Қазақша рефераттар

Шығыс шеткі нүктесі

Қызылорда облысы • Қазалы ауданы • Әйтеке би кенті

№249 мектеп-лицей • География пәні

Мұғалім: Мәліков Қуаныш Мнажұлы • Сынып: 7

Африка жағалауындағы мұхиттар мен теңіздер. Зерттелу тарихы

Бұл сабақ Африка материгін оқуды бастауға арналған. Негізгі назар — материктің физикалық-географиялық орнына, жағалауларын шайып жатқан мұхиттар мен теңіздерге, сондай-ақ Африканы зерттеуге зор үлес қосқан саяхатшылардың еңбегіне аударылады.

Мақсат пен міндеттер

Білімділік

Африка жағалауындағы мұхиттар мен теңіздер туралы түсінік қалыптастыру; Африканың географиялық орнының ерекшеліктерін анықтау; материк табиғатын зерттеуге үлес қосқан саяхатшылармен таныстыру.

Дамытушылық

Оқу іскерліктерін дамыту; табиғат туралы көзқарасты кеңейту; пәнге және танымдық әрекетке қызығушылықты арттыру.

Тәрбиелік

Еңбекқорлыққа баулу; өз ойын жүйелі жеткізуге және қарым-қатынас мәдениетіне үйрету; ұйымшылдық, адамгершілік және географиялық мәдениет қалыптастыру.

Материкті сипаттау жоспары

Кез келген материк төмендегі жоспар бойынша сипатталады. Бүгінгі сабақта 1-бөлім — физикалық-географиялық жағдайы және зерттелу тарихы қарастырылады.

  1. 1) Физикалық-географиялық жағдайы. Зерттелу тарихы

  2. 2) Жер бедері мен пайдалы қазбалары

  3. 3) Климаты

  4. 4) Өзендері мен көлдері

  5. 5) Табиғат зоналары

  6. 6) Халқы және елдері

Кіріспе: алғашқы деректер

Африка туралы алғашқы жазба деректер б.з.д. IV ғасырда Ежелгі Грекияда кездеседі. Сол кезеңде материкті жиі «Ливия» деп атаған.

Оқушымен жұмысқа арналған бағыттаушы сұрақтар

  • Физикалық картаға қарап, Африканың орналасуы туралы қандай қорытынды жасауға болады?
  • «Физикалық-географиялық жағдай» ұғымы нені білдіреді?
  • Оқулық мәтінін оқып, негізгі белгілерді анықтап, сұрақтарға жауап беріңдер.

Экономикалық-географиялық қыр

Африка елдерінің экономикалық-географиялық жағдайына әртүрлі баға беруге болады. Ең маңызды факторлардың бірі — теңізге шығу мүмкіндігі (немесе теңізге тікелей шығатын жолдың болмауы).

Африкада теңізге шыға алмайтын елдер саны 15. Бұл басқа құрлықтармен салыстырғанда көбірек. Кейбір мемлекеттер жағалаудан 1,5 мың км-ге дейін қашық орналасқан.

Физикалық-географиялық жағдайды сипаттау өлшемдері

  • Ендік бойынша орны
  • Бойлық бойынша орны
  • Мұхиттар мен теңіздерге қатыстылығы
  • Материктер мен аралдарға қатысы

Картамен жұмыс (практикалық тапсырмалар)

Практикалық бөлімде оқушылар картаны пайдаланып, арақашықтықты есептеу және шеткі нүктелердің координаталарын анықтау дағдыларын бекітеді.

Тапсырмалар

  1. Солтүстік пен Оңтүстік шеткі нүктелерінің арақашықтығын есептеп табыңдар.
  2. Материктің шеткі нүктесі ұғымын түсіндіріп, координаталарды табу тәсілін көрсетіңдер.
  3. Материк батыстан шығысқа қарай экватор бойымен шамамен қанша км-ге созылып жатыр?
  4. Батыс және шығыс шеткі нүктелердің арақашықтығын есептеңдер.
  5. Алынған деректер негізінде қандай тұжырым жасауға болады?

Негізгі ұғымдар

Шеткі нүктелер

Материктің ең солтүстік, ең оңтүстік, ең батыс және ең шығыс нүктелері. Олар картадағы ендік-бойлық торы арқылы анықталады.

