Қазақша рефераттар

Өрт қауіпсіздігін сақтау

Астана қаласы, №53 мектеп-лицей

Технология пәні мұғалімі: Канафин Толеш Сапарович

Еңбекті қорғаудың жалпы талаптары

Оқу шеберханаларында еңбекті қорғаудың негізгі міндеті — заң актілеріне сәйкес әлеуметтік-экономикалық, техникалық, санитарлық-гигиеналық және ұйымдастыру шараларын жүйелі түрде талдау және орындау. Бұл шаралар оқу процесі барысында оқушының денсаулығын сақтауға, қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және еңбек қабілетін қолдауға бағытталады.

Еңбекті қорғау мазмұнына еңбек заңнамасы, қауіпсіздік техникасы және өндірістік санитария мәселелері кіреді.

Оқушының міндеттері және жұмысқа жіберу тәртібі

Барлық оқушылар қауіпсіз жұмыс әдістерін үйренуге, оларды тәжірибеде дұрыс қолдануға және қауіпсіздік ережелерін толық білуге міндетті. Белгілі бір тапсырманы орындауға кірісетін әрбір оқушы тек қауіпсіздік техникасы бойынша алғашқы нұсқаулықты алғаннан кейін ғана жұмысқа жіберіледі.

Нұсқаулық түрлері

  • Кіріспе нұсқаулық
  • Жұмыс орнындағы алғашқы нұсқаулық
  • Қайталама нұсқаулық
  • Жоспардан тыс нұсқаулық
  • Күнделікті нұсқаулық

Нұсқаулықты кім жүргізеді?

Шеберханадағы алғашқы, қайталама, жоспардан тыс және күнделікті нұсқаулықтарды тікелей жұмыс жетекшісі — мұғалім жүргізеді. Жаңа тапсырма алдында мұғалім жұмыс орнында қауіпсіз әдістер мен тәсілдерді көрсетіп, орындалу тәртібін түсіндіреді.

Қайталама нұсқаулықтың мақсаты — білімді бекіту және қауіпсіздік деңгейін арттыру. Жоспардан тыс нұсқаулық еңбекті қорғау ережелері немесе технологиялық процесс өзгерген жағдайда өткізіледі.

Жұмыс басталар алдында

Әрбір оқушы жұмысқа кіріспес бұрын мұғалімге өз дайындық деңгейін айтып, арнайы оқу құралдарымен танысуы керек. Нұсқаулық барысында шеберханадағы тәртіп ережелері, жарақатқа әкелетін негізгі себептер, жабдықтар мен құрал-саймандардың (әсіресе электр жүйелерінің) ақаулары және қауіпті жұмыс әдістері түсіндіріледі.

Шеберханадағы қауіпсіз жұмыс талаптары

Мұғалім жұмыс орнында қауіпсіз жұмыс әдістерін түсіндіреді: электр қауіпсіздігі, жұмыс орнын ұстау тәртібі, оқу механизмдерінің құрылысы, іске қосу ережелері, станоктарды тоқтату, тексеру және майлау талаптары.

Ағаш шеберханаларындағы жарақаттанудың негізгі себептері

  • Жабдықтардың дұрыс орналастырылмауы
  • Қорғаныш қалқандарының болмауы немесе жеткіліксіздігі
  • Іске қосқыш аппараттардың қанағатсыз күйі
  • Оқушылардың қауіпсіз жұмыс әдістерін жеткіліксіз білуі
  • Құрал-саймандардың талапқа сай келмеуі
  • Құрал жүздерінің өткір болмауы
  • Мұғалім тарапынан қауіпсіздік ережелерінің жеткіліксіз бақылауы

Жабдықтарды орналастыру

Жабдықтар шеберханада оқушылардың еркін жүріп-тұруын ескеріп орналастырылуы тиіс; жүру жолдары қысқа, кедергісіз және қауіпсіз болуы қажет. Станоктар мықты орнығып, жұмыс кезінде қозғалыссыз, тербеліссіз тұруы талап етіледі.

Оқушылардың бойына сәйкес жұмыс биіктігі қамтамасыз етіледі, ал бойы аласа оқушылар үшін арнаулы жылжымалы баспалдақ міндетті.

Қорғаныш құрылғылар және желдету

Жабдықтар сенімді қалқалармен жабдықталуы, шаңды, қиқымды және ағаш ұнтағын сорып алатын желдеткіш жүйелерімен, сондай-ақ кесілген материалды беріп тұратын механизмдермен қамтамасыз етілуі керек.

Кескіш аспаптардың (ара, фреза, пышақ, қайрақ қалпағы) жұмыс бөлігі материал өткенде ашылып, кейін автоматты жабылатын қоршаумен жабылуы тиіс. Қоршау өңделетін материалдың биіктігі мен еніне сәйкес таңдалады.

Ерекше қауіпті операциялар

Бойлай кесуге арналған дөңгелек жүзді станоктарда жұмыс істеу аса қауіпті. Сондықтан оқушыларға мұндай станоктармен жұмыс істеуге тыйым салынады. Кесу және арнаулы шикізатты дайындау жұмыстарын мұғалімнің өзі орындауы тиіс.

