Қазақша рефераттар

Темір кессең қысқа кес, Ұзартуың оңай

Химиялық элементтерге байланысты мақал-мәтелдер

Оқушы химиялық элементтер мен заттарға қатысты халық даналығын өз бетімен ізденіп жинақтады. Төменде темір, алтын, күміс, болат, көмір, су, от, тұз сияқты ұғымдар арқылы еңбек, мінез, білім, сабыр, сақтық секілді құндылықтарды айшықтайтын мақал-мәтелдер берілген.

Металдар: темір, болат, алмас

Мықтылық, шынығу, еңбек пен тәртіп туралы ойлар көбіне темір мен болатқа телінеді.

  1. 1. Ескі мата бөз болмас, екі темір біз болмас.
  2. 5. Батыр майданда шынығады, болат қайнаудан шынығады.
  3. 9. Темірді қызғанда соқ.
  4. 19. Алмас қылыш шыға ма? Негізі жасық темірден. Қанша жуса кете ме қап-қара түс көмірден?
  5. 20. Тегі жаман теміртек, қанша егесең де өтпейді.
  6. 22. Көмірші темірге үйір.
  7. 26. Алмас пышақ қап түбінде жатпас.
  8. 27. Болат бүгілмес — морт сынар.
  9. 28. Темірдің бір басы — ыстық, бір басы — суық.
  10. 29. Темір кессең қысқа кес — ұзартуың оңай; ұзын кес — қысқартуың оңай.
  11. 30. Оқ жетпес жерге қылыш сермеме.
  12. 32. Сусыз өмір жоқ, отсыз темір жоқ.
  13. 34. Темір сырын оттан таниды, адам сырын жоқтан таниды.
  14. 35. Темір байлық — тозбас байлық.
  15. 36. Жақсы жастан шығады, темір тастан шығады.
  16. 37. Темір кессең қысқа кес — соға-соға ұзарar.
  17. 38. Қайрақ қара темірді де жейді.
  18. 44. Көк темір көре өлтірмес.

Асыл металдар: алтын, күміс

Алтын мен күміс көбіне құндылық, адамдық қасиет, сөздің салмағы және ұстамдылықпен байланыстырылған.

Құндылық пен тектілік

  • 2. Арпа-бидай ас екен, алтын-күміс тас екен.
  • 4. Ақыл арымас, алтын шірімес.
  • 6. Жалтырағанның бәрі алтын емес.
  • 8. Ел іші — алтын бесік.
  • 10. Алтын — тозбайтын тон, білім — таусылмайтын кен.
  • 39. Жақсы жер, жайлы қоныс — алтын тақ.
  • 45. Алтын жерде жатпайды, жаман ұстаз суын таппайды.
  • 48. Қолда барда алтынның қадірі жоқ.

Сөз, мінез, ұстамдылық

  • 7. Аз сөз — алтын, көп сөз — көмір.
  • 12. Сабыр түбі — сары алтын.
  • 21. Тансық нәрсе — күміс те, алтын да; ең қымбат — ауызды ұстамдылықпен сақтау.
  • 31. Алтын көрсе, періште де жолдан таяды.
  • 40. Шебердің инесі де алтын.
  • 41. Өнерлінің қолы — алтын, өлеңшінің сөзі — алтын.
  • 42. Алтын ерің атқа тисе, алтын ал да отқа жақ.
  • 47. Алтынды ала білген, бөле де біледі.

Күміс туралы жеке мысалдар

  • 43. Мылтығыңның күмісін айтпа — түсін айт.
  • 46. Пышағыңның күмісіне қарап, өтпесіне бола алмайсың.

Алтын мен мыс

3. Пәлен жерде алтын бар, барсаң мысы жоқ.

Су, от және табиғат

Су мен от — тіршілік пен әрекеттің өзегі; тазалық, өмір, қауым қатынасы секілді мәндермен айтылады.

  1. 11. Су ішкен құдығыңа түкірме.
  2. 13. Отын — олжа, су — қорлық.
  3. 14. Сырдың суы шырағымнан келмейді, сыраңа Сырдың суы да жетпейді.
  4. 15. Елді қу бұзады, сүтті су бұзады.
  5. 16. Балықтың жаны — суда.
  6. 17. Саяз су сарқырап ағады.
  7. 18. Су сүреңін табады.
  8. 33. Сай қулап су ағар, жел қулап от жанар.

Еңбек, шеберлік және талқы

Кейбір мақалдар істің ыңғайын табу, орта талқысы, тәжірибе мен ұқыптылықты алға қояды.

  1. 23. Алтынды еріте білмеген — ірітер, теріні илей білмеген — шірітер.
  2. 25. Көптің аузы — темір талқы.

Тұз, тағам және тұрмыс

Тұз — дәмнің өзегі, ал нақыл сөз — ойдың ажары.

  1. 24. Елдің көркін қыз келтіреді, астың дәмін тұз келтіреді.
  2. 49. Тұз астың дәмін келтіреді, мақал сөздің дәмін келтіреді.
  3. 50. Доссыз адам — тұзсыз тағам.
  4. 51. Қойдың сүті — қорғасын.