Сіздер дәл келдіңіздер
Мақсаты
Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын оятып, химияның басқа ғылым салаларымен байланысы туралы түсінігін қалыптастыру.
Формат
Үш көрініс, рөлдік диалог, интерактив сұрақтар
Негізгі құрал
Периодтық кесте, ерігіштік кестесі, кітаптар
Нәтиже
Білімді бекіту, қызығушылық, қауіпсіздік мәдениеті
Бірінші көрініс: Химия кабинетінен басталған сапар
Кейіпкерлер
1-оқушы (ұл), 2-оқушы (қыз)
1-оқушы
Бүгін сіздерді химия әлеміне қызықты саяхат күтіп тұр.
2-оқушы
Саяхатымызды химия кабинетінен бастаймыз.
1-оқушы
Дұрыс айтасың.
2-оқушы
Қарашы: мынау — Менделеевтің периодтық кестесі, ал мынау — ерігіштік кестесі. Бақылау жұмысындағы тапсырмаларды осыларға сүйеніп орындауға болады.
1-оқушы
Ол үшін кестелерді оқып үйренуіміз керек. Элементтердің латынша атауларын да білу қажет.
2-оқушы
Қорықпа, жолын табамыз. Қиналсақ, басқа оқушылар көмектеседі.
1-оқушы
Ал мынау қандай кітап? (оқиды) «Ұлым менің философиялық сыныпты ал…» Әп-әдемі сандырақ сияқты. (қолын сілтейді)
2-оқушы
Бұл сен ойлағандай сандырақ емес. Бұл — XIV ғасырдағы Джордж Риплидің философиялық тас пен «көмір эликсирін» алудың әдісі жайлы жазбалары.
1-оқушы
Уақыт машинасына отырып, 5–6 ғасыр артқа шегініп, бұрынғы оқушылар формулалар мен теңдеулерді оңай есептеу үшін қандай әдістер қолданғанын көрейікші.
2-оқушы
Бірақ сапарға екеуміз ғана шыға алмаймыз. Басқа оқушыларды да бірге баруға шақырайық.
1-оқушы
Бізбен бірге саяхатқа барғысы келетіндер, бірге жүрсін!
2-оқушы
Ендеше танысып алайық. (өздерін таныстырады)
1-оқушы
Дайын болсаңдар — кеттік!
Екінші көрініс: Оқымыстылар, жұмбақтар және «химия тілі»
Кейіпкерлер
1-оқушы, 2-оқушы, 1-оқымысты, 2-оқымысты
2-оқушы
Қызық, біз қайда келдік? Бәлкім, білім қоймасы шығар.
1-оқушы
Сендер кімсіңдер?
1-оқымысты
Біз — оқымысты достармыз. Түрлі кітаптарды оқығанды жақсы көреміз. Сіздерге көптеген қызық әңгіме айтып бере аламыз. Ең жақсы көретініміз — сұрақ қою.
2-оқымысты
Ендеше қонақтарға алдымен «химия» сөзінің шығу төркінін айтып берейін. Бұл туралы бірнеше болжам бар. Химия ғылымы алғаш Мысырда дамығандықтан, «химия» сөзі «кеме» — «қара жер» деген мағынаны білдіретін сөзден шығуы мүмкін. Сондай-ақ «хюма» — «металдар құймасы» дегеннен немесе «ким» — «алтын» сөзінен де туындауы ықтимал.
1-оқушы
Алтынның бұған қандай қатысы бар?
2-оқымысты
Ертеде адамдар өңдеген алғашқы металл — алтын. Одан кейін күміс, кейін темір өңделе бастады.
Жұмбақ 1: «Аспан тасы» атанған металл
Ертеде бұл металды «аспан тасы» деп атаған. Бұдан жасалған бұйымдар алтыннан да қымбат саналған. Мысыр пирамидаларынан осы жұмсақ металдан жасалған әшекейлер табылған. Бұл қандай металл?
Жауабы
Темір
Жұмбақ 2: «Өмір мен өлім тудырушы» зат
Ертеде бұл затты «өмір мен өлім тудырушы» деп есептеген. Адамдар алдында бас иіп, құлшылық еткен; құдіреттің, байлықтың және биліктің өлшемі санаған. Суда пайда болады да, суда «өледі». Бұл қандай зат?
