Жай заттар - құрамына тек бір элементтің атомдары ғана кіретін заттар

Химияның негізгі түсініктері

Химиядағы негізгі ұғымдарды дұрыс түсіну заттардың құрылысы мен олардың қасиеттерін сипаттауға, сондай-ақ химиялық есептерді дәл орындауға мүмкіндік береді. Төменде ең маңызды анықтамалар мен шамалар берілген.

Химиялық элемент

Химиялық элемент — ядро заряды бірдей болатын атомдар жиынтығы (яғни протон саны бірдей атомдар түрі).

Атом

Атом — химиялық реакциялар кезінде әдетте бөлінбейтін, бірақ сол элементтің химиялық қасиеттерін сақтайтын ең кіші бөлшек.

Молекула

Молекула — заттың химиялық қасиеттерін көрсететін ең кіші бөлшек.

Жай заттар

Жай заттар — құрамында тек бір ғана химиялық элементтің атомдары болатын заттар.

Күрделі заттар

Күрделі заттар — құрамында әртүрлі химиялық элементтердің атомдары болатын заттар.

Масса және мөлшер: негізгі шамалар

Химиялық есептеулерде атомдық және молекулалық массалар, сондай-ақ моль ұғымы ерекше маңызды. Бұл шамалар салыстырмалы түрде анықталады және тәжірибеде кең қолданылады.

Атомдық массаның бірлігі

Атомдық массаның бірлігі (а.м.б.) — көміртек-12 атомы массасының 1/12 бөлігі. Сандық түрде: 1 а.м.б. ≈ 1,6666 × 10^-27 кг.

Элементтің салыстырмалы атомдық массасы (A_r)

A_r — өлшемсіз шама. Ол элементтің табиғи изотоптық құрамына сәйкес орташа атомдық массасының көміртек-12 атомы массасының 1/12 бөлігіне қатынасына тең.

Заттың салыстырмалы молекулалық массасы (M_r)

M_r — өлшемсіз шама. Ол заттың табиғи изотоптық құрамына сәйкес молекуланың (немесе зат бөлшектерінің) орташа массасының көміртек-12 атомы массасының 1/12 бөлігіне қатынасын көрсетеді.

Моль

Моль — зат мөлшерінің бірлігі. Бір мольде көміртек-12 массасы 0,012 кг болатын үлгідегі атомдар санына тең бөлшектер болады, яғни:

1 моль = 6,02 × 10²³ бөлшек

Эквивалент және эквиваленттік масса

Эквивалент ұғымы заттардың реакцияға түсу қабілетін салыстыруға және стехиометриялық есептеулерді жеңілдетуге көмектеседі.

Заттың эквиваленті

Заттың эквиваленті — химиялық реакцияларда 1 моль сутек атомдарымен (немесе 0,5 моль оттек атомдарымен) қосыла алатын немесе сол мөлшердегі сутек (оттек) атомдарын ығыстырып шығара алатын зат мөлшері.

Эквиваленттік масса

Эквиваленттік масса — заттың 1 эквивалентінің массасы.

Қысқаша қорытынды

Элемент, атом және молекула — заттың құрылымын сипаттайтын іргелі ұғымдар.
A_r және M_r — өлшемсіз салыстырмалы шамалар, көміртек-12 эталонына негізделеді.
Моль химиялық есептеулердегі бөлшектер санын нақтылауға мүмкіндік береді.