Балаларға геометриялық пішіндер орналасқан суреттерді тарату
Геометриялық пішіндерге арналған дидактикалық ойындар
Бұл ойындар балалардың геометриялық пішіндерді тануын, салыстыруын, сондай-ақ біреуі артық немесе кем санды тауып, атауын дамытуға бағытталған. Ойын барысында зейін, қабылдау, есте сақтау, ұсақ моторика және ойлау дағдылары жүйелі түрде қалыптасады.
Негізгі дағдылар
- Пішіндерді атау, ажырату және салыстыру
- Санау, «артық/кем» ұғымын қолдану
- Зейін мен жылдамдық, дәлдік
- Логикалық ойлау және құрастыру
Көрнекіліктер
- Геометриялық пішіндер (дөңгелек, шаршы, үшбұрыш және т.б.)
- Пішіндер салынған карточкалар, сандық карточкалар
- Ою-өрнектер, үлгі суреттер, жолақшалар
- Санағыш таяқшалар, домино/суреттер жиынтығы
Бағалау тәсілі
Ойын соңында қорытынды жасалады. Қателігі аз және дәл орындаған балалар/қатар жеңімпаз атанады.
Ойындар топтамасы
Төмендегі ойындар сабақта да, шағын топтық жұмыста да қолдануға ыңғайлы. Әр ойынның мақсаты, құрал-жабдығы және қысқаша жүргізілу тәртібі берілген.
1) «Артық немесе кем санды тап»
Мақсаты: балаларға біреуі артық немесе кем санды тауып, атауды үйрету.
Көрнекілігі: ою-өрнектер, геометриялық пішіндер салынған карточкалар жиынтығы, геометриялық пішіндер.
Барысы
- Балалар мұғалімнің тапсырмасына үндеместен, пішіндер арқылы жауап береді (үшбұрыш, шаршы, дөңгелек және т.б.).
- Тәрбиеші «3 дөңгелек» карточкасын көрсетіп: «Дөңгелектерден біреуін артық етіп, үшбұрыштарды қойыңдар» дейді.
- Тәрбиеші «5 дөңгелек» карточкасын көрсетіп: «Мұндағы дөңгелектерден біреуін кем етіп, шаршыларды қойыңдар» дейді.
- «Дәл осындай пішінді көрсетіңдер» (мысалы, дөңгелек) және соған сәйкес тапсырмаларды орындау.
Ойын соңында қорытынды жасалады. Қателігі аз қатар жеңеді. Ойын барысында зейін, қол қимылының жылдамдығы мен дәлдігі дамиды.
2) «Дәл осындай пішінді тап»
Мақсаты: геометриялық пішіндер туралы білімді бекіту; пішіндерді атауға, ажыратуға және салыстыруға жаттықтыру.
Құрал-жабдықтары: бала саны бойынша құлып суреттері, геометриялық пішіндер.
Мазмұны
Балаларға «сиқырлы құлыпты» ашу ұсынылады. Кілттердің де «сиқырлы» екенін, яғни геометриялық пішіндерден құралатынын түсіндіреді. Әр бала құлыпқа сәйкес келетін пішінді (кілтті) таңдап, құлыпты ашады.
3) «Үйдің есігін жабайық»
Мақсаты: заттарды өлшемі бойынша салыстыру; жуан және жіңішке заттарды ажырату; ойлауды дамыту.
Құрал-жабдықтары: үй және есік суреттері.
Мазмұны
Балаларға қағаздан қиылған, есігі жоқ үй суреттері таратылады. Жуан және жіңішке есіктерді үй өлшеміне сай таңдап, орнына жапсыру (немесе салып толықтыру) ұсынылады.
4) «Вагондарға дөңгелек таңдау»
Мақсаты: геометриялық пішіндерді ажырату, қасиеттерін тану; ойлауды дамыту.
Құрал-жабдықтары: қағазға салынған вагондар, әртүрлі геометриялық пішіндер.
Мазмұны
Балалар вагондарға лайық дөңгелектерді әртүрлі пішіндердің ішінен тауып, сәйкестендіреді.
5) «Үй құрылысының ретін көрсет»
Мақсаты: түстерді ажырату; қабылдау, ес, зейін үдерістерін және ойлауды дамыту.
Құрал-жабдықтары: бала саны бойынша түрлі түсті жолақтар, пішіндер, үй суретінің үлгісі.
Мазмұны
Балаларға үйдің үлгі суреті көрсетіледі. Содан кейін түрлі жолақтар мен пішіндер таратылады. Үлгіге қарап, сол пішіндерден үйді құрастыру ұсынылады.
6) «Бет орамалға лайық жамауларды тап»
Мақсаты: пішіндерді ажырату және салыстыру; логикалық ойлауды дамыту.
Құрал-жабдықтары: бала саны бойынша қағаздан жасалған бет орамал үлгілері, әртүрлі пішіндер.
Мазмұны
Балаларға бет орамалдардың үлгілері таратылады. Алдындағы пішіндердің ішінен әр орамалға лайық жамауды тауып, сәйкестендіру ұсынылады.
