Қазақша рефераттар

Ойын технологиясын қолдану арқылы тарих сабағында оқушылардың пәнге деген қызығушылығын қалыптастыру

Шығармашылық жұмыс

Танымдық және ұлттық ойын элементтерін тарих пәнінде пайдаланудың маңызы

Оқу мен тәрбиені ұштастыратын, қызығушылықты арттыратын әдістемелік көзқарас

Кіріспе

Бүгінгі тарихты оқытудың басты мақсаты — дүниежүзілік дамуда адамзаттың орны ерекше екенін түсінетін, жалпыадамзаттық құндылықтарды білетін әрі оларды Қазақстанның дамуы үшін пайдалануға ынталы, жан-жақты жетілген, өзінің тарихи тамырын, қоғамдағы орнын ұғынатын белсенді азаматтарды қалыптастыру.

Бұл міндетті жүзеге асыруда тарихшы мұғалімнің рөлі айрықша. Тарих пәнін оқыту — үздіксіз ізденісті, әртүрлі әдістемелік тәсілді және оқушының жас ерекшелігіне сай әсерлі құралдарды талап етеді. «Мың естігеннен бір көрген артық» деген халық даналығы оқытудың көрнекілік пен әрекетке негізделген түрлерінің (соның ішінде ойын сабақтарының) тиімділігін дәлелдейді.

Сабақ тәжірибемде оқушылардың танымдық қызығушылығы мен белсенділігін арттыратын тәсілдердің бірі — ойын технологиясы. Қазақтың ұлттық ойындары ерлікке, батылдыққа, шапшаңдыққа тәрбиелеумен қатар, мәдениетті сөйлеуге, ептілікке, тапқырлыққа баулиды. Ойын үстінде балалардың белсенділігі артып, өзара жарысу арқылы оқуға және көбірек білуге ынтасы күшейеді. Бұл оқуға да, тәрбиеге де ықпал етеді.

Негізгі мақсат

Оқушыны тарихи саналы, өз пікірін дәлелдей алатын, құндылықтарды түсінетін азамат ретінде қалыптастыру.

Таңдалған құрал

Танымдық және ұлттық ойын элементтерін тақырып мазмұнына сай, жүйелі түрде қолдану.

Негізгі бөлім

2.1 Ойын технологиясының тиімділігі

Адамзаттың сан ғасырлық тәжірибесі ойынның білімдік құндылығын дәлелдеді. Ғалымдар ойынның шығу табиғатын ұзақ уақыт зерттеп келеді. Кең тараған тұжырымдардың бірі — ойынның қоғамның діни, әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуы барысында бос уақытты ұйымдастыру қажеттілігінен туындауы. Ежелгі дәуірде ойын қоғамдық өмірдің бір бөлігі ретінде қабылданып, оған діни әрі саяси мән берілген.

Сабақта орынды қолданылған ойын түрлері мұғалім түсіндіріп отырған материалды оқушылардың ықыласпен тыңдауына, оны сапалы әрі берік меңгеруіне көмектеседі. Әсіресе кіші жастағы оқушылар жас ерекшелігіне сай ойынға бейім келеді: тез сергіп, тапсырманы ықыласпен орындайды. Ойын оқуға және еңбекке деген белсенділікті арттырып, шығармашылықты дамытады.

Педагогикалық ойын технологиясының өзіне тән ерекшелігі — оқу мақсатының нақтылығы және күтілетін нәтижеге бағытталуы. Сабақ барысында ойын әдістері арнайы жағдай (ойын жағдаяты) арқылы құрылады және оқу-танымдық міндеттермен тығыз байланысады.

Маңызды тұжырым

Ойын элементтері сыныптағы әртүрлі деңгейдегі оқушыларды да ортақ әрекетке тартады: үлгерімі төмен оқушы да ойын арқылы тапсырманы белсенді орындауға ұмтылады.

Ойын арқылы оқушы нені меңгереді?

  • 1) Нақты тәжірибе

    Қызмет әрекеті арқылы білімді өмірлік жағдаймен байланыстырады.

  • 2) Белсенді қатысу

    Бақылаушы емес, шешім қабылдайтын қатысушыға айналады.

  • 3) Білімді қолдану

    Оқу үдерісінде алған білімін нақты іс-әрекетте пайдалануға дағдыланады.

  • 4) Уақыт пен жұмыс көлемін басқару

    Тапсырманы жүйелеуге, уақытты үнемдеуге үйренеді.

  • 5) Психологиялық жайлылық

    Ойын атмосферасы оқушыға қауіпсіз әрі ынталандырушы орта ұсынады.

  • 6) Жауапкершілік

    Шешім қабылдау, ереже сақтау, нәтижеге жету жауапкершілігін сезінеді.

  • 7) Тілдік және танымдық даму

    Сөздік қоры молайып, ойлау қабілеті мен сауатты жазуы жетіледі.

  • 8) Ізденіс мәдениеті

    Қосымша дерек іздеуге, материалды іріктеп пайдалануға машықтанады.

Ескерту: Кейбір ойын түрлері көбірек уақытты қажет етуі мүмкін; ойын материалы дәстүрлі тапсырмаларға қарағанда күрделірек болуы ықтимал; қатысушылар саны кей жағдайда шектеулі болады.

2.2 Тарих сабағында танымдық, ұлттық ойындарды қолдану

Ұлттық ойындарды оқу мен тәрбие үдерісінде пайдаланудың өзектілігі — жас ұрпаққа үлгілі, өнегелі тәрбие беру қажеттілігімен тікелей байланысты. Оқушы бойына жалпыадамзаттық құндылықтарды сіңіру, оның дүниеге тұлғалық қатынасын (этикалық, эстетикалық, адамгершілік тұрғысынан) қалыптастыру халқымыздың мәдени-рухани мұрасы мен салт-дәстүрінің озық үлгілерін меңгерту арқылы тиімді жүзеге асады.

Халық ойынды тәрбие құралы деп таныған. Ойынды сабақта қолдану оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп қана қоймай, өз халқының асыл мұраларын бойына сіңіріп, оны кейінгі ұрпаққа жеткізе білуге баулиды. Бұл бағытта нақты әдістемелік құралдар әрдайым жеткілікті бола бермейтіні де байқалады, сондықтан тәжірибені жүйелеу маңызды.

Халықтық педагогика — өткен мен бүгінді жалғайтын тәжірибе қоймасы. Онда ұрпақ тәрбиесіне қатысты идеялар, салт-дәстүрлер, әлеуметтік мәні бар білім мен білік жинақталып, ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырады. Еңбек тәрбиесі де, өмірге бейімдеу де осы арнамен сабақтас.

Ұлттық ойындар мысалдары

Бәйге, Көкпар, Хан талапай, Қыз қуу, Теңге алу, Аударыспақ, Орамал тастау, Асық, «Сиқырлы қоржын» және т.б. ойындар балалардың еңбекке қарым-қатынасын нығайтып, шапшаңдық, ептілік, тапқырлық дағдыларын дамытады.

Педагогикалық негіз

Ұлы педагог В. А. Сухомлинский: «Ойынсыз, музыкасыз, ертегісіз, шығармашылықсыз, фантазиясыз толық мәніндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды» — деп атап көрсетеді. Демек, ұлттық салт-сананы меңгерту оқушының ой-өрісі мен парасатын тереңдетеді.

Оқу үдерісінде ұлттық ойын элементтері сабақтың тақырыбы мен мазмұнына сай алынғанда ғана оның танымдық әрі тәрбиелік маңызы артады. Әсіресе «Бәйге», «Көкпар», «Теңге алу», «Көш», «Қарлы кесек», «Кім жылдам?» секілді ойындар жаңа білімді бекіту мен қайталау кезінде нәтижелі. Мұғалім әр оқушының еңбегін әділ бағалап, ынталандырып отыруы тиіс.

2.3 Ойын арқылы пәнге қызығушылық қалыптастыру

Еңбек, ойын және оқу — адам өміріндегі негізгі үш тірек. Ойын технологиясы баланың қоршаған ортаны танудағы белсенділігі мен шығармашылығын табиғи түрде дамытады. В. А. Сухомлинский, Н. К. Крупская, К. Д. Ушинский, А. С. Макаренко ойынның дүниетанымды қалыптастырудағы практикалық маңызын ерекше атап өткен.

Қазақ халқының ұлттық ойындарының педагогикадағы рөлі жөніндегі алғашқы пікірлер Д. А. Диваев пен М. О. Әуезов еңбектерінде де кездеседі. Ал оқу тәжірибесінде ойын арқылы оқыту бастауыш сыныптарда кең қолданылғанымен, оны тарих сабақтарында да жүйелі пайдаланудың мүмкіндігі зор.

Мұғалімге арналған қысқа чек-парақ

  • 1

    Әр ойынның тәрбиелік, білімдік, дамытушылық мақсатын алдын ала нақтылау.

  • 2

    Ойын өтетін орта мен жабдықтарды (эстетика, қолжетімділік) алдын ала дайындау.

  • 3

    Жас және психологиялық ерекшелікке, білім деңгейіне сәйкестендіру.

  • 4

    Қозғалыс белсенділігі бар ойындарда қауіпсіздікті толық қамтамасыз ету.

  • 5

    Ойын элементтерін пәнге қызығушылық пен зейінді арттыруға бағыттау.

Тарих сабақтарында ойындар тақырыпқа сай жоспарланса, оқушының ынтасы мен зейіні тұрақтанады. Әсіресе хронологиялық тапсырмалар, терминдер мен даталарды есте сақтауға бағытталған ойындар өткен материалды бекітуге тиімді. Сонымен бірге теорияны практикамен байланыстырып, білімді қолдануға мүмкіндік береді.

2.4 «Қазақ халқының шығармашылық дәстүрі» (сабақ жоспары)

«Адам ұрпағымен мың жасайды» деген нақылға сүйене отырып, басты мақсат — ұрпақ тәрбиесі. Білім беру — тәрбиелеу мен оқытудың үздіксіз үдерісі. Осы тұрғыда оқушының өзіне сенімін арттырып, өз бетімен жұмыс жасауына және шығармашылығын дамытуына бағыт беру маңызды.

Тақырыбы

Қазақ халқының шығармашылық дәстүрі

Сабақ түрі

Аралас сабақ

Мақсаттары

Білімділік

Алған білімді жүйелеу; орта ғасырлардағы қазақ халқының шығармашылық дәстүрінің мәнін түсіндіру.

Дамытушылық

Салыстыру, талдау дағдыларын дамыту; ойын арқылы шапшаңдық пен ізденімпаздыққа баулу.

Тәрбиелік

Еңбексүйгіштікке, ата-баба тарихын, салт-дәстүрді құрметтеуге, мәдени құндылықтарды қастерлеуге тәрбиелеу.

Көрнекілік және әдістер

Көрнекілігі

Слайд-суреттер, сызбалар, интерактивті тақта.

Әдістері

Түсіндірмелі әдіс, сұрақ-жауап, суреттеу, топтастыру.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, сабаққа дайындық деңгейін анықтау.
  • Назарды сабаққа шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын сұрау

Оқушы тақтаға шығып «рухани және материалдық мәдениет» сызбасын толтырады.

Тарихи сынақ-сауалнама: «Бәйге» ойыны

Мақсаты — оқушының тез ойлауын, жедел шешім қабылдауын дамыту. Әр сұраққа жылдам әрі дұрыс жауап беру талап етіледі. Ұяшықтардың артында 8 сұрақ жасырылған: кім көп жауап тапса, жеңімпаз атанады. Әр дұрыс жауапқа 2 ұпай беріледі.

Сұрақтар

  1. Мәдениеттің қандай түрлері бар? Олар бір-бірінен несімен ерекшеленеді?
  2. Күнтізбе қазақтарға не үшін қажет болды?
  3. Ислам діні қашан және қалай таралды? Ол халыққа қандай тәлім-тәрбие береді?
  4. Ауыз әдебиеті дегеніміз не?
  5. Қазақтардың жерлеу дәстүрі қандай болған?
  6. Қазақтардың ұлттық тағамдары туралы айтып бер.
  7. Қазақтардың ұлттық киімдері туралы айтып бер.
  8. Қазақтардың тұрғын үйі туралы айтып бер.

III. Жаңа сабақты меңгеру

Жоспар

  • Жыраулар
  • Ертегілер
  • Эпостық жырлар
  • Музыка

Түсіндіру өзегі

Жыраулардың хан ордасындағы кеңесшілік қызметі, батырларды дәріптеу, жоқтау айту дәстүрі, өмір мен табиғат туралы философиялық пайымдары.

Жыраулар туралы

XVI–XVII ғасырларда өмір сүрген Доспамбет, Марғасқа, Жиенбет, Ақтамберді, Шалкиіз, Бұхар жыраулардың шығармашылығы жөнінде мәлімет беріледі.

Ертегілердің түрлері

  • Хайуанаттар туралы ертегілер
  • Қиял-ғажайып ертегілер
  • Тұрмыс-салт, әзіл-сықақ ертегілер

Эпостық жырлар

Батырлар жыры — батырлардың жауынгерлік ерлігі туралы жырлар. «Ер Тарғын», «Алпамыс», «Ер Сайын» секілді жырларда Отанды сүю мен халық ерлігі дәріптеледі.

Музыка және аспаптар

Халық арасында кең тараған аспап — домбыра. Ысқышпен ойналатын көне аспап — қобыз. Музыка аспаптары арқылы күй өнері дамыды. Тарихи күйлерден: «Ақсақ құлан», «Ел айырылған», «Сағыныш» және т.б.

Талқылау

Сұрақ-жауап арқылы тақырып мазмұны талданады.

IV. Сергіту сәті

Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары немесе ойсергек тапсырма.

V. «Теңге алу» арқылы бекіту

Барлығына ортақ тапсырмалар:

  1. Лиро-эпостық жырлар немесе ертегілер бойынша рөлдік ойын ұйымдастыру.
  2. Ислам дінінің наным-сенімдер мен әдет-ғұрыптарға әсері жөнінде шығармашылық жұмыс орындау.
  3. Қазақ халқы үшін орны ерекше әрі кең тараған бір музыкалық аспап туралы ой қозғау.
  4. Ақын-жыраулардан бір шығарманы жатқа оқу.

VI. Қорытындылау және бағалау

Оқушылардың белсенділігі мен орындаған тапсырмалары бойынша кері байланыс беріледі.

VII. Үй тапсырмасы

Марғасқа, Ақтамберді, Бұхар жыраулар туралы реферат жазу.

Қорытынды

Түйін ой

Қазақстанды жаңа ғасырға білімді жастар бастайды. Дарынды да талапты жастар — егемен еліміздің жарқын болашағы. Оқушының бойындағы қабілетті танып, оны дамытуға сенім мен жүйелі қолдау қажет.

Баланың дарынды екеніне сендіру — ұстаздың кәсіби құдіреті. Сенім жеңіске жетелейді. Терең біліммен қатар саналы тәрбие беру — әр ұстаздың абыройлы борышы. Шәкіртке деген мейірім мен сүйіспеншілік болған жерде ғана нәтиже тұрақты болады.

Қадыр Мырзалиевтің «Сенің елдігің — тарихыңды зерттеуден басталады» деген сөзі тарих пәнінің тәрбиелік әлеуетін айқын көрсетеді.

Сондықтан міндет — оқушыларды тарихи саналы, құқықтық тәрбиелі азамат етіп қалыптастыру. Ол үшін әр баланың бойында жасырын жатқан мүмкіндіктерін ашып, танымдық ізденістерін тиімді ұйымдастыру қажет. Шығармашылық қабілеті дамыған тұлға қалыптастыру — қазіргі оқу үдерісінің басты талаптарының бірі.

Пайдаланылған әдебиеттер

Мәтінде нақты библиографиялық тізім берілмеген. Бұл бөлімді толықтыру үшін қолданылған оқу-әдістемелік құралдар, ғылыми еңбектер, мақалалар мен дереккөздерді (авторы, атауы, баспасы, жылы) тізім түрінде енгізу ұсынылады.