Қазақша рефераттар

Шығарманың аты

8-сыныпқа арналған қорытынды сабақ жоспары

М. Мақатаевтың «Аққулар ұйықтағанда» поэмасындағы әйел-ана және көл еркесі — аққу бейнесі

Бұл сабақта поэманың негізгі идеясы мен кейіпкерлер жүйесі арқылы адам мен табиғат байланысы, мейірім мен жауапкершілік мәселелері талданады. Сабақ құрылымы пікірталас пен сатылай кешенді талдауға негізделеді.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Поэманың негізгі кейіпкері — ана бейнесі арқылы көлдің көркі саналатын аққуға жасалған қиянаттың қайғылы оқиғаға әкелу себебін ашу. Табиғат заңдылықтарына қарсы келмеу қажеттігін мәтінге сүйене отырып, нақты дәлелдермен түсіндіру.

Дамытушылық

Мәтінмен жұмыс барысында аққудың киелі құс екенін таныту. Оқушының өзіндік ойлауына, пікірін жүйелі жеткізуіне және дәлелдеуге дағдыландыру.

Тәрбиелік мәні

Жетімкөл келбеті арқылы көл сәнінің аққу екенін таныта отырып, табиғатты аялауға, қорғауға және экологиялық жауапкершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың сипаты

Түрі

Қорытынды сабақ

Әдісі

Сатылай кешенді талдау, пікір-сайыс

Пәнаралық байланыс

Музыка, бейнелеу өнері, экология

Көрнекілігі

Ақын портреті, ақын шығармалары, экраннан көрсетілім материалдары

Сабақтың барысы

  1. 1) Ұйымдастыру

    Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, сабақ мақсаты мен жұмыс форматын қысқаша таныстыру.

  2. 2) Үй тапсырмасын пысықтау

    Мұғалімнің кіріспе сөзі

    XX ғасырдың екінші жартысында қазақ поэзиясының дамуына айрықша үлес қосқан Мұқағали Мақатаев — ауыз әдебиетінің мөлдір бұлағынан сусындап, Абай тереңіне бойлаған, өзіне дейінгі ірі тұлғаларды өнеге тұтқан сыршыл ақын.

    Сұрақтар

    • М. Мақатаев туралы не білесіңдер?
    • Ақынның қандай өлеңдерін жатқа білесіңдер?
    • «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы қашан жазылды?
    • Поэманың оқиғасын қысқаша баяндаңдар.

    Оқушы жауабы (үлгі)

    «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы 1973 жылы жазылған. Мұқағали ақын бұл поэманы алғаш рет жазушы Ғ. Мүсіреповке оқып берген. Жазушы риза болып, өз қолындағы алтын қаламын ақынға сыйға тартқан. Одан кейін поэманың мазмұны қысқаша баяндалып, оқушылар жаттаған үзінділерін оқиды.

  3. 3) Жаңа сабақ: поэманы сатылай кешенді талдау

    Экраннан көрсетілім арқылы поэманың композициялық құрылысы, идеясы және кейіпкерлер жүйесі жүйелі түрде талданады.

    Талдау жоспары

    1. 1.Шығарманың аты
    2. 2.Тақырыбы
    3. 3.Жанр түрі
    4. 4.Композициялық құрылысы
    5. 4.1Оқиғаның басталуы
    6. 4.2Оқиғаның дамуы
    7. 4.3Байланыс
    8. 4.4Шиеленіс
    9. 4.5Шарықтау шегі
    10. 4.6Шешімі
    11. 4.7Кейіпкерлері
    12. 5.Кейіпкерлерге топтастыру стратегиясы арқылы мінездеме беру
    13. 6.Өлеңнің негізгі түйіні

    Негізгі түйін

    Поэманың негізгі идеясы — табиғатты және оның байлығын қорғау. Ақын аққу бейнесі арқылы сұлулықты, нәзіктікті, адалдықты қадірлеуге баулиды; адам әрекетінің табиғатқа әсерін моральдық жауапкершілік тұрғысынан таразылауға шақырады.

    Топтастыру (мәтінмен жұмыс)

    • Ана бейнесі: мейірім, үміт, шарасыздық, құрбандық
    • Аққу бейнесі: киелілік, тазалық, табиғаттың сәні
    • Көл (Жетімкөл): тыныштық, үйлесім, экожүйе тұтастығы

    Мұғалімнің ойтолғауы

    Адам — табиғаттың перзенті. Дүниеде екі ана бар: бірі — тіршіліктің анасы, табиғат-ана; екіншісі — адамды өмірге әкелген ана. Екі анаға да қаталдық жасауға болмайды. Поэмада қасиетке оқ атқызған күш — ананың балаға деген шексіз мейірімі мен махаббаты. Ана баласы үшін өліммен бетпе-бет келуге дейін барады.

    Өз ата-анаңа, досыңа қандай пейіл танытсаң, табиғатқа да сондай адамгершілік қатынаста болу қажет. Сонда ғана адам деген атқа лайық боламыз. Табиғатты аялау — өзіңнің өмір сүрер алтын бесігіңді сақтау.

    Экологиялық байланыс

    Сабақта Балқаш көлінің экологиясы туралы қысқаша мәлімет беріліп, табиғатты қорғаудың бүгінгі маңызы атап көрсетіледі.

    Көрсетілім үзіндісі

    «2030 жылы Қазақстан суы мөлдір, ауасы таза, жасыл желекті елге айналады» деген тұжырымға қатысты қысқа талқылау ұйымдастырылады. — Н. Ә. Назарбаев

  4. 4) Бекіту

    Ақын Ф. Оңғарсынова: «Мұқағалидай ақыны бар халық — бақытты халық» деген. Ендеше, сыршыл ақынның өміршең шығармаларымен танысқан оқушылар — сол елдің бақытты ұрпағы. Сабақ қорытындысында сұлулықты сүю, туған жерді құрметтеу, ата-ананы қадірлеу және табиғатты қорғау құндылықтары қайта бекітіледі.

  5. 5) Үй тапсырмасы

    Поэмадағы өлең құрылысына талдау жасау: буын саны, ұйқас түрі.

  6. 6) Бағалау

    Оқушылардың мәтінмен жұмыс сапасы, талдаудағы дәлелді пікірі, пікір-сайысқа қатысуы және көркем мәтіннен үзінді айту дағдылары ескеріле отырып бағаланады.

Қорытынды ой

«Аққулар ұйықтағанда» — адам жүрегіндегі мейірім мен табиғат алдындағы жауапкершілікті қатар таразылайтын шығарма. Ана махаббатының қуаты мен табиғаттың киесі түйіскен жерде бір ғана ақиқат айқындалады: табиғатты қорғау — адамдықты қорғау.