Павлодар облысы, Шарбақты ауданы, Есілбай жалпы орта білім беру мектебіДиректордың тәрбие ісі меңгерушісіШарпекова Ақмарал СайлауқызыОқушыны жеке тұлға ретінде қалыптастыруға сынып ұжымының ықпалы
Оқушыны жеке тұлға ретінде қалыптастыруға сынып ұжымының ықпалы
Елiмiздiң болашақ азаматының жеке басының қалыптасуындағы ең маңызды кезеңдердің бірі — оның мектеп қабырғасындағы жылдары. Осы тұрғыда оқушының жеке тұлға ретінде дамуына бастауыш мектеп ұжымы айрықша ықпал етеді. Өйткені бастауыштағы сынып ұжымы — баланың алғашқы тұрақты әлеуметтік ортасы: дәл осы ортада қажеттіліктері тәрбиеленіп, талап-тілегі айқындалып, қабілеті қалыптаса бастайды.
Ұжым ұғымы тек «көпшілік» немесе «адамдар тобы» дегенді білдірмейді. Оның терең мәні — адамның іс-әрекеті мен мінез-құлқының қоғаммен, өзгелермен байланыста көрінуі. Сондықтан ұжым баланың әлеуметтенуі мен тұлғалық қалыптасуының шешуші алаңы ретінде қарастырылады.
Негізгі ой
Сынып ұжымы — оқушылар ұжымының ең негізгі формасы әрі тәрбиенің шешуші факторы. Ол бала өмірін ұйымдастырудың табиғи әрі тиімді жүйесін қалыптастырады.
- оқу мен еңбекті жүйелеуге;
- шығармашылық пен жасампаздықты дамытуға;
- ойын, демалыс және мәдени іс-әрекетті үйлестіруге мүмкіндік береді.
Ұжымдағы қолайлы орта және тұлғалық еркіндік
Жеке тұлғаның дамуы үшін ұжымда қолайлы психологиялық ахуал болуы қажет. Бала жан-жақты даму мүмкіндіктерін көбіне ұжымнан алатындықтан, ұжым ішінде тұлғалық еркіндік сақталуы — басты шарттардың бірі. Бұл еркіндік жауапкершілікпен ұштасқанда ғана тәрбиелік мәнге ие болады.
Балалар ұжымын ұйымдастырудың қажеттілігі қоғамның өз болмысына да тән: қоғам тұтастай алғанда өзара байланысқан үлкен ұжым ретінде өмір сүреді. Демек, мектептегі ұжымдық өмір — болашақ азаматтың әлеуметтік тәжірибесін қалыптастырудың табиғи моделi.
Өзін дұрыс бағалау дағдысы және тәрбие нәтижесі
Тәрбие үдерісінде баланың өз мүмкіндігін дұрыс бағалай алуы ерекше орын алады. Ұнамсыз әдеттердің бірқатары орынсыз еркелетуден туындайды: бала өзін өзгелерден жоғары қоюға бейімделіп, «Мен басқадан артықпын» деген жаңсақ түсінік қалыптастыруы мүмкін. Мұның алдын алу үшін балаға ерте жастан-ақ өз күшін, қабілетін, мүмкіндігін шынайы бағалауды үйрету маңызды.
Шағын топтан — ұжымға
Мектептегі сынып сияқты бірлестіктерді кейде шағын топ деп те атайды. Мысалы, кейбір оқушы мектептегі түрлі іс-шаралардың бәріне қатысады: футбол командасының мүшесі болуы мүмкін, пән үйірмесіне кіреді немесе белгілі бір бастамаларға жетекшілік етеді. Дегенмен ол солардың ішінде біреуін ерекше маңызды санап, соған көбірек бейімделуі ықтимал.
Шағын топтағы қарым-қатынас әдетте еркін әрі шектеусіз жүреді. Ал нақты топтардың жоғары дәрежеде ұйымдасқан, мақсат-міндеті айқын әрі құндылықтары ортақ түрі — ұжым деп аталады.
Ұжымның басты белгілері
Ұжымның күші — ұйымшылдықта. Ортақ мүдденің тоғысуы нәтижесінде адамдар «бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығаратындай» деңгейге жетеді. Бұл кезде топта тұрақты психологиялық ахуал қалыптасып, даму биік деңгейге көтеріледі.
- ортақ мақсат пен құндылықтардың болуы;
- жауапкершілік пен өзара қолдаудың орнығуы;
- психологиялық ахуалдың тұрақтануы;
- әр мүшенің ықпалы мен үлесінің көрінуі.
Тұлғаның ықпалы және беделдің қалыптасуы
Кез келген топ бірдей ұжым деңгейіне көтеріле бермейді. Бұл көбіне топ ішінде келеңсіз жағдайлардың туындауына, мақсаттың бұлыңғыр болуына немесе өзара сенімнің әлсіреуіне байланысты. Сонымен қатар адамның топқа ықпал ету дәрежесі оның жеке қасиеттеріне де тәуелді.
Беделді күшейтетін қасиеттер
- орамды ой, терең сезім;
- күшті ерік-жігер, қажыр-қайрат;
- қабілет, дағды, икем, шеберлік;
- рухани байлық және орта игілігіне қызмет ету.
Беделді әлсірететін мінез-құлық
- өзін ұжымнан жоғары қою;
- ұжымға қарсы әрекет етуге ұмтылу;
- тәкаппарлық көрсету;
- өзгені төмендету арқылы өзін дәлелдеуге тырысу.
Егер адамның ақыл-ойы, сезімі, ерік-жігері мен қабілеті ұжым игілігіне жұмсалса, ол топқа тез сіңіп, беделі де нығаяды. Ал өзін ұжымнан жоғары қойып, өзгелерге қарсы тұруға бейім болса, оның ықпалы әлсіреп, уақыт өте келе беделінен айырылуы мүмкін.