Қазақша рефераттар

Қай өлшеуіш кіші

Сабақ туралы мәлімет

Мекеме

Ақтөбе қаласы №20 «Дидар» балабақшасы

Тәрбиеші

Мукатова Жанылсын Беспайқызы (І санатты)

Білім саласы

Таным

ҰОІӘ

Математика (қ.м.ұ.қ.)

Тақырып

Шартты өлшеуіштің көмегімен сұйық және сусымалы заттарды өлшеу

Мақсаты мен күтілетін нәтижелер

Өлшеу дағдылары

  • Шартты өлшеуіш арқылы сұйық және сусымалы заттарды өлшеуді үйрету.
  • Өлшеу нәтижесінің өлшеуіш көлеміне тәуелді екенін тәжірибе арқылы көрсету.
  • Өлшеу кезінде өлшеуішті бірдей қолданудың маңызын түсіндіру.

Салыстыру және тілдік дағдылар

  • «Ауыр–жеңіл» ұғымдарын қалыптастыру.
  • Салыстыруда «ауыр», «жеңіл» сөздерін орынды қолдануға үйрету.
  • Қорытынды жасау, дәлелдеу және бақылау жүргізу дағдыларын дамыту.

Пішіндер мен ойлау

  • Геометриялық денелерді тану: текше, цилиндр.
  • Санау арқылы белгілеу (фишкалармен модельдеу).
  • Логикалық тапсырмалар арқылы ойлау қабілетін дамыту.

Негізгі идея: Өлшеудің дұрыстығы бірдей өлшеуішті қолдануға және өлшеуіштің көлеміне байланысты.

Құрал-жабдықтар

Көрнекі құралдар

  • Сауысқан және 2 балапанның суреті.
  • Шелегі бар тауықтың және көбелектің суреті.
  • 3 тәрелке, тарысы бар ыдыс.
  • 2 қасық, стақан, бокал.
  • 2 үлкен ожау.
  • Суы бар 2 шелек (көлемі әртүрлі), бірдей 2 леген.
  • Таразы.
  • Құмы бар қапшықтар (5 дана).
  • Үй суреті, от бейнесі.
  • Шартты өлшеуіштер бейнеленген суреттер (адым, қасық, стақан, шанышқы, бокал).

Үлестірмелі материалдар

  • Текше фишкалар (әр балаға 10 данадан).
  • Цилиндр фишкалар (әр балаға 10 данадан).
  • Екі қызыл жолағы бар карточкалар.

Карточкадағы жоғарғы жолақ пен төменгі жолақ өлшеу нәтижесін фишкалармен белгілеуге арналған.

Сабақ барысы

1) Тарыны шартты өлшеуішпен тең бөлу

Сусымалы зат

Сауысқан пеш жағып, балапандарына тамақ пісірді. Үстелге тарысы бар ыдыс және 2 тәрелке қойылады. Балалардан уақыт бөліктерін атау сұралады (таңертең, түсте, кешке).

Мәселе

Тарыны балапандарға екі тәрелкеге тең бөліп беру керек. Қалай бөлеміз?

Балалар өз ұсыныстарын айтады. Тәрбиеші кішкентай стақан мен қасықты ұсынады. Бірінші тәрелкеге тары қасықпен салынады: балалар әр салған сайын қасық санын есептеп, карточканың жоғарғы жолағына сонша текше фишка қояды.

Екінші тәрелкеге тары стақанмен салынады: балалар стақан санын есептеп, төменгі жолаққа цилиндр фишкаларды қояды. Соңында нәтижелер салыстырылады.

Бақылау

Фишкалар саны тең болуы мүмкін, бірақ тарының мөлшері бір тәрелкеде көп, екіншісінде аз болып шығады.

Қорытынды

Сусымалы заттарды салыстыру үшін бірдей шартты өлшеуіш қолдану қажет.

Кейін екі балаға бірдей мөлшерде тары салып беру тапсырылады. Шартты өлшеуіш ретінде қасық алынады: қасықты толық толтырып салу қажет. Әр бала санауды фишкалармен белгілейді. Балалар көз мөлшерімен де тексеріп, фишкаларды санап, тарының тең бөлінгенін дәлелдейді.

Тәрбиеші тағы бір баланы шақырып, балапанға өлшенген тарының бір тәрелкесін сауысқанның (анасының) тәрелкесіне аударуды сұрайды. Бұл жолы шартты өлшеуіш ретінде стақан алынады. Бала өлшеу нәтижесін фишкалармен белгілейді.

