Қазақша рефераттар

Оператордың жалпытүрі

Сабақ тақырыбы

Turbo Pascal программалау тіліндегі берілгендерді енгізу және шығару операторлары.

Сабақ мақсаты

  1. Оқушыларда Turbo Pascal программалау тіліндегі енгізу және шығару операторлары туралы түсінік қалыптастыру.
  2. Жаңа ақпараттық технологиялық құралдар мен бағдарламалық жабдықтарды қолдану арқылы пәнге қызығушылығын арттыру, логикалық ойлау қабілеттерін дамыту.
  3. Компьютермен жұмыс барысында ұқыптылыққа баулу және қауіпсіздік ережелерін сақтауға үйрету.

Сабақ түрі

Білім мен білікті қалыптастыру.

Сабақ әдістері

СТО, әңгімелеу, проблемалық сұрақ-жауап.

Көрнекілігі

Слайдтар, компьютер, интерактивті тақта.

Сабақ жоспары

  1. 1

    Ұйымдастыру.

  2. 2

    Ой сергіту: өрнектер.

  3. 3

    Жаңа тақырыппен танысу.

  4. 4

    Шығармашылық тапсырмалар.

  5. 5

    Практикалық бөлім.

  6. 6

    Бағалау.

  7. 7

    Қорытындылау. Үйге тапсырма.

Ой сергіту (сұрақтар)

Төмендегі сұрақтар өткен материалды еске түсіруге және жаңа тақырыпқа дайындалуға көмектеседі:

  • Программада әрбір жолдан кейін қандай тыныс белгі қойылады?

  • Программа қандай оператордан басталады?

  • Программаның негізгі бөлігі қандай түйінді сөзбен басталып, қандай сөзбен аяқталады?

  • var операторының қызметі қандай?

  • const операторының қызметі қандай?

  • Өрнек дегеніміз не?

  • Өрнекті Паскаль тілінде қалай жазуға болады?

  • Қай оператор меншіктеу операторы деп аталады?

  • Кім тапқыр?

Жаңа тақырып

Оператор ұғымы

Оператор — алгоритмді жүзеге асыру барысында орындалатын іс-әрекетті сипаттайтын бағдарламалау тілінің қарапайым сөйлемі. Операторлар жазылу реті бойынша бірінен кейін бірі тізбектей орындалады.

Операторлардың жалпы жазылу түрі

begin
  1-оператор;
  2-оператор;
  ...
  n-1-оператор;
  n-оператор
end.

Ескерту: Көп жағдайда операторлар нүктелі үтір (;) арқылы бөлінеді, ал бағдарламаның соңы нүктемен (.) аяқталады.

Енгізу операторлары: READ және READLN

Мәліметтерді енгізу үшін Паскаль тілінде READ (ағылшынша read — «оқу») және READLN операторлары қолданылады.

READ

read(a1, a2, ..., an);

READLN

readln(a1, a2, ..., an);

READLN (жол өткізу)

readln;

Шығару операторлары: WRITE және WRITELN

Нәтижені экранға шығару үшін WRITE және WRITELN операторлары қолданылады.

WRITE

write(a1, a2, ..., an);

WRITELN

writeln(a1, a2, ..., an);

Мысал 1: Екі бүтін санның қосындысын шығару

Мақсаты: екі бүтін санды енгізіп, олардың қосындысын есептеп, экранға шығару. 

program qq;
var
  a, b, c: integer;
begin
  read(a, b);      { енгізу }
  c := a + b;      { меншіктеу }
  writeln(c);      { шығару }
end.

Орындалу тәртібі

  1. Бағдарламаны орындау үшін F9 пернесін басыңдар.
  2. a және b айнымалыларына мән енгізіңдер (мысалы, 9 5), содан кейін Enter пернесін басыңдар.
  3. Экранға c айнымалысының мәні — 14 — шығады.

Мысал 2: Шеңбер ұзындығын есептеу

Мақсаты: радиусты енгізіп, шеңбердің ұзындығын есептеу және нәтижені экранға шығару. 

program audan;
const
  Pi = 3.14;
var
  L, R: real;
begin
  writeln('Дөңгелек радиусын енгіз');
  readln(R);
  L := 2 * Pi * R;
  writeln('Шеңбер ұзындығы тең: ', L);
  readln;
end.

Ескерту: Шеңбер ұзындығының формуласы — L = 2 * Pi * R.

Мысал 3: Үшбұрыштың ауданын табу

Практикалық бөлімде үшбұрыштың ауданын есептейтін бағдарламаны құрастырып, енгізу/шығару операторларын қолдануды бекітеміз.

Бекіту тапсырмалары

№1 Тіктөртбұрыштың ауданын табу

Ұзындығы a-ға, ені b-ға тең тіктөртбұрыштың ауданын анықтайтын бағдарлама жазыңдар. Формула: S := a * b.

Алгоритм (мәтіндік)

  1. Басы
  2. a, b мәндерін енгізу
  3. S = a * b есептеу
  4. S мәнін шығару
  5. Соңы

Бағдарлама

program pr1;
var
  a, b, s: real;
begin
  write('a, b мәндерін енгіз: ');
  read(a, b);
  s := a * b;
  writeln('S = ', s);
end.

Тапсырма: бағдарламаны компьютерде орындап, алынған нәтижені талдаңдар.

№2 Тіктөртбұрыштың периметрін есептеу

Тіктөртбұрыштың периметрін есептейтін бағдарламаны құрыңдар және қорытындысын экранға шығарыңдар.

Нұсқау: периметр формуласы P = 2 * (a + b). Енгізу үшін read/readln, шығару үшін write/writeln қолданыңдар.

Логикалық тапсырма

Реттілік дұрыс болу үшін қадамдарды қалай орналастыру керек?

1 2 4 3 7 5 6

Үй жұмысы

Қайталау: №16, №17.

Сабақтың қорытындысы (рефлексия сұрақтары)

  • Оператор дегеніміз не және олар қандай топтарға жіктеледі?

  • Нәтижені экранға шығарудың қандай тәсілдерін білесіңдер?

  • Экранға түсіндірме ретінде қолданылатын сөз тіркестері қалай шығарылады?

  • Енгізу және шығару операторларының негізгі міндеттері қандай?