Қонақтармен қоштасу
Қонақ күту ережелері
Қонақ күту — кез келген үй иесі мен үй бикесі үшін нағыз сынақ. Қонақтардың көңілінен шығатындай дастархан жайып, ас әзірлеу, ыдыс-аяқ пен дастархан жабдықтарын дайындау, үйді ретке келтіру, келген адамға жылы атмосфера сыйлау — мұның бәрі бір күндік шаруамен бітпейді.
Дегенмен маңыздысы — тек жақсы тамақтандыру емес, қонақты әдепке сай қарсы алып, басынан аяғына дейін мәдениетті түрде күтіп шығу. Әсіресе күйеуіңіздің жұмыс ұжымы немесе өз ұжымыңыз сияқты сын көзбен бағалайтын адамдарды шақырғанда ұсақ-түйекке дейін мән берген дұрыс.
Негізгі қағида
Қонақ — тек дастархан үшін емес. Негізгісі — амандық сұрасу, жылы қарым-қатынас, жарасымды әңгіме.
Ұқыптылық
Дастарханға қоятын ыдыстардың бір сервистен болғанын қадағалаңыз — бұл жалпы көріністі жинақы етеді.
Ыңғайлылық
Жеңіл тағамдар мен ұсақ тіскебасарлар тілдесіп отырып, еркін отыруға көмектеседі.
Шақыру және уақытты белгілеу
Қонақтарды шақыру уақыты
- Үлкен мерейтой, үйлену тойы сияқты шараларға шақыруды кемінде 20 күн бұрын берген дұрыс. Қонақ киімін, сыйлығын, жоспарын алдын ала реттейді.
- Шағын басқосу болса, бір апта бұрын телефон арқылы ауызша шақыру жеткілікті.
Қабылдау уақыты
Жұп-жұбымен шақыру
Құрбыңызды шақырып, оның жұбын (жігітін немесе жолдасын) ұмытып кету — көңілге қаяу түсіруі мүмкін. Ерекше жағдай: тек қыз-келіншектерге арналған басқосу болса, бұл талап міндетті емес.
Қонақты қарсы алу мәдениеті
Алғашқы әсер
Қонақ үйге кірген сәттен бастап мерекелік көңіл күйді сезінуі керек. Үй иесінің жылы қабағы, жайдары келбеті — әсіресе алғаш рет келген адамдарға маңызды белгі.
Сыйлықты қабылдау
Қонақ сыйлық әкелсе, міндетті түрде сыпайы қабылдап, алғысыңызды айтыңыз. Сыйлық талғамыңызға дәл келмесе де, құрмет — бірінші орында.
Киім ілетін орын
Сырт киім, бас киім, аяқ киім қоятын орын жеткілікті болсын. Аяқ киім киюге арналған қасықты және қол сүртетін сүлгіні көзге көрінетін жерге қойған дұрыс.
Үйге арналған аяқ киім (тапочка)
Жақын таныстарға немесе туыстарға үй аяқ киімін ұсынуға болады. Бірақ оның таза әрі жаңа болғанын қадағалаңыз. Ескі аяқ киім ұсыну — гигиена талаптарына сай емес.
Жаңадан қосылған қонақтар
Егер шақырылғандардың ішінде бір-бірін танымайтын, жаңадан қосылған адамдар болса, оларды дер кезінде таныстыру — үй иесінің міндеті.
Орын белгілеу және дастархан логикасы
Қонақтардың отыратын орны
- Шағын басқосуда қонақтар өз қалаған жеріне отыра алады.
- Үлкен мерейтойда немесе тойда есімдер жазылған тізім (немесе орындықтарға белгі) ретсіздіктің алдын алады.
- Әңгімесі жарасатын адамдарды қатар отырғызған жөн. Жұппен келгендер мен ерлі-зайыптыларды бірге отырғызыңыз.
- Қыз баланы үстелдің ең соңына отырғызбаған дұрыс.
Дастарханды “ауырлатып” жібермеңіз
Дастарханды тым майлы, ауыр тағаммен толтыра беру міндет емес. Керісінше, әртүрлі жеңіл салаттар, жаңғақтар, кепкен жемістер тілдесіп отырып шай ішуге де, еркін отыруға да ыңғайлы.
Есте сақтаңыз: тамақ — қосымша. Ал мәдениетті ортадағы ең бастысы — қарым-қатынас.
Дастарханды жабдықтау және қызмет көрсету
Алдын ала дайындық
Дастархан қонақ келмей тұрып толық жабдықталып, дайын тұрғаны дұрыс. Әр қонаққа киім былғанбас үшін орамал (салфетка) және қол сүртуге қағаз майлық әзірлеңіз.
Тамақты ұсыну тәртібі
- Тағамды дастарханға өзіңіз әкеліп қойған дұрыс; кейде қонаққа салып беріп қызмет көрсетуге болады, кейде қонақтар өздері салады.
- Негізгі ас келгенде қасына міндетті түрде ортақ салғыш қасық/құрал қойыңыз. Әйтпесе әркім өз қасығымен салуға мәжбүр болады, бұл бәріне бірдей жағымды көрінбейді.
Шараны уақтылы бастау
Тойды немесе басқосуды ашу көбіне үй иесіне жүктеледі. Өте кешіктірсеңіз — қонақ ыңғайсызданады; ал қонақтар түгел жиналмай тұрып бастап жіберсеңіз — сынға қалуыңыз мүмкін. Сондықтан уақытты алдын ала нақтылап, соған сай әрекет етіңіз.
Әдеп: қонақты қыспаққа алмау
Тағамға мәжбүрлемеңіз
Дастархан үстінде қонақты “же, же” деп қинамаған жөн. Сондай-ақ төмендегідей сөздер мен сұрақтар әдепке сай келмейді:
- «Сіз аз жейді екенсіз…»
- «Түк жемедіңіз ғой…»
- «Тағам ұнамай отыр ма?»
Неге бұлай айтпау керек?
Қонақтың аз жеуіне себеп көп: диетада болуы мүмкін, денсаулығына байланысты шектеуі бар, немесе жақында ғана тамақтанған болуы ықтимал. Мұндай сұрақтардан кейін қонақ ақталуға мәжбүр болып, өзін ыңғайсыз сезінеді.
Әңгіме мәдениеті: не айтуға болады, не айтылмайды
Әңгіме жүргізу — үй иесінің міндеті
Келген қонақтар бір-бірін толық танымаса, әңгіме бірден қыза қоймауы мүмкін. Сондықтан ортақ, жеңіл, баршаға жайлы тақырыптарды бастап, адамдарды сөйлестіру маңызды.
Тыйым салынатын тақырыптар
- Қонақ шақыруға көп қаражат жұмсағаныңызды айтып шағымдану (тіпті жай ғана сөз ету).
- Өз денсаулығыңыз, отбасылық қиындықтар, жұмыстағы келеңсіздіктер туралы ұзақ әңгіме.
Қоштасу әдебі
Қонақты сыйлау — соңына дейін
- Қонаққа «көп отырып қалдыңыз» деген ишара немесе сөз айтуға болмайды.
- Қонақ кетпей тұрып үй жинауға кірісу — қонақты сыйламау болып есептеледі.
Қонақжайлық — ұлттың болмысы
Қазақ халқы қонақжайлығымен танылған. Ата-бабамыз қонақ күтуге әрдайым ерекше мән берген, бұл үрдіс әлсіреген жоқ — бүгін де өз құндылығын сақтап келеді.
(Келесі бөлім: қонаққа бару мәдениеті.)