Қазақша рефераттар

Өлеңнен үзінді Қай өлең

9-сынып · Қазақ әдебиеті

С. Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы

Сабақ Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өмір жолын, шығармашылығының мазмұны мен маңызын танытуға және оның өлеңдері арқылы ұлттық сана, адамгершілік, білімге ұмтылыс құндылықтарын ұғындыруға бағытталады.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: ХХ ғасыр басындағы көрнекті ақын Сұлтанмахмұттың өмірі туралы жан-жақты мағлұмат беру; шығармашылығының мазмұны мен маңызын ашу, мәнін түсіндіру.
  • Тәрбиелілік: Ақынның өмір жолы арқылы адамгершілікке, парасаттылыққа баулу; туған тілін, әдебиетін сүюге құштарландыру.
  • Дамытушылық: Оқушының ой-қиялын еркін дамытып, өзінше ой түюге, ізденуге, шығармашылықпен жұмыс істеуге жұмылдыру.

Сабақ форматы

Типі
Жаңа тақырыпты меңгерту
Түрі
Ізденіс сабағы
Әдісі
Сұрақ-жауап, іздендіру, түсіндіру

Көрнекіліктер

  • Сұлтанмахмұттың суреті
  • Шығармалар жинағы
  • Интерактивті тақта
  • Қосымша материалдар

Кіріспе ой

Сабақтың кіріспесінде Б. Кенжебаевтың «Сұлтанмахмұт – терең ойлы, ұшқыр сөзді, сұлу талғамды ақын» деген пікірін негізге алып, ақынның тұлғасы мен шығармашылық қуатына назар аударылады. Сабақтың мақсаты интерактивті тақта арқылы нақты түсіндіріледі.

Сабақ барысы

  1. I. Ұйымдастыру
    Сабаққа дайындық, назар аударту, мақсат қою.
  2. II. Үй тапсырмасын тексеру
    Алдыңғы тақырыпты еске түсіру, қысқа талқылау.
  3. III. Жаңа сабақты түсіндіру
    Ақын өмірі мен шығармашылығына кіріспе, негізгі ұғымдар.
  4. IV. Іздендіру кезеңі
    Кітаппен жұмыс, сұрақтар арқылы деректерді нақтылау.
  5. V. Дамытушылық кезең
    Өлеңдерді оқу, талдау, дәлелдеу, көркемдік тәсілдерді табу.
  6. VI–IX. Бекіту, қорыту, үй тапсырмасы, бағалау
    Топтастыру, қорытынды ой, ізденіс тапсырмасы, кері байланыс.

Іздендіру кезеңі: сұрақ-жауап арқылы меңгерту

Жаңа тақырыпты меңгерту үшін оқушылар кітаппен жұмыс жасап, төмендегі сұрақтарға жауап береді. Мақсат — ақын өмірі мен шығармашылығына қатысты негізгі деректерді жүйелеу.

№ Сұрақ Жауап
1 Сұлтанмахмұт қай жылы, қай жерде дүниеге келген? 1893 жылы, Көкшетау облысы, Қызылту ауданы
2 Сұлтанмахмұт неше жасында хат таныған? 6 жасында
3 Алғашқы өлеңін неше жасында жазған, ол қалай аталады? 13 жасында, «Секілді өмір қысқа жарты тұтам»
4 Іздеп барған алғашқы қаласы қай қала? Троицк
5 Еңбек жолын бастаған қазақ баспасөзі қалай аталады? «Айқап» журналы
6 1914 жылы ашқан ұйымы қалай аталады? «Шоң» серіктестігі
7 1915 жылы өлеңмен жазылған романының аты қандай? «Кім жазықты?»
8 Гимн үлгісінде жазылған өлеңінің аты қандай? «Алаш ұраны»
9 Аппақай — қаламгердің қай шығармасының кейіпкері? «Кім жазықты?»
10 5 бөлімнен тұратын философиялық поэмасы қалай аталады? «Адасқан өмір»
11 Сұлтанмахмұт туралы жазылған романның авторы кім? Диқан Әбілов
12 Қандай поэмаларын білесіңдер? «Таныстыру», «Кедей», «Қамар сұлу»
13 Қай жылы, неше жасында дүниеден өтті? 1920 жылы, 27 жасында

Негізгі түйін

Бұл бөлімнің нәтижесінде оқушылар С. Торайғыров өмірінің басты кезеңдерін атап, шығармаларының жанрын ажыратып, тарихи-әдеби ортадағы орнын сипаттай алады.

Дамытушылық кезең: өлеңді оқу және талдау

Оқушылар сұрақтарға жауап бергеннен кейін ақынның бірнеше өлеңін оқып, мазмұны мен көркемдік ерекшеліктерін талдайды. Талдау барысында ой дәлелдеу, пікір айту, мәтіннен дәйек келтіру дағдылары дамытылады.

1) «Шығамын тірі болсам адам болып»

  • Ақын мақсаты: адам болу, жамандықтан қашу, еліне қолғабыс ету.
  • Білімге ұмтылыс: «жарық сәуле қуған» тіркесі арқылы көрінеді.
  • «Көрде жату» ұғымы: надандықтың белгісі ретінде беріледі.
  • Күн бейнесі: оқу арқылы білім алып, мақсатқа жетуді меңзейді.

2) «Шәкірт ойы» (үзінді)

Қараңғы қазақ көгіне
Өрмелеп шығып, күн болам.
Қараңғылықтың кегіне
Күн болмағанда кім болам?!

Өлең құрылысы
8 буын, 18 тармақ, 3 шумақ
Ұйқас түрі
Шалыс ұйқас

3) Көркем сөз өрнектері

Өлеңнен үзінді Қай өлең? Көркем сөз образы
«Болмаса толған айдай балқып туған» «Шығамын тірі болсам адам болып» Теңеу (толған айдай)

Оқушылар мәтіннен теңеу, эпитет, метафора сияқты тәсілдерді тауып, олардың ойды әсерлі жеткізудегі қызметін түсіндіреді.

Бекіту, қорыту және үй тапсырмасы

VI. Сабақты бекіту

Сұлтанмахмұттың өмірі мен шығармашылығына баға бере отырып, топтастыру сызбасын құрастыру.

VII. Қорыту

Сабақ барысында оқушылар С. Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығымен танысты. Ақын өлеңдерінің қайрат пен жігерге толы екені, ұлттық намыс пен сананы оятудағы құндылығы айқындалды.

VIII. Үйге тапсырма

  • С. Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы туралы қосымша материал іздеп келу.

IX. Оқушы білімін бағалау: сабақ барысындағы жауаптары мен тапсырма орындауына қарай.