Түйін: Өлшеу құралы кішірейген сайын қорытынды сан артуы мүмкін, ал өлшеуіш үлкейсе — қорытынды сан кемиді.

2) «Ауыр–жеңіл» ұғымы және таразымен өлшеу

Салмақ

Тәрбиеші балалардан: «Әр тәрелкедегі тарыны бір-бірлеп санай аласыңдар ма? Неге?» деп сұрайды. Балалар сусымалы заттарды жеке-жеке санаудың қиын екенін түсінеді.

Талқылау сұрағы

Тағы қандай сусымалы заттарды санау қиын? (ұн, қант, құм, күріш, тұз және т.б.)

Олардың салмағын өлшеу үшін адамдар таразыны ойлап тапқанын түсіндіреді. Балалардың қолын «таразы» ретінде елестетіп, оң қолға темір гір, сол қолға пластмасса гір алуды ұсынады.

Ереже

Қай жағындағы зат ауыр болса, сол жағы төмен түседі; жеңіл жағы жоғары көтеріледі. Салмақ килограмммен өлшенеді.

Таразымен жұмыс

  • Оң табаққа 2 кг қант, сол табаққа 1 кг қант қоямыз. Қайсысы артық?
  • Оң табаққа 2 кг ұн, сол табаққа 2 кг ұн қоямыз. Қайсысы артық?

Сергіту сәті

  • Оң қолында — піл, сол қолында — тышқан. Қайсысы ауыр?
  • Сол қолында — тауық, оң қолында — балапан. Қайсысы жеңіл?
  • Оң қолында — 4 кг күріш, сол қолында — 5 кг қант. Қайсысы ауыр?

Логикалық тапсырмалар

  • Оң қолында 1 кг темір, сол қолында 1 кг мақта. Қайсысы жеңіл?
  • Әтеш 3 кг тартады. Егер ол бір аяғымен тұрса, неше кг тартады?

3) Суды өлшеу: шелек көлемін салыстыру

Сұйық зат

Тақтаға үй суреті ілінеді. Оның қасына тауық пен көбелектің суреті қойылады. Балаларға сұрақ: «Өртті сөндіру үшін суды қайсысы көбірек әкеледі?»

Тәжірибе шарты

Екі шелек су ұсынылады: біреуі — кең, бірақ аласа, екіншісі — тар, бірақ биік. Шартты өлшеуіш ретінде ожау мен бокал қолданылады.

Екі бала кезекпен шелектегі судың көлемін ожаумен өлшейді. Тәрбиеші ожауды толық толтырып алуды еске салады. Қалған балалар карточкадағы жолақтарға нәтижені фишкалармен белгілейді: бір жолақта — тауықтың шелегінің көрсеткіші, екінші жолақта — көбелектің шелегінің көрсеткіші.

Талқылау

  • Қай шелекте су көп? Неліктен?
  • Бұл санды есте сақтайық.

Балалар саны көп фишкаларды қалдырып, саны аз фишкаларды алып тастайды. Үшінші бала суы көп шелекті стақанмен өлшейді, ал балалар нәтижені қайтадан фишкалармен белгілеп отырады.

  • Қай өлшеуіш үлкен? Қай өлшеуіш кіші?
  • Өлшеуіш кіші болса, өлшеу саны көп болатынын қайта еске түсіреміз.

Оқиға желісі бойынша тауық пен көбелек мысыққа өртті сөндіруге көмектеседі, мысық оларға алғыс білдіреді (суреттегі «от» белгісі алынады).

Қосымша сұрақ

Тағы қандай сұйық заттарды білесіңдер?

4) Логикалық есеп және қорытындылау сұрақтары

Ойлау

Әңгіме-есеп

Құмырсқа таудың басынан түсіп келе жатады. Оған қарсы түйе кездесіп, «Таудың басында су бар ма?» деп сұрайды. Құмырсқа: «Иә, ол жерде үлкен көл бар», — дейді. Қуанған түйе таудың ұшына көтеріледі, бірақ көлді таба алмайды. Түйе: «Құмырсқа мені алдады», — деп ойлайды.

Талқылау сұрақтары

  • Құмырсқа түйені алдады ма?
  • Таудың басында көл бола ма?
  • Сусымалы және сұйық заттарды немен өлшеуге болмайды?

Сабақты қорытындылау

  • Біз қандай заттарды өлшедік? (сұйық және сусымалы)
  • Таразымен не өлшенеді?