Трактор мен автомобильдердің электротехникалық жабдықтары
Сабақтың тақырыбы
Тракторлар мен автомобильдердің электротехникалық жабдықтары.
Сабақтың мақсаты
Тракторлар мен автомобильдердің электр жабдықтары туралы жалпы түсінік қалыптастыру.
Білімділік
Теориялық білімді өндірістік оқумен ұштастыра отырып, электр жабдықтарының негізгі қызметтері мен құрылымын түсіндіру.
Дамытушылық
Мамандыққа қызығушылықты арттыру, шеберлік пен іскерлік қасиеттерін дамыту, дұрыс шешім қабылдау дағдыларын қалыптастыру және өндірісте жұмыс істей білу қабілетін жетілдіру.
Тәрбиелік
Еңбекке қызығушылықты күшейту, азаматтық жауапкершілікке тәрбиелеу, ұқыптылық пен тиянақтылыққа баулу.
Көрнекіліктер
- Плакаттар
- Технологиялық карталар
- Макеттер
Пәнаралық байланыс
- Арнаулы материалтану
- Физика
- Электротехника
- Газбен пісіру
Әдіс және ұйымдастыру
- Зертханалық жұмыс
- Оқушылардың дербес жұмысын ұйымдастыру
- Сұрақ–жауап әдісі
- Топқа бөлу (оқушы саны: 25)
Оқушылар нені білуі және істей алуы керек
Құрал-жабдықтарды пайдалану
Құралдарды тағайындалуына сай таңдау және дұрыс қолдану.
Жұмыс орнын дайындау
Жұмыс алаңын ретке келтіру, құралдарды орналастыру, тексеру.
Қауіпсіздік ережелері
Техника және еңбек қауіпсіздігі талаптарын сақтау.
Сабаққа қойылатын талаптар
- Уақытты нормаға сәйкес тиімді пайдалану.
- Техника қауіпсіздігі ережелерін қатаң сақтау.
- Арнаулы киім мен құрал-жабдықтарды белгіленген тәртіппен қолдану.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру бөлімі
- Оқушылармен сәлемдесу.
- Топ басшысынан қатысу туралы мәлімет алу.
- Арнайы киімнің талапқа сай болуын тексеру (костюм-шалбар, қолғап, бас киім).
- Құрал-жабдықтардың жұмысқа дайындығын тексеру.
II. Кіріспе нұсқау
Қайталау
Өтілген тақырыптарды еске түсіру және қорытындылау үшін оқушыларға сұрақтар қойылады.
Жаңа тақырып
Тракторлар мен автомобильдердің электр жабдықтары көптеген электрлік машиналар мен тетіктерден тұрады. Олардың негізгі қызметі — қозғалтқышты іске қосу, түнгі уақытта жарық беру және қосымша түрде жүргізушінің жұмысын жеңілдететін механизмдер мен қондырғылардың жұмысын бақылау.
Электр жүйесінің құрылымы
Электр жабдығы өзара параллель екі жүйеден құралады:
- Электр энергиясының көздері (аккумулятор, генератор).
- Электр қуатын тұтынушылар (шамдар, электрқозғалтқыштар, бақылау аспаптары).
Неге тұрақты ток қолданылады?
Автомобильдің электр жүйесі негізінен тұрақты токпен жұмыс істейді, өйткені тұрақты токты аккумуляторда жинақтауға болады. Қозғалтқыш тоқтап тұрған кезде және оны оталдыру сәтінде де электр қуаты қажет, сондықтан бұл кезде аккумулятордың энергиясы пайдаланылады.
Аккумулятор мен генератордың өзара жұмысы
Аккумулятордағы энергия шектеулі болғандықтан, қозғалтқыш жұмыс істеп тұрған кезде оған жалғанған генератор барлық тұтынушыларды электр энергиясымен қамтамасыз етеді. Осы уақытта аккумулятор да генератордан қуат алып, қайта зарядталады.
Қозғалтқыштың айналу жиілігі өзгерген сайын генератордың айналу жиілігі де өзгереді, демек оның беретін кернеуі мен тогы тұрақсыздануы мүмкін. Сондықтан электр жүйесінде реттеуіш құралдар қолданылып, генератордың шығу параметрлері тұрақтандырылады.
Электр қуатын тұтынушылар
Электр қуатын пайдаланатын құралдарға әртүрлі электрқозғалтқыштар, электр шамдары және бақылау жабдықтары жатады.
Негізгі тұтынушы: стартер
Электр энергиясын ең көп тұтынатын құрылғы — қозғалтқышты оталдыруға арналған электрқозғалтқыш. Ол стартер деп аталады. Стартер кейбір қозғалтқыштарда негізгі қозғалтқышты, ал кейбірінде қосалқы оталдырғыш қозғалтқышты іске қосу үшін қолданылады.
Аккумулятор
Аккумулятор — энергияны жинақтайтын құрылғы. Автомобиль аккумуляторы электр энергиясын химиялық энергия түрінде сақтайды. Қажет кезде аккумулятор ішінде жүретін химиялық реакциялар нәтижесінде бұл энергия қайтадан электр энергиясына айналып, сыртқы тізбекке беріледі.
Аккумулятор түрлері
Электр энергиясын жинайтын аккумулятордың бірнеше түрі бар. Практикада ең кең таралған әрі тиімді түрі — қорғасынды-қышқылды аккумулятор.
Бұл аккумуляторда күкірт қышқылы ерітіндісіне батырылған қорғасын және қорғасын тотығы пластиналары арасында реакция жүріп, заряд жиналады.
Негізгі ерекшелігі
Қорғасынды-қышқылды аккумулятордың бір элементінің кернеуі шамамен 2 В. Бұл мән пластиналардың мөлшері мен санына тікелей тәуелді емес.