Махамбет Өтемісұлының өмірі мен шығармашылығы
Қысқа мерзімді жоспар
Махамбет Өтемісұлының өмірі мен шығармашылығын оқытуға арналған сабақ құрылымы
Бұл жоспардың өзегі — оқушының өздігінен білім алуын ұйымдастыру, топ ішінде өзара білім алмасуды күшейту және Махамбет өлеңдерінің тақырыбы мен авторлық идеясын әдеби-теориялық тұрғыдан талдау дағдысын қалыптастыру.
Сабақтың мақсаты
- Махамбет Өтемісұлының өмірі мен шығармашылығы туралы өздігінен білім алу және топта өзара білім алмасу.
- Өлеңдерінің тақырыбы мен автор идеясын ашу.
- Әдеби-теориялық талдау жасау дағдыларын қалыптастыру.
Күтілетін нәтиже
- Махамбеттің ақындық және азаматтық болмысын, шығармаларының ерекшелігін түсінеді.
- Заман талабына сай құрал-жабдықтар мен әдіс-тәсілдерді тиімді қолдана алады.
Әдіс-тәсілдер мен ресурстар
Қолданылатын тәсілдер
- Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету
- Оқу үшін және оқыту үшін бағалау
- Талантты және дарынды оқушылармен жұмыс
- АКТ қолдану
- Ынтымақтастық және топтық жұмыс
- Жас ерекшеліктеріне сәйкес оқыту
Ресурстар
Сабақ барысы (уақытпен)
Кіріспе: ұйымдастыру кезеңі
3 минут- Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру: әр оқушы есімінің бас әрпінен басталатын тілек айтады (мысалы: «Бибігүл — бақыт тілейді»).
- «Мозайка» әдісі арқылы сыныпты 3 топқа бөлу: I — Білім, II — Ғылым, III — Өнер.
- Әр топқа бағалау парағын тарату.
Қызығушылықты ояту
15 минутI топ — Білім
«Ереуіл атқа ер салмай»
Бір оқушы өлеңді мәнерлеп жатқа айтады, топ мүшелері бір шумақты құрылысына қарай талдайды.
II топ — Ғылым
«Мұнар күн»
Мәнерлеп оқу және шумақ құрылымын талдау арқылы тақырып пен идеяны анықтайды.
III топ — Өнер
«Жалғыздық»
Өлеңнің көркемдік ерекшелігіне назар аударып, құрылымдық талдау жасайды.
Сергіту сәті
2 минутТоптық тапсырма: үш топтың оқушылары бір-біріне сұрақтар қояды, жауап арқылы негізгі деректерді нақтылайды.
Ой толғаныс: бекіту сұрақтары
6 минут- 1 Махамбетті неге «жауынгер ақын» дейміз?
- 2 Махамбеттің неше бауыры және неше баласы болған?
- 3 «Ереуіл атқа ер салмай» өлеңінің негізгі идеясы қандай?
- 4 Ақынның алғашқы өлеңдер жинағы қашан жарық көрді?
- 5 Ерлікке, отансүйгіштікке, батырлыққа үндейтін қандай өлеңдерін білесіңдер?
- 6 Махамбеттің қандай күйлері бар?
Жаңа сабақ мазмұны: тұлға және дәуір
Махамбет Өтемісұлы туралы қысқаша дерек
Махамбет Өтемісұлы (1804, Ішкі Бөкей Ордасы, қазіргі Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Нарын құмы, Жанқұс өңірі — 1846 жылғы 20 қазан, Қараой өңірі, қазіргі Атырау облысының Махамбет ауданы) — қазақтың әйгілі ақыны, күйші-композиторы. Ол отаршылдыққа қарсы Исатай Тайманов бастаған 1836–1837 жылдардағы көтерілісті ұйымдастырушылардың бірі әрі сол күрестің жалынды жыршысы болды.
Сабақтағы әрекет
Оқушыларға Махамбеттің өмірі мен шығармашылығы туралы бейнематериал көрсетіледі (АКТ қолдану).
Шежірелік мәлімет (мәтінмен жұмыс)
Махамбет Байұлы ішіндегі Жайық-Беріш руынан. Нәдір есімді кісіден Мәлі (кей деректерде Құлмәлі, Құлманияз) тарайды. Мәліден қазақ әйелінен — Өтеміс пен Шыбынтай, қалмақ әйелінен — Қобылай туған. Өтемістен он ұл, Шыбынтайдан төрт ұл, Қобылайдан үш ұл өсіп-өнген. Мәлі өз ұлдарынан он жеті немере сүйген. Бұл әулет Тайсойған құмындағы іргелі ауылдардың бірі болған. Атасы Құлмәлі мен әкесі Өтеміс те өз дәуірінде елге танылған тұлғалар, Құлмәлі әулетінен би де, шешен де шыққан.
Қорытынды, бағалау және рефлексия
Қорытынды
5 минут«INSERT» әдісі арқылы сабақ қорытындыланады: оқушылар түсінгенін, жаңа ақпаратты және сұрақтарын белгілеп, талқылайды.
Бағалау
2 минутТоп жетекшісі критерийлер бойынша топ мүшелерінің жұмысын бағалайды. Оқушыларға жиынтық баға қойылады.
Рефлексия
2 минут«ББҮ» кестесі бойынша оқушылар сабақтан алған әсері мен қорытынды ойларын стикерлерге жазады.
Үй тапсырмасы
Эссе
«Дауылды жылдың жалынды жыршысы» тақырыбында эссе жазу.
Презентация
«Махамбет Өтемісұлының өмірі мен шығармашылығы» тақырыбында слайд (презентация) дайындап, жүктеу.
Бұл жоспар оқушыны дерекпен жұмыс істеуге, көркем мәтінді талдауға және пікірін дәлелдеуге бағыттайды. Сабақ құрылымы уақытты тиімді бөліп, топтық өзара әрекет пен бағалауды жүйелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді.