Қазақша рефераттар

XIX ғасырға дейін Қазақ халқының сауаттылығы

Сабақ туралы мәлімет

Сынып
9-сынып
Пән
Қазақстан тарихы
Тақырып
§16–17. Білім мен ғылым. Әдебиет пен өнер

Сабақтың мақсаты

Соғысқа дейінгі кезең мен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақ мәдениетіндегі негізгі жаңалықтар мен жетістіктерді оқушыларға түсіндіру және тарихи деректермен таныстыру.

Жаңа сабақ: қарастырылатын мәселелер

  • Сауатсыздықты жою

    Халық арасындағы оқу-жазуды меңгерту жұмыстары

  • Халыққа білім беру

    Мектеп жүйесі мен міндетті білім беру

  • Ғылымның дамуы

    Зерттеу, кадр дайындау және білім орталықтары

  • Жоғары және орта арнаулы оқу орындары

    Кәсіби білім беру мекемелері

  • Әдебиеттің дамуы

    Жазба әдебиет пен шығармашылық үдеріс

  • Өнер салалары

    Театр, кино, сурет, музыка және т.б.

Халық арасында сауатсыздықты жою

Сауатсыздықты жою үдерісі бастапқы кезеңде баяу жүрді. Бұған елдегі оқыған азаматтардың аздығы және материалдық-техникалық базаның әлсіздігі әсер етті.

1924 жыл

«Сауатсыздықты жою қоғамы» құрылды. Қоғам ерікті негізде жұмыс жүргізіп, халықты оқу-жазуға тартты.

Нәтиже

Ұлы Отан соғысы басталар қарсаңында еңбекке жарамды тұрғындар арасында сауатсыз, хат танымайтын адам қалмады. Осылайша сауатсыздықты жою жұмысы аяқталды.

Өткен материалды қайталау: XIX ғасырдағы ағарту ісі

Жалпы бағыт

  1. XIX ғасырдың басында Қазақстанда ағарту ісі көбіне ислам дінінің қағидаларын үйретумен шектелді.
  2. Қазақстанның Ресейге қосылу үдерісінің аяқталуына байланысты оқу жүйесі өзгеріп, орыс тілінде білім беру кеңейе түсті.
  3. 1867–1868 жылдардағы реформаларда патша үкіметінің ағарту саласындағы мақсаттары нақты көрсетілді.

Діни оқу орындары

Мешіттер мен мешіт жанынан ашылған медреселер халықтың білім алуындағы негізгі орындардың бірі болды.

Мектептердің ерекшеліктері

  • Қаржы халықтан жиналды.
  • Оқу жылы мамырда басталып, тамызда аяқталды.
  • Сабақ уақыты: 7:00–11:00 және 13:00–16:00.
  • Оқытылған пәндер: Құран, тарих, философия, араб тілінің грамматикасы, орыс тілі, математика, логика және т.б.
  • Оқу ұзақтығы: 3, 4, 5, кейде 10 жылға дейін.
  • Оқушылар жасы: 8 жастан бастап, кейде 20–40 жасқа дейін.

Сауаттылық деңгейі туралы деректер

XIX ғасырға дейін

шамамен 2%

XIX ғасырдың соңы

шамамен 10%

1897 жылғы санақ

Қазақтардың саны 4–5 млн аралығында деп көрсетілді; олардың ішінде 49 000 адам оқуға тартылған.

Халыққа білім беру: негізгі кезеңдер

1924–1931

  • 1924 жылы «Сауатсыздықты жою қоғамы» құрылды.
  • 1926 жылы ХКК Қазақ АКСР-індегі бірыңғай еңбек мектептерінің Жарғысын қабылдады.
  • 1–2 жылдық мектептер 3–4 жылдық мектептермен алмастырылды.

Қыз балаларды оқыту

Шымкент, Алматы, Түркістан және Орда қалаларында қыз балаларға арналған арнаулы мектептер ашылды.

1920 жылдардың ортасында республикада татар, өзбек, ұйғыр, неміс, эстон бастауыш мектептері ана тілінде жұмыс істеді.

Жалпыға бірдей білім

  • 1930–1931 оқу жылында отырықшы аудандарда жалпыға бірдей білім беру енгізілді.
  • 1931 жылғы көктемнен бастап көшпелі аудандарда енгізіле бастады.
  • 1931 жылғы желтоқсанда 15–50 жас аралығындағы сауатсыз халыққа міндетті сауат ашу енгізілді.

Ескерту

Бұл салаға қаржы мемлекеттен бөлінді және қоғамдық қорлардан түсті. Қазақстан комсомолы ұйымдастыру және қолдау жұмыстарына белсенді қатысты.

Кейінгі реформалар мен құжаттар

1947 жыл

КСРО Министрлер Кеңесі Қазақ КСР-де білім беруді дамыту туралы қаулы қабылдады.

1949 жыл

Жалпыға бірдей міндетті 7 жылдық білім беру енгізілді.

1959 жыл

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі халыққа білім беру ісін одан әрі дамыту туралы заң қабылдады.

1962–1963 оқу жылы

Жалпыға бірдей міндетті 8 жылдық білім беруге көшу шаралары іске асырылды.

1984 жыл

Мектеп реформасы жүргізіліп, 6 жастан оқыту және 10 жылдық оқу жүйесін енгізу сияқты шаралар қарастырылды.

1999 жыл

«Білім туралы» заң қабылданып, негізгі мектеп 9-сыныппен, бағдарлы мектеп 10–11-сыныппен аяқталатын болды.

2004 жыл

ҚР 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы қабылданды. Құжатта орта білім беруді 12 жылдық жүйеге көшіру бағыты көрсетілді.

Үй тапсырмасы

Оқу

§16–17 оқу.

Жазбаша жұмыс

Оқулықпен жұмыс: негізгі ойларды қысқаша жазу.

Әдебиет

Әдебиет бөлімінен бір шығарманы оқып келу.

Тестке дайындық

§16–17 тақырыптары бойынша 30 сұраққа дайындалу.