Қазақша рефераттар

Құрмалас сөйлемдер

Сабақ тақырыбы мен мақсаттары

Тақырыбы

Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері. Ыңғайлас салалас.

Мақсаты (білімділік)

  • Құрмалас сөйлемдердің басты белгілерін меңгерту.
  • Құрылысы мен құрамын ажырата білуге үйрету.
  • Тыныс белгілерін дұрыс қойып, сауатты жазуға дағдыландыру.

Мақсаты (тәрбиелік, дамытушылық)

  • Ұлттық салт-дәстүрді қадірлеуге, еңбекті сүюге тәрбиелеу.
  • Жүйелі сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.
  • Тыңдау, жазу, талдау дағдыларын дамыту; сөздік қорын байыту.
  • Салыстыру және қорытынды жасау қабілетін жетілдіру.

Сабақ сипаттамасы

Сабақтың түрі
Дәстүрден тыс
Типі
Жаңа білімді меңгерту
Әдісі
Ойын сабағы
Пәнаралық байланыс
Тарих, орыс тілі, қазақ әдебиеті
Құрал-жабдық
Интерактивті тақта

Сабақтың құрылымы

  1. Ұйымдастыру кезеңі
  2. Үй тапсырмасын тексеру
  3. Үй жұмысын бекіту (Кубизм әдісі)
  4. Жаңа сабақ
  5. Жаңа сабақты бекіту (жаттығулар)
  6. Үйге тапсырма
  7. Бағалау

І. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу.
  • Оқушыларды топқа бөлу.
  • Сабаққа назар аударту.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру

96-жаттығу: мақалдардың жалғасын тауып, салалас құрмалас сөйлем және бірыңғай мүшелі жай сөйлем құрастыру.

  1. Еңбек ерлікке жеткізер, ерлік елдікке жеткізер.
  2. Көз қорқақ, қол батыр.
  3. Еңбек түбі – береке, көптің түбі – мереке.
  4. Қоянды қамыс өлтіреді, ерді намыс өлтіреді.
  5. Көп қорқытады, терең батырады.
  6. Жалғыздың үні шықпас, жаяудың шаңы шықпас.
  7. Атаның баласы болма, адамның баласы бол.
  8. Ат аяғынан семірер, адам құлағынан семірер.
  9. Ұста пышаққа жарымас, етікші етікке жарымас.
  10. Ата көрген – оқ жонар, ана көрген – тон пішер.
  11. Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар.
  12. Қына тасқа бітеді, білім басқа бітеді.
  13. Көп жасаған білмейді, көп көрген біледі.
  14. Оқу – білім азығы, білім – ырыс қазығы.
  15. Шебердің қолы ортақ, шешеннің тілі ортақ.

ІІІ. Үй жұмысын бекіту (Кубизм әдісі)

Талқылау сұрақтары

  1. Үй тапсырмасындағы мақалдарда қай шақ жиі қолданылады? Оларды ата.
  2. Құрмалас сөйлемнің түрлерін ата.
  3. Салалас құрмалас сөйлем дегеніміз не?
  4. «Атаның баласы болма, адамның баласы бол» сөйлеміндегі рай түрін анықта.
  5. «Ұста пышаққа, етікші етікке жарымас» мақалын сөйлем мүшелеріне талда.
  6. Сөйлемнің айтылу мақсатына қарай түрлерін ата.

Назар аударатын дағдылар

  • Етістік шақтарын ажырату.
  • Сөйлем түрлерін нақты өлшемдермен дәлелдеу.
  • Сөйлем мүшелерін жүйелі талдау.
  • Дәлелді ой айту және салыстыру.

IV. Жаңа сабақ: Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері

Салалас құрмалас сөйлем құрамындағы жай сөйлемдердің мағыналық қатынасына қарай алты түрге бөлінеді:

  • Ыңғайлас салалас
  • Себеп-салдар салалас
  • Қарсылықты салалас
  • Түсіндірмелі салалас
  • Талғаулы салалас
  • Кезектес салалас

Ыңғайлас салалас: анықтама

Құрамындағы жай сөйлемдердің бірінде айтылған ойға екінші жай сөйлемде айтылған ойдың мезгілдес, бағыттас, ыңғайлас болып келуін ыңғайлас салалас дейміз.

Жалғаулықсыз

Кейде істің бір мезгілде болғанын немесе бір мезгілде болатынын білдіреді. Кейде әрекеттің бірінен соң бірі жалғасуын көрсетеді.

Жалғаулықты

және, да/де, әрі жалғаулық шылаулары арқылы жасалады.

V. Жаңа сабақты бекіту

97-жаттығу: жұмыс тәртібі

  1. 3 топқа 2 құрмалас сөйлемнен беріледі.
  2. Сөйлем мағынасын ашып, оның ыңғайлас салалас екенін дәлелдейді.
  3. Тұрлаулы мүшелерін табады.

Талдауға арналған сөйлемдер

  • Олардың бәрін үйіне апарды да, торға қамап қойды.
  • Бұл Құнанбай баласында алтын да көп, ат та көп, ас та көп.
  • Ол мені көтеріп жібергісі келеді, мен оны көтеріп жібергім келеді.
  • Айғай өте ұзаққа созылды және еш нәрсені түсіну мүмкін болмады.
  • Мынаның егіні бәрінен де жақсы әрі мұның егінін төніп тұрған қауіп оларда жоқ.
  • Ауылымыз қашық емес, қазір-ақ барып жетеміз.

98-жаттығу: топтық тапсырмалар

1-топ

Жай сөйлемдерді табу және сөйлем мүшелеріне талдау жасау.

2-топ

Құрмалас сөйлемдерді табу және сөйлем мүшелеріне талдау жасау.

3-топ

Тыныс белгілерінің қойылу себебін анықтау.

Жай сөйлемдер (мысал)

  • Кәрім біраздан кейін алған тауарларын машинаға тиеп алды.
  • Түскі үзілістен соң ағаш отырғызу жұмысы қызу жүргізілді.

Құрмалас сөйлемдер

Берілген үлгілер бойынша мәтіндегі құрмалас сөйлемдерді анықтап, талдау жүргізіледі.

VI. Үйге тапсырма

100-жаттығу: көп нүктенің орнына ойдан жай сөйлемдер қосып, берілген жай сөйлемдерді ыңғайлас салалас құрмалас сөйлемдерге айналдыру.

VII. Оқушыларды бағалау

  • Тапсырмаларды орындау сапасы (дәлел, талдау, қорытынды).
  • Тыныс белгілерін дұрыс қолдану.
  • Топтық жұмысқа қатысу белсенділігі.
  • Сөйлеу мәдениеті және сауатты жазу.