СТД-120М ағаш жону станогі: қауіпсіз жұмыс ережелері

Шикізатты дұрыс таңдау

Жонылатын ағаш жарықсыз, сызатсыз, шіріксіз болуы тиіс. Бұл талаптар сақталмаса, жону барысында бұйым сынып, жарақатқа себеп болуы мүмкін. Сондықтан шикізатты міндетті түрде мұғалімге тексерту қажет.

Орнату және іске қосу тәртібі

Бұйым станокқа дұрыс ретпен орнықтырылып, мықтап бекітілуі керек. Артқы бекініс штогына міндетті түрде май жағылады. Жұмыс басталар алдында мұғалімге тексертіп, бекітудің сенімділігіне көз жеткізгеннен кейін ғана мұғалімнің рұқсатымен станок іске қосылады.

Пышақ, тіреуіш және арақашықтық

Жону пышақтары өткір болуы және саптары талапқа сай келуі тиіс. Сәйкес келмеген жағдайда бұйым істен шығуы немесе жарақат қаупі туындауы мүмкін.

Бұйымды жону кезінде айналып тұрған ағаш пен тіреуіштің арақашықтығы 3–5 мм болуы керек.

Арақашықтық тым үлкен болса, дәл өлшеммен өңдеу қиындайды, ал пышақ тіреліп қалса — жарақатқа әкелуі мүмкін. Сондықтан бұл аралық үнемі бақылауда болуы тиіс.

Электр қауіпсіздігі

Әрбір шеберханадағы станоктардың ток өткізгіш сымдары арнаулы кабель арқылы қосылып, темір түтікшенің ішімен жүргізілуі тиіс. Әсіресе кабель еден үстімен өтетін аймақтар ерекше бақылауды талап етеді: ауыр зат немесе құрал үстіне түссе, кабель зақымданып, қауіпті жағдай туғызуы мүмкін.

Түтік ішіндегі кабель еден үстінде мүмкіндігінше қысқа аумақты қамтып, аяқ астында кедергі келтірмеуі керек (оқушылар жүрмейтін аймақпен, плинтус бойымен т.б.). Егер кабель есік табалдырығынан өтсе, түтік үсті шалынбайтындай етіп қорғаныш ағаш қаптамамен жабылады.

Кабель станок маңында еденнен жоғары көтеріліп, станокқа жалғанатын қажетті биіктікте аяқталуы тиіс.

Жалпы қалқан (қосу/ажырату)

Шеберханадағы барлық станоктарға ортақ токты қосып-ажырататын жалпы қалқан міндетті түрде болуы керек. Ол негізгі оқу шеберханасынан тыс, оқушылар кірмейтін арнайы қауіпсіз жерде орналасады (мысалы, мұғалімнің құрал-саймандар бөлмесінде).

Қалқанды қосу/өшіру тек мұғалімнің жауапкершілігінде. Оқушылардың және басқа қызметкерлердің қалқанды іске қосуға құқығы жоқ.

Жерге қосу және қауіпті белгілер

Электр қондырғысының ток өткізгіш бөліктеріне жанасу тоқ соғу қаупін тудырады. Ток күші 0,5 А деңгейінде өмірге аса қауіпті, ал 1,0 А ток өлімге әкелуі мүмкін. Сондықтан әрбір оқушы электр тогының қауіпті екенін нақты түсінуге міндетті.

Әрбір электр станогіндегі ток жүйесі жерге қосылуы тиіс. Бұл талап орындалмаса, станокта жұмыс істеуге тыйым салынады.

Дереу мұғалімге хабарлау қажет:

  • ток сымынан ұшқын байқалса;
  • станоктың айналу жылдамдығы бәсеңдесе;
  • күйік иісі сезілсе.

Мұндай жағдайда станокты тоқтатып, өшіру міндетті.

Өрт қауіпсіздігін сақтау

Оқу шеберханасында көптеген жұмыстар үлгі ретінде орындалады: арнаулы плитада желім дайындау, электр муфельді пешпен жұмыс істеу, электр қайрағымен бұйым шетін өңдеу немесе пышақ қайрау, фреза станогімен жұмыс істеу және т.б. Әсіресе ағаш шеберханасында өрт қауіпсіздігі талаптары күшейтілген тәртіппен сақталуы тиіс.

Өрттің шығу себептері

  • Ток желісіндегі жалғамдардың осал болуы
  • Станоктарды бақылау қосқыштары (контактілер) сапасының төмендігі
  • Қайрақ станогі маңында ағаш ұнтағының шоғырлануы
  • Ашық және жабық плиталарды талапқа сай қолданбау
  • Муфельді пешпен жұмыс кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтамау, қыздырылған бөлшектерге арналған арнаулы орынның болмауы
  • Үтікпен немесе ағаш майыстыру пешімен жұмыс істеу талаптарының орындалмауы
  • Оқушылардың қауіпсіздік бойынша дайындық деңгейінің төмендігі

Міндетті талап

Оқу шеберханасында өрт қауіпсіздігіне арналған арнаулы құралдар міндетті түрде болуы тиіс.