Кеуденің жоғарғы тұсы - кеуде енінің сызығы
Кеуде алжапқышының негізгі сызбасын жасау
Бұл сабақта алжапқыштың негізгі сызбасын құрудың бағыты таныстырылады: өлшем алу ережелері, сызба бөлшектерін атау, есептеу және дайын сызбаны рәсімдеу. Оқушылар ұқыпты, жылдам әрі өз бетінше жұмыс істеу арқылы жауапкершілік пен саналыққа тәрбиеленеді.
Мақсаты
- Сызба кестесінің негізгі бағытын таныстыру.
- Алжапқыш пішінінің негізін сызбада орындауды үйрету.
- Тәртіптілік пен саналыққа баулу.
Міндеттері
- Алжапқыш сызбасын құру кезеңдерін меңгерту.
- Қосымша бөлшектерді (бау, жиек т.б.) жоспарлау.
- Дене өлшемдерін дұрыс алуды үйрету.
Қолданылатын тәсілдер
- Көрнекілік
- БҮҮ (Білемін — Білгім келеді — Үйренгенім)
- Венн диаграммасы
- Пәнаралық байланыс
- Қазақ тілі, математика
- Көрнекіліктер
- Өлшем алу, сызба кестелері, сөзжұмбақ
Сабақ барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- 1 Сыныпты ұйымдастыру, жұмыс орнының дайындығын тексеру.
- 2 Үй тапсырмасын тексеру.
- 3 Жаңа тақырыпқа кіріспе және мақсатты нақтылау.
Көрнекілік стратегиясы
Оқушылар суретке қарап шағын әңгіме құрастырады, негізгі ойларын ортаға салып, пікір алмасады. Бұл кезең алжапқыштың қызметін, қолданылу орнын және пішім ерекшелігін түсінуге көмектеседі.
Назар аударатын ұғымдар
- Бұйымның сызбасын құру
- Өлшем алу дәлдігі
- Бөлшектердің атауы мен орналасуы
Сөзжұмбақ (қайталаймыз)
Терминдерді бекіту үшін сөзжұмбақ орындалады. Жауаптар төмендегідей:
| № | Сұрақ | Жауап |
|---|---|---|
| 1 | Мата түрі | мақта |
| 2 | Тігін машинасының түрі | қол |
| 3 | Тігін құралы | жіп |
| 4 | Тігін машинасының түрі | аяқ |
| 5 | Қолтігіс түрі | қайып |
| 6 | Тігін құралы | оймақ |
| 7 | Мата түрі | зығыр |
| 8 | Тігін құралы | қайшы |
БҮҮ стратегиясы (ойды жүйелеу)
Білемін
- Алжапқышты үйде ас дайындағанда киеді.
- Алжапқыш әртүрлі матадан тігіледі.
- Алжапқыштың түрлері әртүрлі болады.
Білгім келеді
- Алжапқышты дұрыс пішуді қалай үйренемін?
- Қандай тігістер қолданылады?
- Жиек пен сәндік бөлшектерді қалай тігеді?
Үйренгенім
Сабақ соңында оқушылар қандай дағды қалыптастырғанын қысқаша жазып, өз қорытындысын шығарады (сызба құру, өлшем алу, бөлшектерді атау).
Мағынаны тану: неге сызба қажет?
Кез келген бұйымды дайындау үшін алдымен оның сызбасын құру қажет. Ал сызбаны дұрыс дайындау үшін адам денесінің өлшемдері алынады. Алжапқышты тігуге кіріспес бұрын үлгі (пішім) жасалып, есептеулер орындалады.
Өлшемдер сантиметрлік таспамен түсіріледі. Дәл өлшеу үшін дене бітімінің орналасуын білу және өлшем алу тәртібін сақтау маңызды.
Өлшем алу ережелері
- Өлшемді адамның оң жағында тұрып алады.
- Бел сызығын алдын ала жіппен белгілеу керек.
- Өлшем алынатын адам тік, еркін тұрады.
- Таспаны қатты тартпайды және босаңсытпайды.
- Айналым мен ен өлшемдері көбіне жартылай мәнмен жазылады.
Негізгі сызықтар мен нүктелер
Оқушылар адам денесінде үш негізгі орынды анықтап, сызықтарды нық белгілей алады:
Кеуде сызығы
Кеуденің жоғарғы тұсы — кеуде енінің сызығы.
Бел сызығы
Белдің төменгі шеті — бел сызығы.
Төменгі бөлік сызығы
Алжапқыштың ең төменгі бөлігі — бұйымның төменгі сызығы.
Бөлшектердің атаулары
- Кеуде тұсы
- Аспа баулар
- Бел тұсы
- Төменгі бөлік (алжапқыш етегі)
Өлшемдер: шартты белгілер мен атаулар
Нұсқау картасы бойынша алжапқыш сызбасын жасау үшін оқушылар дене өлшемдерін алады. Төмендегі кесте — сыныпта қолдануға ыңғайлы қысқаша анықтама.
| Шартты белгі | Өлшемнің атауы | Түсіндірме |
|---|---|---|
| Ұқ | Кеуденің ұзындығы | Бел сызығынан жоғары бағыттағы ұзындық |
| Ұб | Бұйымның ұзындығы | Бел сызығынан төмен қарай жалпы ұзындық |
| Жб | Жартылай бел айналымы | Бел сызығын қынаған жіп бойымен өлшенеді |
| Жмқ | Жартылай мықын айналымы | Жамбас үсті нүктелері бойынша алынады |
Осыдан кейін 2-нұсқау картасы бойынша алжапқыш сызбасын құруға қажетті есептеулер орындалып, оқушылар өз сызбасын толық дайындайды.
Ой толғаныс: тексеру сұрақтары
- 1 Сызба неге жартылай өлшеммен орындалады?
- 2 Алжапқыштың ұзындығы қалай анықталады?
- 3 Неліктен сызбада Б, Т, К нүктелері дәл осы әріптермен белгіленеді?
- 4 Белді жартылай қынайтын өлшем не үшін алынады?
Оқушылар сұрақтарға жауап бере отырып, өлшем мен сызба арасындағы байланысты нақтылайды және бұйымды дәл әрі ыңғайлы етіп пішудің логикасын түсінеді.
Ой қорыту және бағалау
«Қарша борату» ойыны
Оқушылар бүгін не үйренгенін және алдағы сабақтардан не күтетінін қағазға жазады. Қағазға аты-жөні жазылмайды. Жазылған парақ умаждалып, бір бағытқа қарай лақтырылады. Кейін бірнеше қағаз ашылып, ортақ ой талқыланады.
Бағалау
Әр топ өз жұмысын келесі топтарға көрсетіп, өзара бағалау жүргізеді. Бағалау кезінде сызбаның дәлдігі, тазалығы және өлшемдердің дұрыс қолданылуы ескеріледі.
Үй тапсырмасы
- Қажетті құрал-жабдықтарды (өлшеу таспасы, қарындаш, сызғыш т.б.) әкелу.
- Жұмыс орнын жинақы ұстау, сабақ соңында ретке келтіру.