7) «Жұбын тап»
Мақсаты: пішіндерді ажырату және салыстыру; білімді бекіту; ойлауды дамыту.
Құрал-жабдықтары: әртүрлі ретпен орналасқан геометриялық пішіндер суреттері.
Мазмұны
Балаларға пішіндер орналасқан суреттер таратылады. Үлгі ретінде бір сурет көрсетіліп, дәл сондай суреттің жұбын табу ұсынылады. Дұрыстығын тексеру үшін суреттер салыстырылады.
8) «Әдемі кілемшелер»
Мақсаты: бөліктерден кілемше құрастыруға үйрету; қабылдау, ес, зейінді дамыту; ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Құрал-жабдықтары: қағаздан жасалған кілемшелер, геометриялық пішіндер.
Мазмұны
Балалар берілген кілемшелердің үстіне геометриялық пішіндерді орналастырып, құрақ құрайды.
9) «Таныс пішіндер доминосы»
Мақсаты: пішіндер туралы білімді бекіту; көп заттың ішінен біреуін таңдауға жаттықтыру.
Құрал-жабдықтары: пішіндер бейнеленген суреттер.
Мазмұны
Балаларға суреттер таратылады. Жүргізуші бірінші суретті үстелдің ортасына қояды. Қалған балалар сәйкес суреті болса, өз суретін қояды және бейнеленген пішінді атайды. Ойын осылай жалғасады.
10) «Гараждар»
Мақсаты: пішіндер туралы білімді бекіту; ойлауды дамыту; жағымды көңіл күй қалыптастыру.
Құрал-жабдықтары: бала саны бойынша суреті бар рульдер және дәл сондай суреті бар гараждар.
Мазмұны
Балалар «жүргізуші» рөлін атқарады. Белгі бойынша қозғалып ойнайды. «Көліктеріңді гараждарыңа апарып қойыңдар» дегенде, әр бала рульдегі суретіне ұқсас суреті бар гараждың қасына барып тұрады.
11) «Өз үйіңді тап»
Мақсаты: түстерді ажырату; қабылдауды дамыту; ойын ережесін сақтауға үйрету.
Құрал-жабдықтары: түрлі түсті дөңгелектер.
Мазмұны
Балаларға түрлі түсті дөңгелектер таратылады, әрқайсысы өз түсін атайды. Алдын ала «үйлер» (үлкен шеңберлер/аймақтар) көрсетіледі. Белгі берілгенде балалар дөңгелегінің түсіне сәйкес үйге барып тұрады.
12) «Зейінді бол»
Мақсаты: күрделі геометриялық суреттен үшбұрышты, төртбұрышты, шеңберді таба білу.
Көрнекілігі: геометриялық пішіндер кескінделген суреттер (үлгі суреттер).
Барысы
- Тәрбиеші көрсеткіш таяқшамен суреттерді нұсқап, сұрақ қояды: «Суреттен қандай таныс пішінді көресіңдер?»
- «Әрбір суретте өзара ұқсас неше пішін бар?» деген тапсырма бойынша балалар санайды.
Есептеу кезінде қателігі аз қатар жеңімпаз болады.
13) «Мынау қай пішін?»
Мақсаты: геометриялық пішінді сипап анықтау арқылы атай білу.
Көрнекілігі: картоннан жасалған геометриялық пішіндер.
Барысы
Бала топқа қарап тұрып, қолын артқа ұстайды. Тәрбиеші оның қолына бір геометриялық пішінді ұстатады. Бала пішінді сипап байқап, басқаларға көрсетпей, атын атайды.
14) «Кім зейінді?»
Мақсаты: белгілі геометриялық пішіндерден әртүрлі бейнелер құрастыру.
Көрнекілігі: сіріңке қорабында таратпа геометриялық пішіндер.
Барысы
Тәрбиеші үлгі ретінде бірнеше бейнені көрсетеді немесе құрастырып береді. Балалар сол пішіндерден ұқсас немесе өз нұсқаларын құрастырады. Жылдам әрі дәл орындаған бала мадақталады.
15) «Қандай пішін шықты?»
Мақсаты: таяқшалардан таныс геометриялық пішіндерді құрастыра білу.
Көрнекілігі: әр балаға 10 дана санағыш таяқша.
Барысы
- Тәрбиеші 3 таяқша алып, пішін құрастыруды ұсынады: «Қандай пішін шықты?»
- Одан кейін 4 таяқшамен құрастыру: «Қандай пішін шықты?»
- Соңында бір таяқшаны шаршының/төртбұрыштың үстіне қоюды ұсынып: «Қандай пішін шықты?» деп талдату.
Қорытынды
Геометриялық пішіндерге арналған дидактикалық ойындар балалардың математикалық түсінігін табиғи түрде дамытып, тапсырманы дәл орындауға, ережені сақтауға және өз әрекетін бақылауға үйретеді. Жүйелі қолданылғанда санау дағдысы, пішіндерді тану және логикалық ойлау айқын нығаяды.