Жауабы
Ас тұзы
«Химия тіліндегі» нақылдарды аудару
Оқымыстылар химия таңбаларын қолданып сұрақ қояды, ал оқушылар күнделікті тілмен жауап береді.
Оқымысты
Жылтырдың бәрі (Au) емес.
Оқушы
Жылтырдың бәрі алтын емес.
Оқымысты
CaCO3 сияқты езіліп жылады.
Оқушы
Бор сияқты езіліп жылады.
Оқымысты
Fe мінезді.
Оқушы
Мінезі темірдей.
Оқымысты
Аз сөз — aurum, көп сөз — argentum.
Оқушы
Аз сөз — алтын, көп сөз — күміс.
Оқымысты
Көп H2O ағып кетті.
Оқушы
Көп су ағып кетті.
Сахнаға саяхатшы шығады
Саяхатшы
Сәлеметсіздер ме, балалар! Жолдарың болсын!
2-оқушы
Біз химия әлеміне саяхат жасап жүрміз.
Саяхатшы
Білемін, бұл — ғажайып әлем. Бірақ адаспау үшін оның «географиялық атауларын» білу керек. Қане, сұрап көрейін.
Сұрақтар
-
Қандай элементтер елдердің атымен аталады?
Германий, франций, полоний, рутений, галлий.
-
Қандай элементтердің буындарынан өзен аттарын оқуға болады?
Радон — Дон, нильсборий — Нил, индий — Инд, полоний — По.
-
Қай элементтер Еуропадағы қалалардың атымен аталады?
Гафний — Копенгаген, гольмий — Стокгольм, лютеций — Париж.
-
Қай элементтің атауы аралдың атымен байланысты?
Мыс (Cu, cuprum) — Кипр аралы.
Саяхатшы
Сұрақтарыма кідірмей жауап бергендерің үшін сендерге химиялық элементтер кестесін сыйлаймын. Жолдарың болсын!
Үшінші көрініс: Алхимик, Менделеев және химик болуға ант
Сахналық әрекет
Ақ халатты алхимик жұмыс істеп жатады.
1-оқушы
Міне қызық! Тағы бір ерекше жерге тап болдық!
2-оқушы
Кешіріңіз, сіз не істеп жатырсыз?
Алхимик
Жанбайтын орамалмен от жағып жатырмын. Ал сендер бұл жерде не істеп жүрсіңдер?
1-оқушы
Біз саяхаттап жүрміз. Химия әлемімен жақынырақ танысқымыз келеді.
Менделеев
Дәл келдіңдер. Мұнда түрлі қызықтарды көріп қана қоймай, білімдеріңді де көрсете аласыңдар.
Тапсырма: құрал-жабдықтарды таныстыру
Оқушылар үстел үстіндегі құралдардың аттарын атап, олардың қайда және не үшін қолданылатынын түсіндіреді.
Білімді тексеру: қысқа сұрақтар
Жауап беріп, негізгі ұғымдарды бекітеміз.
-
1) Физикалық дене неден тұрады?
Заттан.
-
2) Физикалық қасиеті тұрақты заттар қалай аталады?
Таза заттар.
-
3) Химиялық құбылыс қалай аталады?
Реакция.
-
4) Құрамы мен қасиеті заттың өзімен бірдей болатын ең ұсақ бөлшек?
Молекула.
-
5) Атомдардың белгілі бір түрі қалай аталады?
Химиялық элемент.
-
6) Заттар және олардың бір заттан басқа жаңа затқа айналу қасиеті туралы ғылым?
Химия.
-
7) Өте ұсақ, бөлінбейтін бөлшек?
Атом.
-
8) Атомдардың белгілі бір түрінен тұратын заттар қалай аталады?
Жай заттар.
-
9) Жаңа зат түзілмей, тек агрегаттық күйі өзгеретін құбылыс?
Физикалық құбылыс.
-
10) Заттың құрамын химиялық таңбалар мен шартты белгілер арқылы жазу қалай аталады?
Химиялық формула.
Менделеев
Өте жақсы! Сендердің химия еліне әлі талай жыл саяхат жасауға мүмкіндіктерің бар. Болашақта көптеген жаңа әрі қызықты құбылыстармен танысасыңдар.
Химиктер қатарына қабылдау анты
Біз, 8-сынып оқушылары, химия сабағында тәртіпті болуға, қауіпсіздік ережелерін бұзбауға, үнемі үй тапсырмасын орындап жүруге және барлық сұрақтарға жауап беруге ант етеміз!