Арақашықтықты есептеу

Масштаб пен градус торын пайдаланып, меридиан және параллель бойымен қашықтықты табу дағдысы қалыптастырылады.

Африка жағалауындағы мұхиттар мен теңіздер

Африканың жағалау сызығы онша тілімденбеген. Көп бөлігінде жағалаулар таулы, тік беткейлі болып келеді. Бұл порттар мен қолайлы шығанақтардың таралуына әсер етеді.

Номенклатура

Сабақ барысында карта бойынша негізгі мұхиттар мен теңіздерді, бұғаздар мен мүйістерді атап, орналасуын көрсету ұсынылады.

Зерттелу тарихы: басты тұлғалар

Васько да Гама (1497–1499)

Африканы айналып өтіп, Сомали түбегі маңымен Үндістанға апаратын теңіз жолын тапты. Осы кезеңде Үміт мүйісі (Cabo da Boa Esperança) бағытындағы теңіз қатынастарының маңызы артты.

Давид Ливингстон (1855)

Замбези өзеніндегі Виктория сарқырамасын ғылыми айналымға енгізіп, сипаттады.

Генри Стэнли

Конго өзені бойындағы сарқырамаларды зерттеп, Африканың көлдері туралы мәліметтерді толықтырды.

В. В. Юнкер (XIX ғасырдың соңы)

Ніл өзені бойымен Шығыс және Орталық Африкаға саяхат жасап, осы өңір туралы құнды деректер жинады.

Н. И. Вавилов (1926–1927)

Материктің солтүстік-шығыс бөлігінде зерттеу жүргізіп, 6000-нан астам мәдени өсімдік үлгілерін жинады. Эфиопия жері бағалы қатты бидайдың отаны екенін анықтады.

Француз ғалымдарының үлесі

Африканың халқы мен табиғаты туралы ғылыми деректерді жинақтап, жүйелеуде, әсіресе материктің көптеген бөлігінде иеліктері болған кезеңде, Франция ғалымдары елеулі еңбек сіңірді.

Бекіту: экспресс-сұрақтар

Төмендегі сұрақтар арқылы оқушылардың тақырыпты меңгеру деңгейі жылдам тексеріледі.

1. Африка алып жатқан ауданы бойынша нешінші орын алады?

2. Африканың экватор сызығы мен меридианға қатысты орны қандай?

3. Сахара шөлінің ауданы қанша?

4. Африканы Еуразиямен жалғастырып жатқан бұғаз қайсы?

5. Африканың ішкі аудандарын ашуға және табиғат жағдайларын танып-білуге үлес қосқан ағылшын ғалымы кім?

6. Виктория сарқырамасын ашқан саяхатшы кім?

7. Шығыс және Орталық Африкаға саяхат жасаған орыс ғалымы кім?

8. Дүниежүзіндегі ең ұзын өзен қайсы?

9. Материктің теңіз деңгейінен ең биік нүктесі қандай?

10. Материктің теңіз деңгейінен ең төмен нүктесі қандай?

11. 6000-нан астам мәдени өсімдік үлгілерін жинақтаған орыс биологы кім?

12. Конго өзені бойындағы сарқырамаларды ашып, Африканың көлдерін зерттеген кім?

13. Африканың солтүстік шеткі нүктесі қайсы?

14. Африканың оңтүстік шеткі нүктесі қайсы?

15. Африканың шығыс шеткі нүктесі қайсы?

16. Африканың батыс шеткі нүктесі қайсы?

17. Африкадағы ең ірі жануар қандай?

18. Африканың ең ірі аралы қайсы?

Бағалау

Сабақ соңында сыныптың жалпы белсенділігі бағаланады. Ерекше көзге түскен оқушылардың жұмысы атап өтіліп, бағалары жарияланады.

Бағалау өлшемдері

  • Картамен жұмыс: дәлдік және негіздеу
  • Сұрақтарға жауап: толықтық және терминдерді дұрыс қолдану
  • Топтық/жеке жұмыс: белсенділік және ынтымақтастық

Үй тапсырмасы

Оқу

«Африка жағалауындағы мұхиттар мен теңіздер. Зерттелу тарихы» тақырыбын оқып келу.

Жазба жұмыс

Африканы зерттеген саяхатшылар туралы қысқаша реферат жазып келу.