Ұлуларды зерттейтін зоология ғылымының саласы малакология деп аталады. Термин грек тіліндегі malakion (ұлу) және logos (білім) сөздерінен шыққан.

Ұлулар су түбінде тіршілік етуге бейімделгендіктен, олар бентос ағзаларына жатады. Бентос — судың терең қабаты немесе су түбі дегенді білдіреді.

Түр алуандығы

Ұлулар типіне жататын түрлер саны шамамен 113 000. Кейбір деректерде 130 000 түрге дейін көрсетіледі.

Ұлулар типі үш класқа бөлінеді.

Бауыраяқтылар (ең көп таралған класс)

Бауыраяқтылар — ұлулардың ішінде түр құрамы ең көп класс. Олар теңіздерде, тұщы суларда және құрлықта тіршілік етеді.

1) Дене құрылысы

Денесі бас, тұлға және аяқтан тұрады. Бас бөлімінде ауыз, көз және 2 жұп қармалауыш болады. Аяғы жақсы дамып, денесінің бауыр жағын түгел қамтиды — осыдан «бауыраяқтылар» атауы шыққан.

2) Тыныс алу

Атмосфералық ауамен тыныс алатын түрлерде мантия қуысы өкпеге айналады. Мантияны ұсақ қан тамырлары торлайтындықтан, газ алмасу мантия қуысында жүреді.

3) Ас қорыту

Ас қорыту жүйесі: ауыз қуысы → жұтқыншақ → өңеш → қарын → ішек.

4) Қанайналым

Қанайналым жүйесі ашық: қан тамырларынан шығып, ішкі мүшелерге тарайды да, қайтадан тамырлармен ағады. Жүрек 3 бөлімнен тұрады: бір бөлігі қанды денеге таратады, ал екі бөлігі қанды желбезектерге бағыттайды.

Ұлулардың табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы

Пайдасы және қолданылуы

  • Сәндік бұйымдар

    Бақалшақтарынан ыдыс, моншақ, түйме сияқты әшекей және тұрмыстық бұйымдар жасалады.

  • Тағам ретінде

    Дәмді әрі құнарлы еті үшін ауланады. Еті сіңімді, пайдалы. Еті үшін кең қолданылатын түрлерге мидия, теңіз тарағы, айқұлақ және тіссіз ұлу жатады.

  • Құрамы

    Бұлшық етінде A, B, C, D дәрумендері, сондай-ақ йод, темір, мырыш, мыс болады.

Меруерт және өндіріс географиясы

Қосжақтаулы ұлулардың шамамен 90%-ы Жапония, Корея, Қытай, Индонезия елдерінде көп ауланады.

Қосжақтаулы ұлулардан меруерт (жемчуг) алынады. Меруерт өсіру Жапонияда ертеден дамыған.

Қызықты дерек

Дүние жүзіндегі ең үлкен меруерт алып тридакна ұлуынан алынған: оның бақалшағының ішінен 7 кг меруерт табылған.

Түйін

Ұлудың сыйы өзгеше —
Адам алар көздесе.
Қолға түспес асыл зат,
Судың ішін кезбесе.

Жауабы: меруерт.

Бекіту: биологиялық диктант

Төмендегі сөйлемдерді толықтырып, негізгі ұғымдарды бекітіңіз:

  1. 1. Ұлулардың буылтық құрттардан негізгі айырмашылығы — _____ _____ _____.
  2. 2. Ұлулардың ішкі мүшелері _____ _____ _____ орналасқан.
  3. 3. Денесін ерекше қатпарлы _____ _____ қаптап жатады.
  4. 4. Тұлға мен шапанша аралығында _____ _____ _____ болады.
  5. 5. Ұлулардың _____ _____ бір немесе екі бүйректен және _____ _____ түтіктен құралады.

Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысуы, сұрақтарға жауап беруі, топтық және жеке жұмыстарды орындауы бойынша бағаланады.

Үй тапсырмасы

  • Ұлулар типі бойынша мәтінді оқып, негізгі ұғымдарды конспект жасау.
  • «Малакология», «бентос», «меруерт» терминдеріне қысқаша анықтама жазу.
  • Бауыраяқтылардың дене жүйелерін (тыныс алу, ас қорыту, қанайналым) сызба түрінде көрсету.