Қазақша рефераттар

Андрон мәдениетінің бірінші ескерткіші

Сабақтың тақырыбы

Андронов және Беғазы–Дәндібай мәдениеттері

Оқу мақсаттары

  • Археологиялық деректерге сүйене отырып, Андронов және Беғазы–Дәндібай мәдениеттерінің белгілерін анықтау.

Бағалау критерийлері

  • Андронов және Беғазы–Дәндібай мәдениеттерінің белгілерін анықтайды.
  • Белгілерін ажыратып, талдайды.
  • Салыстыру арқылы нақты мысалдар келтіріп, тұжырым жасайды.

Зерттеу сұрағы

Қазақстандағы қола дәуірі ескерткіштерінің қандай ерекшеліктері бар?

Андронов мәдениеті

Қазақстан аумағында қола дәуіріндегі тайпалардан көптеген тұрақтар мен кен орындарына қатысты ескерткіштер сақталған. Осы археологиялық мұралар жиынтығы ғылымда Андронов мәдениеті деп аталады. Бұл — Еуразия кеңістігіндегі қола дәуірінің ең ірі мәдени кешендерінің бірі.

Алғашқы табылым

1914 жылы Оңтүстік Сібірдегі Ачинск қаласы маңындағы Андроново қонысынан алғашқы ескерткіш табылып, мәдениет сол жер атауымен аталды.

Таралу аймағы

Андронов тектес қола дәуірі мәдениеті Орал (Жайық) өзенінен бастап Енисейге дейін, Батыс Сібірдің орманды алқабынан Памир тауларына дейінгі кеңістікті қамтыды.

Қазақстандағы ескерткіштері

Негізгі ескерткіштер Солтүстік-Батыс және Орталық Қазақстанда шоғырланған. Әсіресе Орталық Қазақстанда қола дәуіріне тән 30 қоныс пен 150 оба зерттелген.

Мәдени белгілері

  • 1

    Металл өңдеудің дамуы

    Кен өндіру мен металл өңдеу ісі кеңінен игеріліп, өркендеді.

  • 2

    Көшпелі мал шаруашылығына беталыс

    Мал бағудың көшпелі түріне көшу үдерісі қалыптаса бастады.

  • 3

    Егіншіліктің қарапайым түрі

    Теселі егіншілік сияқты жер өңдеудің қарапайым тәсілдері дамыды.

Беғазы–Дәндібай мәдениеті

Беғазы–Дәндібай мәдениетіне жататын тарихи жәдігерлер — қола дәуірінен жеткен құнды мұра. «Беғазы» атауы Беғазы тауы мен Беғазы өзеніне байланысты қойылған, ал «Дәндібай» — жер атауы. Екі атау біріктіріліп, осы өңірдегі ежелгі өркениет қоныстары мен ескерткіштері Беғазы–Дәндібай мәдениеті деп аталды.

Зерттелуі

Бұл тарихи мекеннің ғылыми тұрғыда зерттеліп, ежелгі тарихымыздағы маңызы айқындалуына ерекше үлес қосқан ғалым — академик, тарихшы-этнограф Әлкей Марғұлан.

Хронологиясы

Беғазы–Дәндібай қонысынан табылған заттай деректер бұл мәдениеттің б.з.б. IX–VIII ғасырларға, яғни қола дәуірінің соңғы кезеңіне тән екенін көрсетеді.

Негізгі ерекшелігі

Әлкей Марғұланның тұжырымы бойынша, бұл кезеңде ескі қола мәдениетінің түрлері өзгеріп, соның негізінде бұрынғыдан өзгеше жаңа мәдени үлгілер қалыптасты. Қоғамдық өмірде билік жүйесі, діни наным-сенімдер, саяси-әкімшілік орталықтар айқындалып, өндіріс пен өндіргіш күштер дамыды. Нәтижесінде тайпалардың алғашқы мемлекеттік бірлестіктер құру деңгейіне көтерілгені байқалады.

Қоныстану аумағы

Ғалымдардың пікірінше, Беғазы–Дәндібай мәдениетін қалыптастырған тайпалар шығыста Абыралы мен Шыңғыс тауларына дейін, батыста Ұлытауға дейінгі аралықты мекендеген.

Қорған құрылысы

Қорғандары, әдетте, биіктеу болып келеді. Олар ұсақ қиыршық тас пен топырақтан тұрғызылып, етегі ірі қақпақтастармен бекітіледі.

Қорытынды: салыстыруға негіз болатын белгілер

Андронов мәдениеті

  • Кен өндіру және металл өңдеудің қарқынды дамуы.
  • Көшпелі мал шаруашылығына өтудің басталуы.
  • Теселі егіншіліктің таралуы.

Беғазы–Дәндібай мәдениеті

  • Қола дәуірінің соңғы кезеңіне тән мәдени жаңғыру мен өзгерістер.
  • Әлеуметтік-саяси құрылымдардың күрделенуі және басқару орталықтарының айқындалуы.
  • Биіктеу қорғандар, қиыршық тас пен топырақтан тұрғызу, етегін қақпақтастармен бекіту.

Оқу материалы

Андронов және Беғазы–Дәндібай мәдениеті бойынша слайдты жүктеңіз.

Слайдты жүктеу